«Ο διωγμός ενός σκύλου και ο διωγμός του ανθρώπου»

Χωρίς γλωσσικούς ή φιλοσοφικούς εντυπωσιασμούς αγγίζει τα μύχια της ανθρώπινης σκέψης. Φέρνει σε πρώτο πλάνο τις λεπτές ισορροπίες ανάμεσα σε όσα έχουμε αποδεχτεί ως κανονικότητα και σ’ εκείνα που πρέπει ν’ αντιμετωπίσουμε όταν πρέπει να επανεξετάσουμε την ηθική τους βάση. Αυτό είναι ένα από τα συμπεράσματα στα οποία μπορεί να οδηγηθεί ο θεατής της παράστασης «Αράφ» που έγραψε ο Γιάννης Τσίρος και σκηνοθετεί ο Γιώργος Παλούμπης.

Η ιστορία αφορά τον ξενοδόχο Ηλία, τον φίλο του Φώτη, κηπουρό, οι οποίοι βρίσκουν στη θάλασσα έναν σκύλο, και τη Ματίνα, την κτηνίατρο του νησιού, η οποία έχει αναλάβει την περίθαλψή του. Τους αντίστοιχους ρόλους έχουν αναλάβει οι Ιωσήφ Πολυζωίδης, Φώτης Λαζάρου και Ράνια Σχίζα, η οποία τονίζει ότι πρόκειται για ένα κείμενο που μιλάει κυρίως «γι’ αυτό που δεν λέγεται.

Η σημασία δηλαδή των νοημάτων που υπάρχουν πίσω από τις λέξεις οι οποίες διατυπώνονται. Ο θεατής με τις ευαίσθητες κεραίες που διαθέτει το αντιλαμβάνεται. Μιλάμε για τον διωγμό ενός σκύλου· παράλληλα κινείται κάτι πολύ πιο συγκλονιστικό που μας αφορά όλους και το οποίο υπήρχε, υπάρχει και δυστυχώς πάντα θα υπάρχει: ο διωγμός του ανθρώπου».

Και έχει σημασία ν’ αναφέρουμε εδώ τη σημείωση από το οπισθόφυλλο του βιβλίου (Κάπα Εκδοτική) «Κανένας, Ανθρωπος ή Σκύλος, δεν μπορεί να είναι σίγουρος για το αύριο. Το μέλλον εκ προοιμίου είναι ρευστό και μη ορατό. Κάποιο απρόβλεπτο γεγονός μπορεί να ανατρέψει τις βεβαιότητες του παρόντος, και η ζωή μας να βρεθεί σε συνθήκες που δεν ελέγχονται. Το κακό ξεκινά όταν αυτοί που έχουν τον έλεγχο αδιαφορούν. Το χειρότερο, όταν αυτή η αδιαφορία θέτει σε κίνδυνο τις ζωές μας. Και το χείριστο, όταν ο άνθρωπος και ο σκύλος βρεθούν σε μια κοινή και παράλληλη πορεία, στερημένη ακόμα και από την παλιά φιλία τους».

Ηθικά διλήμματα

Αφορμή για να ξετυλιχθεί το νήμα της ιστορίας, η οποία ξεδιπλώνει τον παραλογισμό, τα ηθικά διλήμματα και ραπίζει τις ανθρώπινες βεβαιότητες, ήταν η απόφαση που έπρεπε να πάρουν οι ήρωες για το αν θα πρέπει να στειρώσουν τον Αράφ και αν τελικά είναι απαραίτητο και ωφέλιμο να τον μεταφέρουν σε καταφύγιο ζώων.

Η στάση και η επιχειρηματολογία τους για να υποστηρίξει ο καθένας τη θέση του αποκαλύπτει με αριστοτεχνικό τρόπο τις προσπάθειες των ανθρώπων να κρυφτούν πίσω από τις «καλογυαλισμένες» πράξεις τους, ξεχνώντας την ουσία και το αληθινό περιεχόμενο της ύπαρξής μας. Εκείνης που, ιδανικά, θα πρέπει να τιμούμε με τον πιο ευγενή τρόπο.

«Και αυτή η αναγκαιότητα έρχεται ξανά στην επιφάνεια μόνο μέσα από ακραίες συνθήκες. Σε αυτές τις στιγμές συνειδητοποιείς τη δύναμη των μικρών πραγμάτων. Φυσικά πολύ γρήγορα το ξεχνάμε διότι αυτό είναι ένα κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης. Και αυτό μ’ ενοχλεί βαθιά. Οπως επίσης το ότι συνηθίζουμε την ασχήμια, το τέρας, όπως έλεγε και ο Μάνος Χατζιδάκις».

Ανάμεσα στις σκηνές που συνθέτουν τη δυνατή αυτή ιστορία υπάρχει εκείνη που εκτυλίσσεται ανάμεσα στον κηπουρό (Φώτη Λαζάρου) και την κτηνίατρο (Ράνια Σχίζα), η οποία προσπαθούσε να εκμαιεύσει τι είχε γίνει με τον σκύλο. «Μπορεί να τον σούταρε» απαντάει ο κηπουρός κι εκείνη απαντά: «Να τον σούταρε; Κανένας δεν θα κλώτσαγε έναν σκύλο να τον πετάξει στη θάλασσα, γιατί αυτό θα σήμαινε την οριστική παρακμή μας».

Ενα περιστατικό που συνέβη όταν έκαναν πρόβες οι συντελεστές της παράστασης έρχεται να επιβεβαιώσει ότι η ζωή είναι πιο μπροστά από τη μυθοπλασία. Οπως λέει η Ράνια Σχίζα, «εκείνες τις ημέρες που ετοιμαζόμασταν για ν’ ανεβάσουμε το έργο στο λιμάνι του Πειραιά κλώτσησαν έναν άνθρωπο και τον έβλεπαν να πνίγεται».