«Πάντα κάποιοι είναι στο υπόγειο και κάποιοι τους χειραγωγούν»

Την εμβληματική ταινία του Εμίρ Κουστουρίτσα «Underground», το θεατρικό έργο «Ανοιξη τον Ιανουάριο» και το μυθιστόρημα «Μια φορά κι έναν καιρό ήταν μια χώρα» του Ντουσάν Κοβάσεβιτς ένωσε στη σκηνή του θεάτρου Ακροπόλ ο Νικίτα Μιλιβόγεβιτς, ανεβάζοντας την παράσταση «Underground». Ο πάντα πολύ δημιουργικός σκηνοθέτης, στη νέα του δουλειά με αφορμή το προσωπικό του βίωμα από τον πόλεμο στην πρώην Γιουγκοσλαβία, διασκευάζει και σκηνοθετεί ένα έργο υψηλών συμβολισμών και θερμοκρασίας.

«Υπάρχει κάτι πολύ προσωπικό στην απόφασή μου να ανεβάσω το συγκεκριμένο έργο. Είναι ένα είδος διαλόγου με την πατρίδα μου που κάνω χρόνο με τον χρόνο μέσα από τις παραστάσεις, μέσα από το θέατρο. Πέρα από το γεγονός ότι, η ταινία είναι τόσο δημοφιλής, όλοι την ξέρουν και είναι τόσο δυνατή, υπάρχει κάτι που με ενεργοποιεί πολύ ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνη. Είναι αυτή η μικροσκοπική γραμμή ανάμεσα στη μυθοπλασία, την ψευδαίσθηση και την πραγματικότητα που υπάρχει στην ταινία, αλλά έχει σημαδέψει και τη ζωή μου πάρα πολύ, ειδικά τη δεκαετία του 1990, όταν είχαμε τον εμφύλιο πόλεμο.

»Ολη η πραγματικότητα ήταν τόσο πολύ αναποδογυρισμένη και τόσο απίστευτη που μερικές φορές δεν ξέραμε αν είναι φαντασία ή όντως πραγματικότητα μπροστά στη μύτη μας. Αυτή ήταν μια πολύ ισχυρή εντύπωση που σημάδεψε πολλές από τις παραστάσεις μου αργότερα ως πραγματική εντύπωση για τη ζωή, για το πώς τα πάντα είναι σε μια γραμμή. Το πιο ενδιαφέρον για μένα στοιχείο της ταινίας είναι αυτό το είδος παράξενου συνδυασμού, του παράλογου, του δράματος, της κωμωδίας και της τραγωδίας. Είναι ένα μείγμα από όλα. Οπως είναι η ζωή μας, είναι ένα πολύ βαλκανικό έργο» αναφέρει ο Νικίτα Μιλιβόγεβιτς μιλώντας στο «Νσυν».

Παγκόσμιο θέμα

To «Underground» αφηγείται μια επική ιστορία δύο φίλων που με τον φόβο της πολιτικής αναταραχής και του πολέμου παραμένουν κλεισμένοι σ’ ένα υπόγειο, μια συνθήκη που δυστυχώς παραμένει επίκαιρη. «Τόσο πολλοί άνθρωποι βρίσκονται σε υπόγεια αυτή τη στιγμή, λόγω του πολέμου στη χώρα τους. Βλέπετε λοιπόν ότι πάντα κάποιοι άνθρωποι είναι στο υπόγειο επειδή η ζωή τους είναι έτσι. Και πάντα κάποιοι τους χειραγωγούν. Είναι ενδιαφέρον το πώς λειτουργεί αυτός ο κόσμος.

Η ιστορία της παράστασης είναι για τη δεκαετία του ’90 στη Σερβία, την πρώην Γιουγκοσλαβία αλλά την ίδια στιγμή είναι πολύ ευρύτερο ως θέμα και παγκόσμιο» τονίζει ο σκηνοθέτης. «Το να είσαι στο υπόγειο και να ζεις εκεί είναι πολύ προσβλητικό για τους ανθρώπους. Ειδικά αν δεν είναι δική τους επιλογή και το βρίσκω πραγματικά άθλιο αλλά αυτό συμβαίνει» συνεχίζει ο ίδιος. «Η πραγματικότητα είναι πολύ ασταθής, πολύ απρόβλεπτη. Και είμαστε στα χέρια πολύ τρελών ανθρώπων, δυστυχώς. Γι’ αυτό δεν τους εμπιστεύομαι καθόλου» λέει με έμφαση.

Οι ήρωες του έργου που παραμένουν εγκλωβισμένοι στο υπόγειο, έχουν την ψευδαίσθηση ότι οι κουμπάροι τους που ζουν από πάνω τούς προστατεύουν αλλά δεν αντιλαμβάνονται ότι είναι θύματα της χειραγώγησής τους. «Νομίζω ότι οι άνθρωποι πάντα χειραγωγούνται. Χειραγωγούνται από τις Αρχές ή από τους άλλους ανθρώπους. Ολες οι ψευδαισθήσεις μου σταμάτησαν τη δεκαετία του ’90 σχετικά με αυτό. Δεν μπορώ να πιστέψω πια σε τίποτα.

»Θα έλεγα ότι η μόνη μου ελπίδα είναι ότι η τέχνη. Νομίζω ότι η τέχνη είναι το μόνο ειλικρινές πράγμα που προσπαθεί να κάνει αυτόν τον κόσμο καλύτερο. Βλέπετε πόσες παραστάσεις και πόση τέχνη προσπαθεί να κάνει τον κόσμο καλύτερο αλλά αυτός γίνεται όλο και χειρότερος. Αυτό κατά κάποιον τρόπο είναι μάταιο. Αλλά εξακολουθώ να πιστεύω σε αυτή την ψευδαίσθηση ότι η τέχνη είναι κάτι. Γιατί αν δεν πιστέψω σε αυτό, θα ήταν καταστροφή για μένα. Μου αρέσει η ψευδαίσθησή μου για την τέχνη, γιατί θεωρώ ότι η τέχνη είναι το μόνο πράγμα που δημιουργεί ισορροπία σε αυτόν τον τρελό κόσμο» υπογραμμίζει ο Νικίτα Μιλιβόγεβιτς.

Οι κουκλοπαίχτες

Τους κεντρικούς ρόλους στην παράσταση υποδύονται οι Βασίλης Χαραλαμπόπουλος, Γιάννης Τσορτέκης και Αλεξάνδρα Αϊδίνη, οι οποίοι συμπράττουν μ’ έναν πολυμελή θίασο, στήνοντας έναν υπόγειο κόσμο όπου ο παραλογισμός συνάδει με την τραγωδία και τελικά την ανθρώπινη ανεκτικότητα, μέχρι εκείνη να καταφέρει να αναδυθεί στο φως. «Οι άνθρωποι που τους χειρίζονται το κάνουν με έναν τόσο τέλειο τρόπο. Ακόμα κι αν μερικές φορές υποψιάζονται ότι κάτι δεν πάει καλά, καταφέρνουν οι άλλοι με κάποιον τρόπο, όλη την ώρα να διατηρούν την ψευδαίσθηση ότι όλα είναι καλά. Τα πράγματα στον κόσμο λειτουργούν μ’ έναν παράξενο τρόπο που μας αρέσουν τα αφεντικά μας, οι κουκλοπαίχτες. Νομίζω ότι όλες οι αρχές παντού είναι μεγάλοι κουκλοπαίχτες. Τουλάχιστον εγώ δεν είμαι αυτός που πιστεύουν ότι θέλουν να κάνουν τη ζωή μου καλύτερη. Θα έπρεπε να είμαι πολύ νεότερος για να πιστεύω σε κάτι τέτοιο αλλά δεν είμαι» δηλώνει ο σκηνοθέτης.

«Οταν είσαι παγιδευμένος, προσπαθεί όλο αυτό το σύστημα να σε κρατήσει στην παγίδα. Ετσι, είτε το ξέρεις είτε όχι, πρέπει να είσαι πολύ, πολύ τυχερός και πολύ γενναίος με κάποιον τρόπο για να ξεφύγεις. Ζούμε και σήμερα ένα είδος χειραγώγησης όλη την ώρα με τα κινητά μας. Είναι μια μεγάλη χειραγώγηση, περιμένουμε να το αποδεχτούμε και μας αρέσει αυτή. Ολα αυτά τα συστήματα φαίνεται ότι κάνουν τη ζωή μας καλύτερη αλλά αν το σκεφτείτε σοβαρά, στην πραγματικότητα, επιφανειακά φαίνεται ότι είναι καλύτερη. Από κάτω κρύβει μια μεγάλη χειραγώγηση των ανθρώπων. Κάποιος κερδίζει πολλά χρήματα από αυτό. Ο κόσμος έχει πάντα να κάνει με τους ανθρώπους που είναι πλούσιοι και με άλλους που είναι φτωχοί. Φυσικά οι πλούσιοι πάντα ψάχνουν πώς να παραμείνουν πλούσιοι και να γίνουν πλουσιότεροι. Σίγουρα δεν θα φτιάξουν έναν κόσμο με καλύτερη ισορροπία. Ετσι λειτουργεί ο κόσμος. Μπορείς να δεις τους φτωχούς στο υπόγειο και τους πλούσιους από πάνω» καταλήγει ο Νικίτα Μιλιβόγεβιτς.