Εχουν {CR}φύλο οι ρόλοι;

Δύο παραστάσεις σε αθηναϊκές σκηνές, με τη μία να έχει μόλις ξεκινήσει και την άλλη να σηκώνει αυλαία μετά τα μέσα Ιανουαρίου, επαναφέρουν το διαχρονικό ερώτημα και ζήτημα του θεάτρου: Εχουν φύλο οι ρόλοι;

Η Μπέτυ Αρβανίτη (φωτογραφία) επέλεξε να ερμηνεύσει τον Βασιλιά Ληρ στο ομώνυμο έργο του Σαίξπηρ, στην παράσταση που σκηνοθετεί ο Στάθης Λιβαθινός, σε διασκευή και μετάφραση του Στρατή Πασχάλη, στο Οδού Κεφαλληνίας.

Στο Θέατρο Τέχνης, η Μαρία Πρωτόπαππα μεταφέρει στη σκηνή το «Σπίτι της Μπερνάρντα Αλμπα» του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Και επιλέγει για τον ρόλο της μάνας, τον ρόλο του τίτλου, τον Χρήστο Στέργιογλου.

Αντιστροφή ρόλων και φύλου και μάλιστα σε δύο κορυφαία δραματικά κείμενα, που το καθένα απ’ την πλευρά του, μεταφέρει στο σανίδι έναν ολόκληρο κόσμο –ανδρικό στον «Ληρ», γυναικείο στην «Μπερνάρντα Αλμπα». Πράγμα που σημαίνει πως είτε αυτή η αντιστροφή στοχεύει σε μια εκ βάθρων διαφορετική ανάγνωση των έργων είτε, ξεπερνώντας το φύλο, στέκεται στην υποκριτική διάσταση ρόλων και ηθοποιών, έξω απ’ τη φύση των ηρώων.

Το θέατρο από τη γέννησή του ήταν ανδρική υπόθεση, όχι από επιλογή, αλλά γιατί η θέση της γυναίκας ήταν αυτή που δεν της επέτρεπε ούτε καν να διανοηθεί να εμφανιστεί στη σκηνή. Είναι γνωστό ότι και στην αρχαιότητα και στον Σαίξπηρ όλοι οι ρόλοι παίζονταν από άνδρες, παρά το γεγονός ότι οι ήρωες ανήκαν και στα δύο φύλα. Η γυναίκα άργησε να κατακτήσει τη θέση της ως φυσικό πρόσωπο.

Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Στην Ελλάδα το έχουμε δει κυρίως με άνδρες να αναλαμβάνουν γυναικείους ρόλους: Στον Αριστοφάνη κυρίως, ξεχωρίζοντας την εμβληματική «Λυσιστράτη» του Σπύρου Ευαγγελάτου με τον Λευτέρη Βογιατζή αλλά αργότερα από τον ίδιο σκηνοθέτη στη «Μήδεια» του Ευριπίδη με τον Γιώργο Κιμούλη. Κι ακόμα στις «Οκτώ γυναίκες» του Νίκου Καραθάνου, στον μονόλογο της «Ελένης» του Γιάννη Ρίτσου με τον Βασίλη Παπαβασιλείου, στη «Βασίλισσα της ομορφιάς» του Μάρτιν Μακ Ντόνα με τον Θύμιο Καρακατσάνη αλλά και στις «Δούλες» του Ζαν Ζενέ με τους Ημελλο, Ξάφη, Μπερικόπουλο σε σκηνοθεσία Τσέζαρις Γκραουζίνις.

Γι΄αυτό και οι νέες παραγωγές προκαλούν το ενδιαφέρον μας: Για να δούμε πως η κόντρα επιλογή δικαιολογεί την πρόθεση και ολοκληρώνεται επί σκηνής. Το θέατρο άλλωστε παραμένει πάντα ανοιχτό στις προκλήσεις.