Μάκβεθ, εσύ σουπερστάρ, με φόντο τους πολέμους

Αιματοβαμμένη δείχνει να είναι η φετινή θεατρική σεζόν σε όλη τη Βρετανία αφού τουλάχιστον πέντε παραγωγές του «Μάκβεθ» έχουν κάνει πρεμιέρα τους τελευταίους μήνες σε όλη τη χώρα. Ο Ντέιβιντ Τέναντ και η Κας Τζάμπο υποδύονται το ζεύγος Μάκβεθ στο Donmar Warehouse του Λονδίνου, οι Ρέιφ Φάινς και Ιντιρα Βάρμα πρωταγωνιστούν στην παραγωγή του Liverpool Depot που είναι τώρα σε περιοδεία, οι Ρούμπεν Τζόζεφ και Βαλένε Κέιν κερδίζουν το χειροκρότημα στο RSC του Στράτφορντ-απόν-Εϊβον, οι Μάικλ Νόμπλε και Λάουρα Ελσγουόρθι της ομάδας English Touring Theatre ξεκίνησαν από το Shakespeare Playhouse North στο Πρέσκοτ για να περιοδεύσουν στη χώρα και οι Μαξ Μπένετ και Μάτι Χούτον πατάνε τη σκηνή του Shakespeare’s Globe στο Λονδίνο.

Αν και η επανάληψη των ίδιων έργων είναι συνήθως κουραστική, αυτή του «Μάκβεθ» δεν επιδέχεται άρνησης αφού πρόκειται για ένα τόσο βαθύ έργο που βάζει σε σκέψεις γιατί και πώς αυτή η τραγωδία του 1606 έχει τόσο ενδιαφέρον σήμερα. Η απάντηση σε αυτήν την ερώτηση περνάει από την οδό Ντάουνιγκ 10 όπου βρέθηκαν τέσσερις συντηρητικοί πρωθυπουργοί μέσα σε οκτώ χρόνια. Αναπόφευκτα ένα κείμενο το οποίο μιλάει για ένα κράτος που καταρρέει εξαιτίας των πολιτικών των ηγετών του γίνεται εξαιρετικά επίκαιρο. Σε αυτήν την εξίσωση, προστίθενται και οι διεθνείς αναταραχές από τους πολέμους της Ουκρανίας και της Γάζας, στοιχεία που δεν αφήνουν ανεπηρέαστες τις παραγωγές του «Μάκβεθ». Είναι χαρακτηριστικό πως η παράσταση του Σάιμον Γκόντγουιν, τοποθετεί τη δράση σ’ ένα έρημο σκηνικό ανάμεσα σε βομβαρδισμένα κτίρια και φλεγόμενα φορτηγά.

Περνώντας στο περιεχόμενο των παραστάσεων, οι μάγισσες, πρόσωπα στα οποία προστρέχει διαρκώς ο Μάκβεθ, στη σκηνοθεσία του Γουίλς Γουίλσον από το RSC έχουν υπερφυσική διάσταση ενώ στο Globe ήταν πολύ ανθρώπινοι ή απάνθρωποι χαρακτήρες, άνδρες με λευκές φόρμες εγκληματολόγων, οι οποίοι περιέφεραν φορεία στη σκηνή για να παραλάβουν τα πτώματα. Οι τρεις αδελφές καταδιώκουν τον Φάινς, στην παραγωγή του Liverpool Depot, επεμβαίνοντας με τρόπους που ο Σαίξπηρ δεν περιέγραφε στο κείμενό του και παρατηρώντας την εκπλήρωση των προφητειών τους. Απέναντι στον Τέναντ, ωστόσο, παραμένουν αόρατες και οι φωνές τους ηχούν μόνο στο μυαλό του, τη στιγμή που οι θεατές μπορούν ν’ ακούσουν τα χαχανίσματα και τις ειρωνείες τους από το ακουστικό που φοράνε.

Μετά τη Χαμάς

Στο σαιξπηρικό κείμενο, ανάμεσα στα συστατικά που ρίχνουν οι μάγισσες στο καζάνι τους για να φτιάξουν τα φίλτρα τους είναι και το «συκώτι βλάσφημου Εβραίου». Η συγκεκριμένη αναφορά, όμως, μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου στο Ισραήλ από την παλαιστινιακή οργάνωση Χαμάς, έγινε αρκετά προβληματική. Στην εκδοχή του RSC, που έκανε πρεμιέρα τον Αύγουστο, η φράση αυτή αφαιρέθηκε ως μέρος μιας μεγαλύτερης μείωσης των συστατικών στις συνταγές των μαγισσών. Αντίστοιχη τακτική ακολούθησαν και οι παραγωγές του English Touring Theatre, του Φάινς και του Τέναντ που έκοψαν το συγκεκριμένο συστατικό. Αντίθετα, στο Globe, μια μάγισσα δείχνει έναν νεαρό θεατή και λέει «συκώτι ενός παιδιού όπως εσύ».

Διαφορετική προσέγγιση ακολουθούν οι παραστάσεις στη σκηνή όπου εμφανίζεται ο φύλακας της πύλης του κάστρου και αστειεύεται, αλλάζοντας απότομα τον τόνο του έργου. Στην παραγωγή του Γκόντγουιν, η σκηνή παραλείφθηκε αλλά στο RSC ζήτησαν από τον Στιούαρτ Λι να γράψει νέο επίκαιρο υλικό, μεταξύ αυτού και κάποιες αναφορές κατά του Μπόρις Τζόνσον και των μεγάλων funds για να το ερμηνεύσει ο κωμικός Αλισον Πιμπλς. Στο Donmar, ο Τζατίντερ Σινγκ Ραντχάουα αυτοσχεδιάζει, με αστεία για την πρώην ακροδεξιά υπουργό Εσωτερικών Σουέλα Μπρέιβερμαν και μια διαμάχη με έναν ταξιθέτη που προσπαθεί να τον απομακρύνει από την αίθουσα.