Να ανησυχούμε για την Ολλανδία ή για την Ευρώπη;

Το ερώτημα δεν είναι ρητορικό. Η Ολλανδία είναι (ήταν;) η πιο φιλελεύθερη χώρα της Ευρώπης. Λειτουργούν άψογα οι δημοκρατικοί θεσμοί και το κοινωνικό κράτος αλλά και η οικονομία της αγοράς. Απολαμβάνει υψηλού κύρους διεθνώς. Χάρις σ’ αυτό το υπόβαθρο και τους αιώνες λειτουργίας της ως ένα καλό κράτος η Ολλανδία συμπεριφερόταν ως μια ασφαλής χώρα με μεγάλη ανεκτικότητα. Ισως για τους λόγους αυτούς το σοκ που διαπέρασε την Ευρώπη με την ανακοίνωση του εκλογικού αποτελέσματος ήταν τόσο έντονο. Μπορεί ο Wilders να μη γίνει πρωθυπουργός αλλά κρατάει τα κλειδιά για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Και προστίθεται το κόμμα του στην όχι ευκαταφρόνητη πλέον συστοιχία ακροδεξιών κομμάτων που καθορίζουν την ευρωπαϊκή πολιτική:

Στην Ελβετία το Κόμμα του Λαού, ο κυβερνητικός συνασπισμός στην Ιταλία (Αδέλφια της Ιταλίας και Λέγκα), το κυβερνών κόμμα στην Ουγγαρία (Fidesz), στην Πολωνία η Ενωμένη Δεξιά, στη Φινλανδία το Κόμμα των Φινλανδών που συμμετέχει στην κυβέρνηση και οι Σουηδοί Δημοκράτες που υποστηρίζουν τον κυβερνητικό συνασπισμό στη χώρα τους. Να προσθέσουμε και το Vox στην Ισπανία που παρ’ ολίγον να συμμετείχε στην κυβέρνηση με το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα αν ο σοσιαλιστής Sanchez δεν τα έβρισκε με τους καταλανούς αυτονομιστές. Kαι τελευταία but not least η δύναμη της Εθνικής Συσπείρωσης, του κόμματος της Μαρίν Λεπέν, στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση όπου κατέλαβε το 2022 τον μεγαλύτερο αριθμό εδρών (89) από την ίδρυσή του. Ενώ στην Ελλάδα, όπως δήλωσε ο πρώην πρωθυπουργός Α. Σαμαράς σε πρόσφατη συνέντευξή του, το άθροισμα της δύναμης των ακροδεξιών κομμάτων (14%) δείχνει ότι η ΝΔ απειλείται από τα δεξιά.

Μπορεί λοιπόν τα κόμματα των μεγάλων ευρωπαϊκών οικογενειών (Κεντροδεξιά και Κεντροαριστερά) να βαυκαλίζονται ότι η Ακροδεξιά παραμένει περιθωριακή αλλά η πραγματικότητα είναι άλλη. Η Ακροδεξιά έχει επιβάλει την ατζέντα της στην πολιτική σκηνή κυρίως στο συντηρητικό χώρο γύρω από δύο κύριους άξονες: μετανάστευση και αντιευρωπαϊσμό. Ούτε ο ρατσιστικός ούτε ο αντιευρωπαϊκός λόγος είναι πλέον ταμπού στον πολιτικό διάλογο. Και το χειρότερο, δεν υπάρχει αντίλογος. Τα κόμματα της Αριστεράς αλλά και της Κεντροαριστεράς υπό την πίεση των δυνάμεων του λαϊκισμού δεν τολμούν να αρθρώσουν λόγο συμβατό με τις αξίες τους. Η ευρωπαϊκή ενοποίηση οικοδομήθηκε πάνω στις αρχές του ανθρωπισμού και ανέδειξε σε κεκτημένο τα δικαιώματα για όλους. Αν αυτό το κεκτημένο ανατραπεί, δεν υπάρχει η ουμανιστική Ευρώπη, αυτή που έπρεπε να ενσωματώνει, να διαπαιδαγωγεί, και μέσα από τις διαδικασίες αυτές να προάγει τον πολιτισμό της ή αυτό που η αυτάρεσκη ευρωπαϊκή γραφειοκρατία αποκαλεί «ευρωπαϊκό τρόπο ζωής».

Η αδυναμία ανάπτυξης εναλλακτικού λόγου πανευρωπαϊκά οφείλεται στο γεγονός ότι και τα μη δεξιά κόμματα επιζητούν τη στήριξη των στρωμάτων που αντιδρούν στη μετανάστευση θεωρώντας την υπεύθυνη για την υποβάθμισή τους. Και καθώς δεν μπορούν να τους προσφέρουν την προοπτική βελτίωσης της ζωής τους – αυτό δηλαδή που προσέφεραν παραδοσιακά τα σοσιαλιστικά κόμματα – τους προτείνουν προστασία από την «απειλή των ξένων». Εναρμονίζονται με άλλα λόγια με το αφήγημα των δεξιών και ακροδεξιών κομμάτων και αυτοκαταργούνται. Αλλά σε μια δημόσια σφαίρα όπου ο διάλογος θα αναπτύσσεται μεταξύ Δεξιάς και Ακροδεξιάς μπορεί να λειτουργήσει η δημοκρατία;

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων