Οι Εβραίοι του Αμστερνταμ, οι Ναζί και ο… Covid-19

Ο βρετανός σκηνοθέτης και εικαστικός καλλιτέχνης, Στιβ Μακουίν στο νέο του έργο «Occupied City», ένα ντοκιμαντέρ διάρκειας τεσσάρων ωρών και είκοσι δύο λεπτών για το Αμστερνταμ και τους εκτοπισμούς των Εβραίων από τους Ναζί, συνδέει το παρελθόν με το παρόν ανασύροντας από τις σκιές την ιστορία της πόλης.

Το ντοκιμαντέρ-μαμούθ του βραβευμένου με Οσκαρ σκηνοθέτη παρουσιάζει το χρονικό της συστηματικής και βάναυσης απομάκρυνσης του εβραϊκού πληθυσμού από το Αμστερνταμ κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι Ναζί εισέβαλαν στο Αμστερνταμ τον Μάιο του 1940, όταν ο εβραϊκός πληθυσμός της πόλης ήταν σχεδόν 80.000. Μέχρι να τελειώσει ο πόλεμος, υπολογίζεται ότι περίπου το 80% των Εβραίων του Αμστερνταμ είχαν απελαθεί και σφαγιαστεί σε στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Ο Μακουίν είπε στο BBC ότι το ενδιαφέρον του για τη ναζιστική κατοχή στην Ολλανδία ξεκίνησε χάρη στο ερευνητικό έργο της ολλανδής συζύγου του, την ιστορικό και σκηνοθέτιδα Μπιάνκα Στίγκτερ με την οποία ζει εδώ και 25 χρόνια στο Αμστερνταμ. «Νομίζω ότι μερικές φορές τα πράγματα που ψάχνεις βρίσκονται ακριβώς κάτω από τη μύτη σου. Οταν άρχισα να ζω στο Αμστερνταμ, νόμιζα ότι ζούσα με φαντάσματα, ότι υπήρχε μια άλλη αφήγηση που συνέβαινε πέρα από τη δική μου».

Το βιβλίο της Στίγκτερ «Αtlas of an Occupied City: Amsterdam 1940-1945», που εκδόθηκε το 2019, έθεσε τις βάσεις για το «Occupied City».

Στο ντοκιμαντέρ, ο Μακουίν χρησιμοποιεί τα στοιχεία αυτής της ιστορικής έρευνας και επισκέπτεται 130 διευθύνσεις του Αμστερνταμ όπου σε αυτές κάποτε κατοικούσαν Εβραίοι, μεταδίδοντας μια αυξανόμενη αίσθηση τρόμου ότι ο αφανισμός της εβραϊκής ζωής δεν ήταν μόνο επικείμενος αλλά και αναπόφευκτος.

Μέρος αυτής της τραγικής περιήγησης που επιχειρεί ο Στιβ Μακουίν, είναι τα ονόματα των εβραίων κατοίκων της πόλης τα οποία διαβάζει η ηθοποιός Μέλανι Χάιαμς, καθώς περιγράφει τους κλιμακούμενους περιορισμούς για τους Εβραίους, την απαγόρευση εισόδου τους σε πάρκα, πισίνες, καταστήματα, καφετέριες και στη συνέχεια σε όλη τη δημόσια ζωή. Στη συνέχεια πληροφορεί τους θεατές για τη μοίρα αυτών των ανθρώπων με τελικό τους προορισμό το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Αουσβιτς.

Με σύγχρονα πλάνα

Η σκηνοθετική τολμηρή άποψη του δημιουργού του ντοκιμαντέρ βρίσκεται στα σύγχρονα πλάνα του Αμστερνταμ που τραβήχτηκαν την εποχή του Covid-19. Ο Μακουίν δεν έχει εντάξει αρχειακό υλικό από τη δεκαετία του 1940 και δεν ακούγονται διηγήσεις από επιζώντες.

Ο Μακουίν έλκεται από την παραφωνία του κοινού που ακούει το κείμενο του σχολιασμού που περιγράφει λεπτομερώς τη φρίκη του παρελθόντος στο Αμστερνταμ της ναζιστικής εποχής, ενώ βλέπει εικόνες της ολλανδικής πόλης σήμερα. Επιθυμεί το ντοκιμαντέρ του να ενεργοποιήσει τους ανθρώπους, να τους εμφυσήσει μια αίσθηση ευθύνης για την αποτροπή των φρικαλεοτήτων που χαρακτήρισαν τη ναζιστική εποχή. «Κατά κάποιον τρόπο, λειτουργεί ως κάλεσμα να γίνουμε ενεργοί στην καθημερινότητά μας για να αλλάξουμε τα πράγματα», εξηγεί.

«Πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση, ιδιαίτερα αυτούς τους καιρούς. Νομίζω ότι η ταινία έχει σκοπό να ανακινήσει τα πράγματα».