Στον μικρόκοσμο των μοναχικών λύκων

«Τα ρόδα δεν πεθαίνουν ποτέ» του νορβηγού συγγραφέα Γκούναρ Στάαλεσεν (εκδ. Διόπρα) είναι ένα υποδειγματικό κοινωνικοαστυνομικό μυθιστόρημα, γραμμένο από έναν εκ των κορυφαίων εκπροσώπων του ποιοτικού σκανδιναβικού νουάρ.

Η τρίχρονη Μέτε έχει εξαφανιστεί πριν από είκοσι πέντε χρόνια, ενώ έπαιζε μπροστά από το σπίτι της. Καθώς ο χρόνος παραγραφής της υπόθεσης πλησιάζει, η μητέρα της μικρής Μάγια Μίσβαρ αναθέτει στον ιδιωτικό ερευνητή Βαργ Βέουμ να κάνει μια τελευταία προσπάθεια για να ανακαλύψει τα ίχνη της κόρης της. Ο Βέουμ, τρία χρόνια μετά τον θάνατο της γυναίκας του Κάριν, παλεύοντας με τους προσωπικούς του δαίμονες, εμπλέκεται συναισθηματικά στην ιστορία. Οι έρευνές του ξεκινούν από το Σολστολβάιεν, μια περιοχή όπου στο πλαίσιο ενός ειδικού πρότζεκτ χτίστηκαν λίγες μόνο κατοικίες, οι οποίες αγοράστηκαν από άτομα με κοινές ρίζες στο παρελθόν.

Η διαδικασία των ερευνών θα είναι επίπονη και οδυνηρή. Ο Βέουμ, ένας κοινωνικός λειτουργός που αποφάσισε να γίνει κάποια στιγμή ιδιωτικός ντετέκτιβ, δεν φημίζεται για τη διακριτικότητά του. Αντιθέτως, είναι σκληρός, επίμονος και αποφασισμένος να φτάσει μέχρι το τέρμα. Οσο η έρευνα του προχωράει, ανακαλύπτει αρκετά ένοχα μυστικά, κρυμμένα με επιμέλεια κάτω από την επιφανειακή ηρεμία και τη σύμβαση των κοινωνικών ρόλων που χαρακτηρίζουν τη ζωή του μικρού οικισμού. Ή τουλάχιστον τη χαρακτήριζαν πριν από χρόνια.

Η αποκάλυψη όμως αυτών των μυστικών θα έχει δραματικές επιπτώσεις σε όλες τις οικογένειες του Σολστολβάιεν. Το συμβάν που λειτούργησε καταλυτικά στις ζωές όλων ήταν αναμφίβολα το «παιχνίδι» της Πρωτοχρονιάς, όταν σχεδόν όλοι αποδέχτηκαν την τολμηρή πρόταση του Τέριε Τορμπάινσβικ, αρχιτέκτονα εμπνευστή και κατασκευαστή του οικισμού. Συγκεκριμένα, να τοποθετήσουν κλήρους και να αλλάξουν γυναίκες, συντρόφους για την παραμονή της Πρωτοχρονιάς.

Λίγα χρόνια αργότερα και χωρίς κανείς να το ομολογεί ευθέως, όλα τα ζευγάρια οδηγούνται σχεδον νομοτελειακά σε διαζύγιο. Παράλληλα με την έρευνα για την ανακάλυψη της μικρής Μέτε, ο Βέουμ έχει να αντιμετωπίσει και μια ένοπλη ληστεία σε μεγάλο κοσμηματοπωλείο που καταλήγει σε φόνο. Αυτονόητο ότι η ληστεία θα έχει κάποια σύνδεση με την εξαφάνιση του κοριτσιού.

Τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του ο Βέουμ είναι ελάχιστα, καθώς τα είκοσι πέντε χρόνια κάνουν πολύ δύσκολη την προσπάθεια των μαρτύρων να θυμηθούν γεγονότα και πληροφορίες. Τα στοιχεία έρχονται στην επιφάνεια με το σταγονόμετρο και πολλές φορές με έμμεσες αλλά αποτελεσματικές εκβιαστικές απειλές του Βέουμ. Και φτάνοντας στο τέλος παίρνουν αληθινή μορφή χιονοστιβάδας.

Οι επιρροές του Γκούναρ Στάαλεσεν, κατά τη δική του ομολογία, είναι από Ρέιμοντ Τσάντλερ, Ντάσιελ Χάμετ και Ρος ΜακΝτόναλντ. Ακόμα περισσότερο θεωρώ ότι έχει αφομοιώσει πολλά στοιχεία από το ζεύγος των σουηδών πρωτοπόρων Περ Βαλεέ και Μάι Σγιεβάλ, όπως βέβαια και όλοι οι σύγχρονοι μεγάλοι Σκανδιναβοί, από τον Χένινγκ Μάνκελ μέχρι τον Αρνε Νταλ και τον Γιου Νέσμπο. Αυτό αποτυπώνεται καθαρά στο ψυχολογικό προφίλ του ήρωα του συγγραφέα, του ιδιωτικού ντετέκτιβ Βαργ Βέουμ. Ο Βέουμ παραπέμπει σε μεγάλο βαθμό στον αρχετυπικό Κουρτ Βαλάντερ του Mankell και γενικά όλοι με τη σειρά ακολουθούν τα χνάρια του ακόμα πιο αρχετυπικού επιθεωρητή Μάρτιν Μπεκ των Βαλεέ και Σγιεβάλ… Ο Βέουμ έχει χάσει την αγαπημένη γυναίκα του, έχει χαθεί στον ωκεανό του αλκοόλ, η κατάθλιψη του κλείνει σαδιστικά το μάτι στην επόμενη γωνία, αλλά θαρρείς κι ότι η υπόθεση της μικρής Μέτε, που εξαφανίστηκε πριν από είκοσι πέντε ολόκληρα χρόνια, είναι το σωσίβιο που κάποιος πέταξε σε αυτόν ακριβώς τον ωκεανό που παλεύει απελπισμένα να μείνει στην επιφάνεια. Αλλωστε και το όνομα του ήρωα μπορεί να μεταφραστεί ως «λύκος σε ιερό», αναφορά στον «μοναχικό λύκο» που ζει αποκομμένος από την κοινωνία.

Η περιγραφή του μικρόκοσμου του Σολστολβάιεν είναι εξαιρετικά διεισδυτική. Οι έξι οικογένειες που αγόρασαν το concept για να ζήσουν στην ιδιαίτερη, προνομιακή κοινότητα του μικρού οικισμού αποδεικνύεται ότι δεν μπορούν να αντέξουν τις ολέθριες συνέπειες μιας βραδιάς, της νύχτας της παραμονής του Πρωτοχρονιάς. Φαίνεται ότι εκτός από συντρόφους, άλλαξαν και ολόκληρη τη ζωή τους, με τραγικές συνέπειες. Η ανάλυση των χαρακτήρων απόλυτα συγκροτημένη, με μια δυναμική που παραπέμπει σε σύγχρονη κοινωνική ταινία, που αποτυπώνει ανάγλυφα τα θέματα των σχέσεων των ζευγαριών. Ο Στάαλεσεν φαίνεται να αποδίδει ιδιαίτερο βάρος στην ψυχολογική σκιαγράφηση των γυναικών περισσότερο, αλλά και των συντρόφων τους και στον τρόπο αλληλεπίδρασης των συναισθηματικών μεταβολών τους, αναδεικνύοντας τα κοινωνικά θέματα της κοινωνίας της χώρας του.

Πέρα βέβαια από την έντονη κοινωνική διάσταση των μυθιστορημάτων του, ο Στάαλεσεν εντυπωσιάζει με το μοναδικό ύφος γραφής του. Κι εδώ φαίνονται ακόμα πιο καθαρά οι επιρροές του. Από τη μοναδική προσήλωση στο police procedural των Βαλεέ και Σγιεβάλ μέχρι την εξαιρετική χρήση του αυθόρμητου υποδόριου χιούμορ, που έχει βγει κατευθείαν από τις κιτρινισμένες σελίδες του Τσάντλερ.

Απόλυτα πιστή στο ύφος του συγγραφέα η μετάφραση του Βαγγέλη Γιαννίση, ενισχύει την απολαυστική ανάγνωση του κειμένου.