Ολυμπιακών Αγώνων η μετάλλαξη. Μονομαχίες «γλαδιατόρων» και θηριομαχίες (Μέρος 1ο)

Ολυμπιακών Αγώνων η μετάλλαξη, και από όραμα του Βικέλα και του Κουμπερτέν γίνονται Ολυμπιακοί της Coca-Cola, της Kawasaki, της British Petroleum, του City και της Rolls Royce. Ολυμπιακοί των αναβολικών και των θανατηφόρων ντόπινγκ. Και από πόνημα αγνών προθέσεων, με βαθύτατο θρησκευτικό χαρακτήρα στην αρχαία Ολυμπία, και από γέρας βράβευσης προσπαθειών ένα δάφνινο στεφάνι στον νικητή, στήσιμο ανδριάντα του στο Πάνθεον της Ολυμπίας και στη γενέτειρα πόλη του, γίνεται θέαμα θηριομαχίας στις αρένες και στο Κολοσσαίο της Ρώμης, διασκέδαση εξωνημένων θεατών που ακόρεστα ζητούν αίμα και ανθρωποσφαγή.

Ενα οδοιπορικό στους «αθλητικούς» αγώνες της ρωμαιοκρατίας, μας δίνει βήμα-βήμα τη γεύση της μετάλλαξης των Ολυμπιακών Αγώνων στους «αγώνες» του σήμερα, του άκρατου οικονομισμού, με τα εγκληματικά ντόπινγκ που δηλητηριάζουν κάθε έννοια ολυμπισμού. Αθλητικοί λοιπόν – κατά το νοούμενον – αγώνες γλαδιατόρων και θηριομάχων, και τους οδοιπορούμε με γνώση και περίσκεψη.

H υποδούλωση των ελληνικών πόλεων στους Ρωμαίους οδήγησε στον εκρωμαϊσμό των Ολυμπιακών Αγώνων, αλλά και των τοπικών. Οι πράκτορές τους διανοούμενοι εξεικόνιζαν τους κατακτητές του ελληνισμού όχι ως βάρβαρους αλλά ως μέλη της ελληνικής οικογένειας! Τους αποκαλούσαν απόγονους του Αινεία. Η συμμετοχή τους – και μάλιστα αυτοκρατόρων, για λόγους επιδεικτικούς, με απειλές ή δωροδοκίες και για διαστρέβλωση νικών και φήμης, στην Ολυμπία και στους άλλους αγώνες – γενικεύθηκε μετά τον πλήρη και καταστροφικό εκρωμαϊσμό του ελληνικού χώρου, από το 146 π.Χ.

Κατά τη ρωμαιοκρατία ο αθλητισμός στην ιταλική χερσόνησο αποτελούσε στρατιωτική προγύμναση. Ο αυτοκράτορας Αύγουστος καθιέρωσε ρωμαϊκούς αθλητικούς αγώνες με πρότυπο τους Ολυμπιακούς. Ονομάζονταν μάλιστα «ισολύμπιοι». Στα αγωνίσματα κυριαρχούσαν η πάλη, η πυγμαχία, το παγκράτιον (στη θηριώδη και κτηνώδη μορφή του) και οι μονομαχίες μέχρι θανάτου των «γλαδιατόρων» (gladiators) – μονομάχων στα αμφιθέατρα Ρωμαίων προς τέρψιν των θεατών. Οι θανατηφόρες μονομαχίες διεξάγονταν ως τιμητικές εκδηλώσεις κατά την κηδεία ρωμαίων αρχόντων. Ηταν μια τιμητική προσφορά με την προσθήκη νέων θανάτων! Ο Βρούτος επέβαλε τρεις μονομαχίες για να τιμήσει τον νεκρό πατέρα του, το 246 π.Χ.

Στους αιώνες που ακολούθησαν η αναμέτρηση των «γλαδιατόρων» αποτελούσε ένα προσφιλέστατο θέαμα για τους Ρωμαίους. Το 183 π.Χ. έγιναν 60 μονομαχίες. Το 65 π.Χ. ο Ιούλιος Καίσαρ, για να εορτάσει την ανάδειξή του στο αξίωμα του αγορανόμου, οργάνωσε 320 μονομαχίες σε ένα ξύλινο αμφιθέατρο. Οι συγκλητικοί προσπάθησαν να περιορίσουν τον αριθμό των μονομάχων αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Η αρένα πλημμύρισε από νεκρούς!

Οι αυτοκράτορες συναγωνίζονταν σε επίδειξη αναρίθμητων μονομαχιών για εντυπωσιασμό των υπηκόων και προσωπική φήμη. Ο Τραϊανός εόρτασε τη νίκη του στη Δακία με την επίδειξη αλληλοεξόντωσης δέκα χιλιάδων μονομάχων! Επί Αυγούστου και Τραϊανού αναμετρήθηκαν 20.000 «γλαδιάτορες», οι περισσότεροι δούλοι ή κατάδικοι! Επειδή τα ξύλινα αμφιθέατρα γκρεμίζονταν συχνά με συνέπεια αναρίθμητους νεκρούς, ο Βεσπασιανός έδωσε εντολή για την ανέγερση του Κολοσσαίου με 50.000 θέσεις. Στην αρένα της Πομπηίας ράντιζαν τους θεατές με αρώματα!

Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν τον ελληνικό πολιτισμό αλλά όχι τα αθλητικά αγωνίσματα. Πολλαπλασίασαν την αγριότητα, τη θηριωδία και τον αλληλοσπαραγμό των αθλητών. Ακολουθούσαν στους αγώνες τις ελληνικές παραδόσεις αλλά παντού κυριαρχούσε ο επαγγελματικός αθλητισμός. Διαφορά υπήρχε στην απεικόνιση των νικητών από τους γλύπτες. Οι ολυμπιονίκες εξιδανικεύονταν.

Στη ρωμαιοκρατία, οι νικητές στην πάλη, την πυγμαχία και το παγκράτιον εξεικονίζονταν τερατώδεις, γιγάντιοι με βάρβαρες μυϊκές υπερβολές. Οι θεατές ενθουσιάζονταν από τα αγωνίσματα βίας και αλληλοεξόντωσης! Οι πυγμάχοι τύλιγαν τις παλάμες τους με ιμάντες όπου ενσωματώνονταν πάμπολλες μεταλλικές σφαίρες caestus – που προκαλούσαν κατάγματα, κρανιοθραύσεις και θάνατο. Τα σημαντικότερα όμως και πιο λατρευτικά αγωνίσματα ήταν οι αιματηρές και θανάσιμες μονομαχίες των «γλαδιατόρων» και η σύγκρουση αθλητών με άγρια θηρία.

Τα φρικαλέα αυτά αγωνίσματα καθιερώθηκαν και στην Ελλάδα. Στα στάδια της Αθήνας και κυρίως στα θέατρα, οι θεατές απολάμβαναν με αγαλλίαση και ενθουσιασμό αυτούς τους αλληλοσπαραγμούς! Στη Ρώμη καθιερώθηκε επί Ιουλίου Καίσαρος το «αγώνισμα» της μονομαχίας και της θηριομαχίας. Σ’ αυτά τα θεάματα συγκεντρωνόταν τόσο πλήθος που, εξαιτίας του συνωστισμού, πολλοί πέθαιναν ποδοπατημένοι.

Ο περιπατητικός φιλόσοφος Νικόλαος Δαμασκηνός (1ος αι. π.Χ.) γράφει ότι οι Ρωμαίοι κατά τη διάρκεια συμποσίων παρακολουθούσαν μονομαχία. «Προσκαλούσαν φίλους σε δείπνο υποσχόμενοι πως θα προσφέρουν και θεάματα. Στην αίθουσα του συμποσίου, αφού έτρωγαν και μεθούσαν, καλούσαν δύο ή τρία ζεύγη μονομάχων. Οταν ο ένας σφαζόταν όλοι χειροκροτούσαν ενθουσιασμένοι».

Σε διαθήκες Ρωμαίων δινόταν εντολή να γίνουν μονομαχίες ωραίων γυναικών που είχαν αγοράσει και μεταξύ ανήλικων δούλων ερωμένων τους. Πολλοί μονομάχοι-«γλαδιάτορες» ήταν επαγγελματίες θανατηφόρων αναμετρήσεων. Οι περισσότεροι προέρχονταν από δούλους ή από κατάδικους των φυλακών. Αλλά σε μια επίδειξη μονομαχιών σε αρένα της Venusia 18 ήταν σκλάβοι και 10 ελεύθεροι άνδρες. Οι θεατές, ωστόσο, προτιμούσαν ελεύθερους και όχι δούλους «γλαδιάτορες». Ο Πετρώνιος γράφει στο Satyricon: «Ούτε ένας σκλάβος στις μονομαχίες». Ακόμη και συγκλητικοί συμμετείχαν στις θανάσιμες αυτές συγκρούσεις.

Οι ρωμαίοι αυτοκράτορες Καλιγούλας και Νέρων εξανάγκαζαν συγκλητικούς και άλλους επίσημους να αναμετρηθούν στις αρένες. Ο αυτοκράτορας Κόμμοδος εμφανιζόταν στην αρένα φορώντας δέρμα λιονταριού και κρατώντας το μυθικό ρόπαλο του Ηρακλή παρακολουθούσε τις μονομαχίες! Οι περισσότεροι, ωστόσο, «γλαδιάτορες» ήταν αιχμάλωτοι πολέμου, κατάδικοι και δούλοι που πωλούσαν οι κάτοχοι για οικονομικούς λόγους ή για να απαλλαγούν. Οι μονομάχοι χρησιμοποιούσαν όπλα της αρεσκείας τους. Αλλοι εφοδιασμένοι με τρίαινα και δίχτυ και άλλοι ξίφος, ασπίδα και κράνος. Στις μονομαχίες έπαιρναν μέρος και θηλυκοί «γλαδιάτορες». Ο αυτοκράτορας Δομιτιανός πρόσταζε να μονομαχούν οι γυναίκες με μικρόσωμους αντιπάλους. «Δεν μπορείς να γράψεις σάτιρα», γράφει ο Juvenalis, «όταν βλέπεις γυναίκες με γυμνούς μαστούς να αντιμετωπίζουν αγριογούρουνα στις αρένες». Ο σαδιστικός Καλιγούλας οδηγούσε στην αρένα αδύναμους γέροντες για να μονομαχήσουν με υπερηλίκους φυλακισμένους. Οι χριστιανοί εξαναγκάζονταν να μονομαχούν με «γλαδιάτορες» ή με άγρια θηρία. Και ο Κικέρων εκθειάζει τις μονομαχίες επειδή, όπως γράφει, προσφέρουν εικόνες ανδρείας!

Οι μονομαχίες προκαλούσαν ενθουσιασμό στους θεατές που, φανατισμένοι, υποστήριζαν τον έναν ή τον άλλο «γλαδιάτορα». Επί Νέρωνος, στο στάδιο της Πομπηίας, ξέσπασαν ξυλοκοπήματα και κάθε λογής συγκρούσεις μεταξύ των θεατών που παρακολουθούσαν μονομαχίες, όπως σήμερα στα ποδοσφαιρικά γήπεδα. Ο φιλόσοφος Σενέκας καταδικάζει τις μονομαχίες επειδή αποτελούν άγρια και απάνθρωπα θεάματα. «Το πρωί», γράφει, «ρίχνουν ανθρώπους σε λιοντάρια και σε αρκούδες, το μεσημέρι προσφέρουν τη θηριομαχία στους θεατές». Ο Τερτυλλιανός, ένας από τους χριστιανούς ηθικολόγους, στιγμάτιζε τα βάρβαρα ρωμαϊκά θεάματα στις αρένες. «Αποτελεί παραφροσύνη», γράφει, «η συγκέντρωση του λαού στα αμφιθέατρα για παρακολούθηση μονομαχιών».

Η βία και ο σαδισμός προκαλούσαν φρίκη και αγανάκτηση στον χριστιανό συγγραφέα. Και ο ρωμαίος νομικός Ιουλιανός Σάλβιος σχολιάζει τις αποτρόπαιες μονομαχίες και θηριομαχίες στις ρωμαϊκές αρένες: «Τα αγωνίσματα συνοδεύονται από όλα τα εγκλήματα και τις διαστροφές. Η μεγαλύτερη ευχαρίστηση των θεατών είναι να βλέπουν ανθρώπους να πεθαίνουν ή να κατακερματίζονται και οι κοιλιές τους να καταβροχθίζονται από άγρια θηρία. Τα θύματα κατασπαράσσονται υπό τα βλέμματα των θεατών από τα δόντια των θηρίων».

Οι τρομακτικές και ανατριχιαστικές αυτές μονομαχίες θα συνεχισθούν και επί αυτοκρατορίας του Κωνσταντίνου, του επονομαζόμενου «Μεγάλου» και των άλλων αυτοκρατόρων. Παρόντες πάντοτε ειδωλολάτρες ιερείς και παντού κυριαρχούσαν τα παγανιστικά σύμβολα. Οπως σχολιάζει ο Τερτυλλιανός, «η απεχθής βία των μονομάχων αποτελούσε μια νόμιμη αλλά και ιερή τελετή για τους Ρωμαίους»! Εισερχόμενοι οι «γλαδιάτορες» στην αρένα για να μονομαχήσουν χαίρονταν αντικρίζοντας τον αυτοκράτορα – που λατρευόταν ως θεός – και έσπευδαν να διακηρύξουν πως ήταν πανέτοιμοι να πεθάνουν. Ολες αυτές οι μονομαχίες των «γλαδιατόρων» γίνονταν και στον ελληνικό χώρο – στα ελληνικά θέατρα – με μεγάλη λαϊκή συμμετοχή!

Στις μονομαχίες παρευρίσκονταν πάντοτε και οι αυτοκράτορες για επισημοποίηση της βάρβαρης «τελετής» και για προσωπική «επιβράβευση». Σκοπός ο εθισμός του λαού στη βία, στην αιματοχυσία, στη βαρβαρότητα, στις αγριότητες του καθημερινού βίου, στους βασανισμούς και τις απανθρωπίες των εξουσιών. Στην αρένα Circus Maximus της Ρώμης, με 250.000 θέσεις, υπήρχαν ειδικά θεωρεία πολυτελείας για τους συγκλητικούς. Ο Νέρων πρόσθεσε θέσεις, ειδικά για τους αριστοκράτες. Το «τσίρκο» της Ρώμης, με το μεγαλοπρεπές θεωρείο για τον αυτοκράτορα, και το πλήθος σε θέσεις ανάλογες με την ταξική προέλευση, εξεικόνιζε δραματικά τις φρικαλεότητες της ρωμαϊκής κοινωνίας.