ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ

Ξαφνιάστικα περνώντας μπροστά από τη νέα πολυκατοικία στο Χαλάνδρι με τα εντυπωσιακά μαύρα φουσκωτά στηθαία, που δίνουν την αίσθηση μιας πεταλούδας έτοιμης να πετάξει. Η πρώτη πολυδημοσιευμένη πολυκατοικία, με επιρροές από το πρόγραμμα της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), η επονομαζόμενη BUTterFLY (εικ. 2), που πραγματοποίησε το αρχιτεκτονικό γραφείο ArchitectScripta της Νεφέλης Χατζημηνά και του Νίκου Παπαβασιλείου. Ενός γραφείου που τα έργα τους πωλούνται ήδη ως NFTs στην πλατφόρμα OpenSea, ανταλλάσσονται με κρυπτονομίσματα, ενώ συνεχίζουν ακάθεκτοι με το νέο τους σύμπλεγμα κατοικιών στο Ελληνικό, που υλοποιείται (εικ. 1)

Πρόσφατα στο Shenzhen της Κίνας η αρχιτέκτονας Wanyu He, χρησιμοποίησε την ΤΝ για τον σχεδιασμό και την κατασκευή ενός ξενοδοχείου 500 δωματίων σε τεσσερισήμισι μήνες. Με ένα λογισμικό που εκτός από την εικόνα του κτιρίου, σχεδίασε κάθε λεπτομέρεια, τα υλικά, και την πορεία της κατασκευής, αλλά με μια αρχιτεκτονική που μοιάζει σαν να σχεδιάστηκε από ρομπότ για μια στρατιά ρομπότ επισκεπτών. Κάπως έτσι φαίνεται ότι θα εξελιχθούν και τα πράγματα στην Ελλάδα. Εδώ χρειάζεται σκέψη.

ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΕΡΧΟΝΤΑΙ. Πρόσφατα παρακολούθησα τη διάλεξη του συμμαθητή μου από το Βαρβάκειο Χρήστου Παπαχρήστου, καθηγητή του Πανεπιστημίου Columbia, που ανήκει σε εκείνους τους ανθρώπους που ασχολούνται με την ΤΝ και είναι κατά κάποιον τρόπο οι πιο ονειροπόλοι, οι πιο ευφάνταστοι και οι πιο συνεπαρμένοι, λειτουργώντας στο πλαίσιο μιας πανάρχαιης παράδοσης και επιθυμίας να ανταγωνιστείς τον δημιουργό σου. Το 2013, έπειτα από 60 χρόνια έρευνας, κατάφεραν να φτιάξουν ένα πρόγραμμα που να μας λέει αν σε μια φωτογραφία υπάρχει γάτα ή όχι, όπως χαρακτηριστικά είπε. Τόνισε ότι η ΤΝ υπολείπεται ακόμη πολύ του εγκεφάλου σε συναισθηματική και κοινωνική ευφυΐα και εφευρετικότητα και δεν θα σου βρει την καινούργια ιδέα ή την καινούργια εικόνα. Ακόμη ότι η ΤΝ θα μας πάρει τις δουλειές, όπως ο τηλέγραφος ή το κομπιούτερ μάς πήρε τις δουλειές και αυτό θα συνεχιστεί. Αυτό όμως δεν θα επηρεάσει τους πολύ καλούς στο είδος τους. Θα επηρεάσει κυρίως αυτούς οι οποίοι λειτουργούν με κοινότοπες επιλογές. Το ερώτημα είναι τι διάολο είναι αυτή η ΤΝ που μαθαίνει από τη δουλειά σου που ανασύρει από το Διαδίκτυο και σου παίρνει τη δουλειά, που ενισχύει την παραπληροφόρηση και τα fakenews, και χρειάζεται ένα νομικό πλαίσιο για τη χειραγώγησή της.

Μέχρι σήμερα, χρήσιμα νέα προγράμματα, όπως το ΒΙΜ (Building Information Modelling) συμβάλλουν στον συντονισμό του σχεδιασμού, της ανάλυσης και κατασκευής για την πραγματοποίηση τολμηρών αρχιτεκτονικών έργων, που ξεπερνούν τις συμβατικές αρχές σχεδιασμού, ελαττώνοντας θεαματικά τον χρόνο, όπως αυτά του γραφείου Zaha Hadid Architects, που πειραματίζεται και με την ΤΝ (εικ 3.)

Η επέλαση όμως της ΤΝ μπορεί να αποβεί εις βάρος της συνθετικής διαδικασίας που προϋποθέτει σκέψη, προβληματισμό και συναισθηματική και κοινωνική ευφυΐα. Γιατί η τεχνητή νοημοσύνη απλά ανασύρει και ανασυνθέτει υλικό από τον ωκεανό του Διαδικτύου, και προσφέρει ιδεατές εικόνες που εντυπωσιάζουν και γοητεύουν μελετητές αλλά και πελάτες, που καταναλώνονται συνήθως χωρίς την απαραίτητη κριτική σκέψη, κινούμενες στον χώρο του φαντασιακού.

Απέναντι σε αυτή την επέλαση, ένιωσα την ανάγκη να υπερασπιστώ αυτό το ένδοξο παρελθόν, αυτή τη γοητευτική διαδρομή που διανύσαμε με πάθος, προβληματισμούς, φαντασία και όνειρα, με τα αμέτρητα σκίτσα με μολύβια κάρβουνα και κραγιόνια, με χειροποίητα σχέδια και μακέτες, που όταν τη δεκαετία του 1980 ήρθαν οι υπολογιστές στα γραφεία μας χρειάστηκε κόπος και χρήμα για να τους τιθασεύσουμε για να σχεδιάζουμε με ανάλογο τρόπο. Αλλά και με τις ατελείωτες επιβλέψεις, την επεξεργασία των καθιερωμένων υλικών, τη σχέση με τους μαστόρους μαζί με όλες τις παράλληλες δραστηριότητες που συνέβαλαν στη διατύπωση της αρχιτεκτονικής μας πρότασης με έναν διαφορετικό κώδικα. Με τη διαφαινόμενη θεαματική στροφή στην αρχιτεκτονική, πιστεύω ότι κλείνει ένας κύκλος μιας περιόδου που ξεκινά με αφετηρία τον μοντερνισμό από την εποχή του Μεσοπολέμου.

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ. Καλοδεχούμενη η ΤΝ που τελικά στηρίζεται και στα όσα έγιναν αυτή την περίοδο, που τα αναπλάθει ψηφιακά, αλλά πρέπει να σταθούμε με κριτική στάση σε αυτή την επέλαση και όχι αρνητικά στο πλαίσιο ενός συντηρητισμού. Η Νεφέλη και ο Νίκος ομολογούν ότι πάνε στο εργοτάξιο χωρίς να ξέρουν τι να κάνουν. Μπορούν όμως να μάθουν, να αντλήσουν από τα βιώματα, την εμπειρία και τη συναισθηματική νοημοσύνη των παλαιοτέρων, που δεν πρέπει να χαθούν, αλλά να γίνουν φίλτρα, στη γοητευτική διαδικασία της σύνθεσης και της επεξεργασίας του αρχιτεκτονικού έργου. Τα τελικά αποτελέσματα βέβαια είναι αδύνατο να προβλεφθούν, αλλά όλα δείχνουν ότι η ΤΝ είναι εδώ για να μείνει.