Ο άνθρωπος που «διάβασε» τον Πίντσον

Ο Τόμας Πίντσον ανήκει στους σημαντικότερους αμερικανούς συγγραφείς του μεταμοντέρνου κινήματος του 20ού αιώνα. Τα μυθιστορήματά του είναι πολύπλοκα, πυκνά έργα που αποφεύγουν προκλητικά την εύκολη ερμηνεία, επιδεικνύουν αξιοσημείωτη ευρυμάθεια και γλωσσική επιδεξιότητα. Ο Πίντσον θεωρείται δεξιοτέχνης των μεταφορών, των κολάζ, του παράλογου χιούμορ και της δαιδαλώδους πλοκής που ξεχειλίζει από σκοτεινές αναφορές. Από την εμφάνισή του στη δεκαετία του 1960 με βιβλία όπως το «V.» και «Η συλλογή των 49 στο σφυρί», ο Πίντσον έχει αναπτύξει τη φήμη μιας λαμπρής αλλά απομονωμένης φιγούρας που προσφέρει σπάνιες ματιές στη σύγχρονη ζωή του δυτικού ανθρώπου. Ως ένας από τους πρωταρχικούς προγόνους του μεταμοντερνισμού στη λογοτεχνία, το έργο του Πίντσον επέδειξε πρωτοποριακές ευαισθησίες που αμφισβήτησαν ριζικά τους τρόπους αφηγηματικής μυθοπλασίας. Τα εμβληματικά μυθιστορήματά του έχουν επιδείξει σχεδόν απεριόριστη δημιουργικότητα και μια ασυμβίβαστη πρωτοτυπία που έχει εμπνεύσει δεκάδες συγγραφείς για πάνω από 50 χρόνια.

Το ελληνικό αναγνωστικό κοινό είχε τη χαρά να δει τα δύσκολα έργα του μεταφρασμένα άξια από τον Δημήτρη Δημηρούλη και τον Γιώργο Κυριαζή σε εκδόσεις που έχουν δημιουργήσει μια ενεργή κοινότητα που διαβάζει, μελετά και συζητά το έργο του τα τελευταία 20 χρόνια – είτε σε ερασιτεχνικό επίπεδο είτε σε πιο ακαδημαϊκό. Στο πλαίσιο αυτής της αγάπης για το έργο του Τόμας Πίντσον εκδόθηκε πριν από δέκα χρόνια το διαδικτυακό περιοδικό «The Zone» (στο οποίο είχα τη χαρά και την τιμή να είμαι ο αρχισυντάκτης). Το περιοδικό εκδόθηκε σε πέντε μόλις τεύχη, αλλά κατάφερε να συλλέξει μια σειρά από υψηλής ποιότητας άρθρα για τον Τόμας Πίντσον και για τη μεταμοντέρνα λογοτεχνία. Ο Θανάσης Μήνας, αναγνώστης και αναλυτής του Τόμας Πίντσον εξ απαλών ονύχων, συμμετείχε και στα πέντε τεύχη του περιοδικού με κείμενα που επεξεργάστηκε απ’ την αρχή και εμπλούτισε με καινούργια στο πλαίσιο του βιβλίου «Για τον Πίντσον» που εκδόθηκε πρόσφατα από τις εκδόσεις Πόλις.

Το σημαντικό στη γραφή του Πίντσον είναι πως καταφέρνει να συνδέσει με έναν καθαρά προσωπικό τρόπο βαθιές ιδέες για την ελευθερία και την ισότητα των ανθρώπων (ή ίσως καλύτερα των «Πολιτών») με το ελαφρύ άγγιγμα της ποπ κουλτούρας της εποχής. Η κατανόηση και η εμβάθυνση στο έργο του συνήθως απαιτούν όχι μόνο την προσεκτική ανάγνωση μα και μια ευρύτερη γνώση των συνθηκών και της κουλτούρας, με έμφαση στη δεκαετία του ’60 – από τη μουσική και την τέχνη ως τη λογοτεχνία, τη διαφήμιση, τις ταινίες και τα περιοδικά της εποχής. Ο Μήνας με τη βαθιά του γνώση της μουσικής, την πολύχρονη μελέτη του για τα 60s και την αγάπη του για τους μεταμοντέρνους συγγραφείς αποτελεί τον ιδανικό υπό πολλές έννοιες αναγνώστη του Πίντσον και γι’ αυτό η ανάλυσή του είναι όχι μόνο υψηλών προδιαγραφών μα αγγίζει λεπτομέρειες που χάνονται από τον μέσο αναγνώστη.

Πέρα από αυτό, ο Πίντσον γράφει ως παιδί της εποχής του στηριγμένος όμως στον «μπαρόκ» βικτωριανό τρόπο γραφής και με επιδράσεις τόσο από τον μοντερνισμό (π.χ. Τζόις) όσο και από την beat κουλτούρα των 50s και αμερικανούς συγγραφείς όπως ο Μέλβιλ, ο Τουέιν, ο Εμερσον. Και πάλι ο Μήνας βρίσκεται στην ιδανική θέση για να μιλήσει γι’ αυτές τις επιρροές και να τοποθετήσει τον Πίντσον στο πλαίσιό του στην αμερικανική και παγκόσμια λογοτεχνία.

Το βιβλίο διαβάζεται ιδανικά από γνώστες του έργου του Πίντσον, όμως επειδή η ανάλυση του Μήνα αφορά σε μεγάλο μέρος την κουλτούρα της δεκαετίας του ’60 μα και την επίδραση του Πίντσον σε συγγραφείς όπως ο Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας, διαβάζεται και σαν μια σειρά από άρθρα που αναλύουν την εποχή, τη μουσική της, την ιστορία της και την επίδραση που είχε στο state of mind των συγγραφέων και του κοινού. Το επόμενο βήμα για αυτόν τον αναγνώστη είναι φυσικά η ανάγνωση και των έργων του Πίντσον.

Στα MME συνήθως ο Πίντσον προτάσσεται ως ο συγγραφέας που αποφεύγει τη δημοσιότητα, ο συγγραφέας – φάντασμα χωρίς φωτογραφίες, ο συγγραφέας – μυστήριο. Ο Μήνας γνωρίζει καλά πως όλα αυτά είναι ένα σύννεφο που εύκολα μπορεί ο αναγνώστης να καθαρίσει διαβάζοντας και αναλύοντας το έργο του και φτάνοντας σε βάθος σε ό,τι αφορά όχι μόνο την εποχή του μα και τον ίδιο τον Πίντσον. Είναι για μένα μεγάλο προσόν του βιβλίου το ότι δεν στέκεται στις κοινές γενικότητες μα προχωρεί στο βάθος του Πίντσον και του έργου του, σ΄ αυτά δηλαδή που τελικά αξίζουν και είναι σημαντικά και διαχρονικά.

Ο Βασίλειος Δρόλιας είναι συγγραφέας. Το τελευταίο του βιβλίο «Οι εξισώσεις» μόλις κυκλοφόρησε απ΄ τις εκδόσεις Gutenberg