Από τη γνωστική διαταραχή των αρχαίων ως τη νόσο Αλτσχάιμερ

Μπορεί η νόσος του Αλτσχάιμερ να παίρνει διαστάσεις επιδημίας στην εποχή μας, οι ρίζες της ραγδαίας εξάπλωσής της ωστόσο δεν βρίσκονται στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, καθώς πριν από 2.500 έως και 2.000 χρόνια ήταν ιδιαιτέρως σπάνια η εμφάνισή της. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει έρευνα του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας που δημοσιεύθηκε στην Επιθεώρηση Νόσου του Αλτσχάιμερ και η οποία ενισχύει την άποψη ότι οι ασθένειες που έχουν ως αποτέλεσμα την απώλεια μνήμης συνδέονται άμεσα με τον σύγχρονο τρόπο ζωής, την καθιστική ζωή και την έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση.

«Οι αρχαίοι Ελληνες είχαν πολύ, πολύ λίγες – αλλά τις βρήκαμε – αναφορές για κάποια συμπτώματα που θα έμοιαζαν με ήπια γνωστική διαταραχή» επισημαίνει ο επικεφαλής της μελέτης, καθηγητής στο αμερικανικό πανεπιστήμιο, Κάλεμπ Φιντς.  «Οταν φτάσαμε στη ρωμαϊκή εποχή, εντοπίσαμε τουλάχιστον τέσσερις μαρτυρίες που υποδηλώνουν περιπτώσεις προχωρημένης άνοιας, χωρίς να  μπορούμε να πούμε αν πρόκειται για τη νόσο του Αλτσχάιμερ. Υπήρξε, ωστόσο, μια εξέλιξη του φαινομένου από τους αρχαίους Ελληνες ως τους Ρωμαίους».

Οι αρχαίοι Ελληνες αναγνώριζαν ότι η γήρανση συνήθως προκαλούσε προβλήματα μνήμης που θα αναγνωρίζαμε ως ήπια γνωστική διαταραχή, αλλά επουδενί δεν προσεγγίζουν στη σημαντική απώλεια μνήμης, ομιλίας και λογικής σκέψης που προκαλείται από το Αλτσχάιμερ και άλλους τύπους άνοιας.

Για τη σύνταξη της μελέτης οι ερευνητές μελέτησαν κείμενα ελλήνων και ρωμαίων συγγραφέων, από τον 8ο αιώνα π.Χ. έως τον 3ο αιώνα μ.Χ. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι καμία περιγραφή γνωστικής διαταραχής δεν συμπίπτει με τα σύγχρονα κλινικά δεδομένα. Ο όρος άνοια χρησιμοποιήθηκε περιστασιακά στην αρχαιότητα αλλά δεν συνδέθηκε πάντα με το γήρας. Οι αρχαίοι Ελληνες και οι Ρωμαίοι θεωρούσαν δεδομένη την πνευματική ικανότητα πέραν της ηλικίας των 60 ετών. Πιο συγκεκριμένα, καταγράφονται παθήσεις των ηλικιωμένων, όπως κώφωση, ζάλη και πεπτικές διαταραχές, αλλά δεν γίνεται καμία αναφορά στην απώλεια μνήμης στις αρχαίες ελληνικές πηγές.

Αρκετούς αιώνες αργότερα, στα ρωμαϊκά χρόνια, γίνονται ορισμένες αναφορές και παρατηρείται ότι στην ηλικία των 80 ετών ορισμένοι ηλικιωμένοι αρχίζουν να δυσκολεύονται να μάθουν νέα πράγματα. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος σημειώνει ότι ο διάσημος ρήτορας Βαλέριος Μεσάλα Κορβίνος ξέχασε το όνομά του. Ο Κικέρων παρατήρησε με σύνεση ότι «η ανοησία των ηλικιωμένων… είναι χαρακτηριστικό των ανεύθυνων ηλικιωμένων, αλλά όχι όλων των ηλικιωμένων».

Ρύπανση και μόλυβδος

Η παρουσία κρουσμάτων στη ρωμαϊκή εποχή, σύμφωνα με τον καθηγητή Φιντς, μπορεί να αποδοθεί στην αύξηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στις πυκνοκατοικημένες πόλεις της αυτοκρατορίας και στην εκτεταμένη χρήση μολύβδου – σε σκεύη, αλλά και ως προσθετικό που θα δώσει γλυκιά γεύση στο κρασί – δηλητηριάζοντας εν αγνοία τους τον εαυτό τους. Ελλείψει δημογραφικών δεδομένων για την αρχαία Ελλάδα και την αρχαία Ρώμη, οι μελετητές στράφηκαν και σε ένα εναλλακτικό μοντέλο, τους Τσιμανέ, έναν αυτόχθονα λαό του Αμαζονίου της Βολιβίας. Οι Τσιμανέ έχουν έναν προβιομηχανικό τρόπο ζωής, είναι σωματικά πολύ δραστήριοι και έχουν εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά άνοιας, που φτάνει μόλις το 1%. Αντίθετα, το 11% των άνω των 65 που ζουν στις ΗΠΑ πάσχουν από άνοια, σύμφωνα με την Ενωση Αλτσχάιμερ.