«Με τη σιωπή δημιουργείς μεγαλύτερο σασπένς στο σινεμά»

Η μουσική από τα «Σαγόνια του καρχαρία» μέχρι τους «Δρόμους της Φωτιάς». Μια σουίτα του Αλεξάντρ Ντεσπλά από την ταινία «Grand Budapest Hotel», η οποία ονομάζεται Greek Style, αλλά και μια παγκόσμια πρεμιέρα: το «Vocalise» του Χανς Ζίμερ από τη μουσική της ταινίας «Dune». Αυτά είναι τα συστατικά στοιχεία της συναυλίας «10 ταινίες – 10 δεκαετίες – 10 Οσκαρ», όπου η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών συμπράττει με τον κορυφαίο μαέστρο κινηματογραφικής μουσικής Φρανκ Στρόμπελ ερμηνεύοντας έργα διάσημων συνθετών, όπως ο Μίκλος Ρόζα, ο Τζον Γουίλιαμς, ο Vangelis κ.ά. Η ιδέα ανήκε στον δικό μας Γιάννη Ζουμπουλάκη, ο οποίος παρουσιάζει την εκδήλωση την ερχόμενη Παρασκευή στις 20.30. Ο Φρανκ Στρόμπελ απάντησε σχετικά σε ερωτήσεις για τη μουσική και το σινεμά.

Πρόκειται να διευθύνετε αποκλειστικά συνθέσεις που έχουν βραβευτεί με Οσκαρ. Πιστεύετε ότι ο συγκεκριμένος θεσμός έχει αναδείξει ανά καιρούς σπουδαίες κινηματογραφικές μουσικές; Αν ναι, ποιες είναι κατά τη γνώμη σας οι πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις;

Υπάρχουν περιπτώσεις που αφορούν τη σημασία της μουσικής στον κινηματογράφο. Αναφέρω μία από τις δημοφιλέστερες: παίζουμε τη μουσική από τα «Σαγόνια του καρχαρία», την ταινία του Στίβεν Σπίλμπεργκ. Πρόκειται για ένα πολύ καλό παράδειγμα, γιατί η μουσική προσδίδει έναν συγκεκριμένο χαρακτήρα στην ταινία. Αν σκεφτούμε μόνο τη χαρακτηριστική μελωδία της ταινίας, είναι μια κομβική στιγμή για την ιστορία της κινηματογραφικής μουσικής. Η χαρακτηριστικότερη περίπτωση του τι μπορεί να προσδώσει ένα μουσικό μοτίβο σε μια ταινία. Από την άλλη, ο Τζον Ουίλιαμς που συνέθεσε τη μουσική είναι στενός συνεργάτης του Σπίλμπεργκ για πολλά χρόνια. Μαζί αυτοί οι δύο δημιουργούν τη δική τους γλώσσα. Ειδικά στα «Σαγόνια του καρχαρία», η στενή συνεργασία μεταξύ του σκηνοθέτη και του συνθέτη είναι εμφανής.

Η μουσική έχει τη δυνατότητα να αναδημιουργήσει από μόνη της εικόνες;

Η μουσική είναι σαν σινεμά για το αφτί. Εχει ενδιαφέρον, γιατί όταν ακούμε μουσική γραμμένη για κινηματογράφο σε μια συναυλία, δημιουργούνται εικόνες στο μυαλό. Ακόμα κι αν δεν έχουμε δει την ταινία. Θα κάνω μια αντιστοιχία με την κλασική μουσική και πιο συγκεκριμένα το είδος του συμφωνικού ποιήματος. Η μουσική κινηματογράφου δεν απέχει και τόσο από αυτό. Συνδεόμαστε πολύ έντονα με τη μουσική κινηματογράφου σε συναισθηματικό επίπεδο, λόγω των εικόνων που φέρνουν στο μυαλό.

Ποιος ο ρόλος της σιωπής/παύσης τόσο στη μουσική όσο και στον κινηματογράφο;

Είναι ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία στη μουσική κινηματογράφου. Με τη σιωπή μπορείς να δημιουργήσεις μεγαλύτερο σασπένς από ό,τι με τις νότες. Αλλά, φυσικά, κάτι τέτοιο λειτουργεί μόνο όταν έχεις κάτι πριν και μετά. Η στιγμή της σιωπής είναι πάντα τρομακτική.

Ποιοι κλασικοί συνθέτες πιστεύετε ότι επηρέασαν περισσότερο τη μουσική κινηματογράφου;

Υπάρχει μια μακρά παράδοση. Φυσικά, θα πρέπει να εστιάσουμε στις δυτικές χώρες, όπως η Αμερική και οι χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Στη συναυλία θα παίξουμε κυρίως μουσική από ταινίες του Χόλιγουντ. Η μουσική των ταινιών του Χόλιγουντ δημιουργήθηκε από συμφωνικές ορχήστρες.  Και κατά τις δεκαετίες του ’30 και του ’40, οι ταινίες επηρεάστηκαν ιδιαίτερα από τον ύστερο ρομαντικό ήχο αυτών των ορχηστρών. Οι συνθέτες ήταν Ευρωπαίοι που προέρχονταν από τον χώρο της όπερας και της συμφωνικής μουσικής. Πολλοί από αυτούς εγκατέλειψαν τις χώρες τους και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Αμερική για πολιτικούς λόγους. Μερικοί, όμως, μετανάστευσαν στην Αμερική και πιο πριν, λόγω της γοητείας που τους ασκούσε. Κατέφθασαν, λοιπόν, στο Λος Αντζελες και το Χόλιγουντ και έφεραν τη μουσική τους. Αυτή η πρώτη γενιά συνθετών δημιούργησε τον περίφημο ήχο του Χόλιγουντ.

Για παράδειγμα, ο Μαξ Στάινερ, που ήρθε από τη Βιέννη, ή ο Εριχ Βόλφγκανγκ Κόρνγκολντ, ένας από τους διασημότερους συνθέτες εκείνης της εποχής που μετανάστευσε στην Αμερική. Ο Μίκλος Ρόζα ήταν επίσης Ούγγρος που εγκαταστάθηκε στο Χόλιγουντ. Εννοείται πως αυτή η πρώτη γενιά έφερε μαζί της και τη μουσική γλώσσα της Ευρώπης κατά την πρώτη περίοδο του 20ού αιώνα.  Υπάρχουν πολλοί ισχυροί δεσμοί ανάμεσα στην όπερα και τη συμφωνική μουσική της εποχής με την κινηματογραφική μουσική. Γι’ αυτό θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό οι σημερινές ορχήστρες να παίζουν αυτή τη μουσική. Γιατί είναι το ρεπερτόριό τους. Ακόμα και οι σημερινές ταινίες που βλέπουμε στους κινηματογράφους έχουν μουσική από ορχήστρες.

Για παράδειγμα, σε πολλές ταινίες επιστημονικής φαντασίας, οι ορχήστρες ηχογραφούν τις συνθέσεις. Για εμένα, προσωπικά, που προέρχομαι από τον χώρο της όπερας είναι πάντα συναρπαστικό να βρίσκω μοτίβα, θέματα, ενορχηστρώσεις από τον Βάγκνερ, τον Στράους και άλλους κλασικούς στη μουσική κινηματογράφου. Ή ακόμα και το αντίθετο. Στη μουσική π.χ. του Κόρνγκολντ ή του Ενιο Μορικόνε. Ο Κόρνγκολντ για παράδειγμα χρησιμοποίησε τη μελωδία από την τελευταία σκηνή του Ρομπέν των Δασών στο Κοντσέρτο του για βιολί. Αυτό μας αποδεικνύει, επίσης, και ότι οι συγκεκριμένοι συνθέτες δεν έκαναν διάκριση ανάμεσα στην όπερα, τη συμφωνική μουσική ή τη μουσική κινηματογράφου. Ηταν απλώς μουσική για αυτούς.