«Πριν χαθούμε και φύγουμε, ανθίζουμε»

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΘΑΝΟΣ

“Η όπερα είναι λαϊκό είδος, μας αφορά όλους”

Για τον Νίκο Καραθάνο η παραγωγή αποτελεί την πρώτη του αναμέτρηση με έργα ρεπερτορίου της όπερας. Ο καταξιωμένος σκηνοθέτης αφήνει για λίγο τον γνώριμο χώρο του θεάτρου και επιχειρεί μια σύγχρονη ανάγνωση στα δύο έργα, με γνώμονα τη δική του ποιητική και ταυτόχρονα ρεαλιστική ματιά. Με απώτερο σκοπό «τίποτα άλλο από ό,τι ζητάς πάντα από έναν θεατή, να μαγέψεις και να αποπλανήσεις την ψυχή του». «Η όπερα έχει μια δυσκολία σε σχέση με το θέατρο επειδή η μουσική είναι δεδομένη. Είναι ορατή η ψυχή της λόγω της μουσικής. Μπορείς να δεις μακριά και μέσα από αυτήν να ακολουθήσεις τον κυματισμό της. Μπορεί να μην ξέρεις πού είναι η παραλία, αλλά ξέρεις πώς είναι η θάλασσα. Μπορεί το πλαίσιο να αλλάζει, η εποχή, το μέρος, πώς πάμε σ’ αυτή τη θάλασσα, αλλά αυτή παραμένει πάντοτε η ίδια, όπως και οι δονήσεις της – το απολύτως συγγενικό, το πρωτογενές σκίρτημα του δημιουργού του. Αυτός πήρε μια αληθινή ιστορία, την οραματίστηκε έτσι, την τραγούδησε. Εμείς ξέρουμε το όνομά του, μας έχει αφήσει την παρτιτούρα του, όλα του τα ίχνη σ’ αυτό το “έγκλημα” που διέπραξε. Οταν τα πατήσουμε καλά όλοι μαζί, σηκώνεται όλο το feeling, συνώνυμο όλης της μουσικής που μας συνταράσσει και ειδικά των δημοτικών τραγουδιών όπου εκεί είναι ανώνυμη ακόμα η γραφή τους αλλά φαίνεται η ψυχή τους. Στην όπερα τεράστιο ρόλο παίζουν οι άνθρωποι που διευθύνουν, που παίζουν μουσική, αυτοί που ακολουθούν τα ίχνη, οι τραγουδιστές, οι σολίστες, η χορωδία. Είναι οι ήρωες του δράματος και όχι ήρωες του τότε αλλά του τώρα στην ερμηνεία. Οσο πιο ψηλά σηκωθεί η δική τους η ψυχή, η τωρινή, τόσο πιο ψηλά θα σηκωθούμε όλοι μαζί» λέει ο Ν. Καραθάνος.

Στην «Καβαλλερία ρουστικάνα» η δράση μεταφέρεται από τη Σικελία στην Ελλάδα, διατηρώντας τη συνθήκη του εορτασμού του Πάσχα. «Ο,τι μας γεννά εμάς το Πάσχα, θέλησα να το περάσω και συνοψίζεται στη φράση “πριν χαθούμε και φύγουμε, ανθίζουμε”. Φεύγουμε ολάνθιστοι, είναι μια γιορτή της άνοιξης. Μια γιορτή της θρησκείας μας, μια γιορτή θανάτου και αναγέννησης» τονίζει ο σκηνοθέτης, ο οποίος ακολουθεί αντίστοιχα μοτίβα και με τους «Παλιάτσους». «Αν στην “Καβαλλερία ρουστικάνα” βρίσκεσαι μέσα στην εκκλησία, στους “Παλιάτσους” βρίσκεσαι μέσα στο ιερό. Μέσα στα σπλάχνα του θεάτρου» επιμένει. «Αυτά τα έργα είναι παλιά, είναι γνωστά, είναι λαϊκά. Πάντοτε θα τα έβλεπες σε μια ταινία, λίγο θα τα άκουγες. Κατάγονται από αλλού, όπως και πολλές φορές όλο το ιταλικό ρεπερτόριο είναι κάτι που το συναντάμε από μικροί. Πάντοτε ενθουσιάζομαι με το “Ρετζίνα” στην “Καβαλλερία” και με το “Vesti la giubba στους “Παλιάτσους”. Δεν υπάρχει ταινία που να μην το πήρε. Δεν υπάρχει μαφία στη Νέα Υόρκη που να μην το άκουσε. Δεν υπάρχει έγκλημα που να μην έγινε υπό τους ήχους του. Δεν υπάρχει γειτονιά στη Νάπολι που να μην τραγουδήθηκε. Είναι must, είναι πιο πάνω από τη Μαντόνα. Γιατί είναι λαϊκό, εμπεριέχει για τον καθένα μια προσευχή, είναι ένας χορός, είναι τραγούδι. Ανήκουν πια παντού και σε όλους μας αυτά. Είναι τόσο δράμα, τόσο υπερβολή, τόσο αληθινό. Και μην ξεχνάμε ότι η όπερα για τους Ιταλούς όταν γεννήθηκε ήταν ένα λαϊκό άσμα. Σε αυτήν την εποχή των δύο έργων ο Παπαδιαμάντης κοντά δεν ήταν; Οι μεγάλοι μας συγγραφείς κοντά δεν ήταν; Ο Βιζυηνός και όλη αυτή η γενιά, αυτοί οι υπέροχοι άνθρωποι εξυμνούσαν τη ζωή, άλλοτε σαν ψαλμό, άλλοτε σαν όπερα, σαν αρχαία τραγωδία, άλλοτε σαν βάθος της τέχνης έπαιρναν το λαϊκό και το εξύψωναν» τονίζει ο Νίκος Καραθάνος.

Το βάπτισμα του πυρός στην όπερα ο ίδιος το πήρε το 2015 όταν στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών σκηνοθέτησε τη «Σαλώμη» του Αλεσάντρο Στραντέλα μαζί με τον Μάρκελλο Χρυσικόπουλο. Τώρα, με το σημαντικότερο δίπτυχο ρεπερτορίου, ο πήχης ανέβηκε πιο ψηλά, αποκαλύπτοντάς του έναν μαγικό χώρο κι εξελίσσοντας και τον ίδιο ως καλλιτέχνη. «Οι τραγουδιστές της όπερας έχουν ανέβει πολλές βουνοκορφές στη ζωή τους και όταν κατεβαίνουν πάντα τους ρωτάμε τι είδαν από εκεί ψηλά. Είναι λίγο υπεράνθρωποι και πρωταθλητές. Με αυτήν την παραγωγή έμαθα τι εφόδια πρέπει να έχω για να τους οδηγήσω πολύ μακριά. Πώς άλλη φορά πρέπει να εκπαιδευτούν πριν τους συναντήσω. Πού ακριβώς θέλουν να πάνε, πού νομίζουν ότι πάνε και πού θέλουν να πάνε γιατί καμιά φορά διαφέρει. Είναι ένα είδος αρχαίο μεν, περίφημο, διάσημο σε όλο τον κόσμο, αλλά πάντοτε αναρωτιέται κανείς ποιο το μέλλον της όπερας, ποια μπορούσε να είναι η εξέλιξή της. Αλήθεια, πώς μπορούμε να πάμε σε ένα θέατρο ή σε έναν χώρο και να συμμετάσχουμε, ζωντανά να ακούσουμε όπερα τη στιγμή που τα αφτιά μας μέσα στο σπίτι, ειδικά με τα ακουστικά, είναι πολύ εκπαιδευμένα, η μουσική να μας δονεί πολύ καλύτερα; Είναι ένα ζητούμενο σε όλο το θέατρο, γενικά στις ζωντανές παραστατικές τέχνες. Εκπαιδεύουμε το μάτι και το αφτί μας σε έναν ιδρυματισμό ιδιωτικό» καταλήγει ο σκηνοθέτης.

ΕΚΑΤΕΡΙΝΑ ΓΚΟΥΜΠΑΝΟΒΑ

«Η αγάπη καταστρέφει όταν δεν είναι αμφίδρομη»

«Μπορώ σίγουρα να πω ότι δεν πρόκειται για παραδοσιακή παραγωγή. Το σκηνικό μοιάζει περισσότερο με σύγχρονη καλλιτεχνική εγκατάσταση παρά με ένα σπίτι ή με πράγματα που έχουμε συνηθίσει. Αυτό που μου αρέσει στη σκηνοθεσία είναι ότι, παρόλο που έχουμε αυτό το ασυνήθιστο φόντο, οι χαρακτήρες είναι εξαιρετικά αληθινοί. Ετσι, σε όλα τα συναισθήματα δεν υπάρχει τίποτα τεχνητό. Τίποτα εννοιολογικό για τους χαρακτήρες, οπότε μπορούμε να ζήσουμε την πραγματική ιστορία. Σε αυτή την υπέροχη παραγωγή δεν υπάρχει καμία περίεργη αντίληψη και ακολουθούμε τα λόγια, την ιστορία, κάτι που είναι για εμάς τους τραγουδιστές μια μεγάλη βοήθεια. Επειδή είναι η πρώτη μου Σαντούτσα προσπαθώ να πάρω ό,τι μπορώ από τις δυνατότητες που μου δίνονται» αναφέρει στα «Πρόσωπα» η Εκατερίνα Γκουμπάνοβα, η οποία πρωταγωνιστεί στην «Καβαλλερία ρουστικάνα».

Η επιτυχημένη μεσόφωνος, από τις σπουδαιότερες της γενιάς της, επιστρέφει στη Λυρική μετά τον «Ντον Κάρλο» του 2019 και μπολιάζει τα χαρακτηριστικά της ηρωίδας της με τα δικά της. «Μου αρέσουν αυτού του είδους οι ρόλοι. Είναι έντονοι σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Ετσι νομίζω ότι μπορείς να δώσεις πολύ περισσότερα όταν δεν χρειάζεται να ρυθμίζεις τον εαυτό σου σε μια μεγάλη σε διάρκεια όπερα. Εδώ, μπορείς να πέσεις με τα μούτρα στον ρόλο και δεν με πειράζει αν πραγματικά είμαι εξαντλημένη μέχρι το τέλος του δεύτερου ντουέτου, γιατί τότε όλα τελειώνουν. Είναι σαν ένα μικρό γλυκό – τόσο νόστιμο που δεν θα μπορούσες να φας όλο το πιάτο αλλά παίρνεις μόνο μια κουταλιά. Κάπως έτσι με κάνει να νιώθει η Σαντούτσα» τονίζει η λυρική ερμηνεύτρια που έχει εμφανιστεί στις μεγαλύτερες όπερες του κόσμου.

Η ηρωίδα της στην «Καβαλλερία ρουστικάνα» καταστρέφει και καταστρέφεται από τη φλόγα του έρωτα. «Αυτό που κάνει τη Σαντούτσα δυνατή είναι η ατελείωτη θέλησή της να κυνηγήσει αυτό που θέλει. Στο ντουέτο με τον Τουρίντου, το επαναλαμβάνει συνεχώς και τον αρπάζει, δεν τον αφήνει να φύγει, παρόλο που από την αρχή είναι αρκετά ξεκάθαρο ότι δεν πρόκειται να μείνει. Νομίζω ότι είναι αρκετά έξυπνη και δεν είναι όλο πάθος και συναισθήματα αλλά σε αυτή την κατάσταση, όταν το ταμπεραμέντο ξεπερνάει τα πάντα, φυσικά και δυσκολεύεται και έχει μπροστά της έναν πέτρινο τοίχο. Εξακολουθεί να ελπίζει, αλλά αυτό αλλάζει όταν καταλάβει επιτέλους ότι αυτός έχει φύγει. Οπότε αμέσως ύστερα από αυτόν τον μεγάλο καβγά με τον  Τουριντού μεταμορφώνεται από ένα ερωτευμένο πλάσμα που ικετεύει στο πάτωμα σε δολοφόνο. Είναι απίστευτο τι είδους πράγματα ζουν μέσα της. Είναι πρόκληση να το κάνεις επί σκηνής χωρίς να χάσεις εντελώς την ψυχραιμία σου. Εγώ, επειδή είχα έναν γεωργιανό παππού που είναι σαν τους Ιταλούς – πολύ συναισθηματικό και οξύθυμο έθνος –, πρέπει να συγκρατήσω τον εαυτό μου για να μην εκραγώ εντελώς και χάσω τη φωνή μου. Είναι μεγάλη πρόκληση για εμένα» υπογραμμίζει η μεσόφωνος. Και συνεχίζει: «Η αγάπη μπορεί να είναι πραγματικά καταστροφική όταν δεν είναι αμφίδρομη και αμοιβαία. Τότε, φυσικά, οι άνθρωποι υποφέρουν σαν να ζουν μια κόλαση. Είναι αρκετά σπάνιο να έχεις μια πραγματικά ικανοποιητική αμοιβαία αγάπη, οπότε υπάρχει πολύς πόνος στα ζευγάρια από ό,τι βλέπω. Κι εγώ στο παρελθόν έχω υποφέρει αρκετά. Αυτή η μουσική σε πιάνει από τα σωθικά σου και σε τραβάει, και μαζί με αυτή την ιστορία είναι αυτό το είδος του συνδυασμού που σου προκαλεί κόμπο στον λαιμό. Είναι πολύ κατανοητό και πολύ δυνατό».

Η Εκατερίνα Γκουμπάνοβα επρόκειτο να ερμηνεύσει για πρώτη φορά τον ρόλο σε παραγωγή της Σκάλας του Μιλάνου το 2021, ωστόσο η πανδημία ανέτρεψε τα σχέδιά της. Τώρα ετοιμάζεται για το ντεμπούτο της ενώπιον του ελληνικού κοινού. «Ελπίζω να μπορέσουμε να γεννήσουμε ένα εντυπωσιακό παιδί έχοντας όλη αυτή την υπέροχη ατμόσφαιρα γύρω μας. Ο κάθε θεατής είναι διαφορετικός, αλλά όλοι θα πάρουν κάτι από το έργο. Ισως κάποιος μπορεί να το συσχετίσει με τη δική του κατάσταση. Αλλος μπορεί απλά να ταξιδέψει με τη μουσική και απλά να ξεχάσει τις καθημερινές δουλειές. Νομίζω ότι στις μέρες μας, όταν ζούμε σε έναν τόσο τρελό κόσμο, μπορούμε ως καλλιτέχνες να απομακρύνουμε τους ανθρώπους από την πραγματικότητα και να τους βυθίσουμε σε έναν άλλο κόσμο για μια στιγμή» καταλήγει η πρωταγωνίστρια.