«Θέλω το θέατρο να με προβληματίζει ευχάριστα»

Ανήκει στη γενιά των ηθοποιών και σκηνοθετών που αθόρυβα αλλά και όλο πιο κλιμακούμενα καταγράφεται στις πιο δυναμικές και συνεπείς παρουσίες στο ελληνικό θέατρο. Ο Τάσος Πυργιέρης εσχάτως και για μια δεκαετία έχει μια σημαντική παρουσία στη σκηνοθεσία με μοντέρνα μα και λαϊκή ματιά. Παράστασή του μάλιστα απέσπασε το βραβείο από την Ελληνική Ενωση Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών. Και υπήρξε υποψήφιος και για μία ακόμη. Τρέχει από την Ιπποκράτους και τη συνάντησή του με τους μαθητές του – παρότι δεν δηλώνει δάσκαλος αλλά εμψυχωτής – στο Φυτώριο του Τέχνης και ανοίγει τα χαρτιά του για το όραμά του, τις δυσκολίες της τέχνης του, την αφοσίωσή του. Στην πραγματικότητα καθώς ο Πυργιέρης αναπτύσσει όλη τη δική του θεώρηση, βλέπω όλη τη δική του γενιά που δεν της χαρίστηκε τίποτε και που τα τελευταία είκοσι χρόνια παλεύει σε ένα περιβάλλον κρίσης αλλά και προκλήσεων, διεθνοποιημένο και τοπικό.

Από πού έρχεστε;

Τελειώσαμε μόλις την πρώτη συνάντηση που είχαμε στο Φυτώριο του Θεάτρου Τέχνης και κατηφόρισα την Ιπποκράτους για να σε συναντήσω. Το Φυτώριο είναι μια πλατφόρμα, μια δράση – ιδέα της διευθύντριας στο Τέχνης Μαριάννας Κάλμπαρη – ανθρώπων που μέσω της θεατρικής πράξης θέλουν να γνωρίσουν στο σύνολό της την τέχνη αυτή.

Διδάσκετε εκεί.

Δεν μου αρέσει ο όρος. Εμψυχώνω, καθοδηγώ καλύτερα. Πιο ταπεινά. Εχει τέσσερα τμήματα το Φυτώριο: παιδιών, εφήβων, ενηλίκων και ερασιτεχνών. Εγώ είμαι στα πρώτα δύο τμήματα. Εμψυχωτής, όχι καθηγητής. Μακριά από μένα οι μεγάλες λέξεις. Κάναμε σήμερα την πρώτη μας συνάντηση. Τα παιδιά εν τω μεταξύ είχαν έλθει και είδαν την παράσταση που τώρα σκηνοθετώ στο Θέατρο Τέχνης, την «Ιστορία του σπασμένου καθρέφτη» (του Ανδρέα Φλουράκη), μια παράσταση που απευθύνεται σε όλους, στα μικρά και στα μεγάλα παιδιά.

Βάλτε μια άνω τελεία εδώ, αν θέλετε. Υπάρχει ακόμη ο αυστηρός διαχωρισμός παιδικού και μη θεάτρου; Ή έχει προχωρήσει και παιδαγωγικά τόσο το είδος που απευθύνεται και σε όλες πια τις ηλικίες;

Είμαι θετικά διακείμενος στην άποψη πως το παιδικό θέατρο δεν απευθύνεται μόνο στα παιδιά. Και για εμπορικούς και πρακτικούς λόγους. Τα σημερινά παιδιά μέσω του Διαδικτύου έχουν τρομερές προσλαμβάνουσες. Για χρόνια υπήρχε μια τυποποιημένη εκδοχή του παιδικού θεάτρου – χωρίς σε καμία περίπτωση να θέλω να μειώσω τους συναδέλφους που για χρόνια κάνανε παιδικό θέατρο –, αλλά σήμερα τα παιδιά δεν μπορείς να τα κοροϊδέψεις. Τα παιδιά πρέπει να τα αντιμετωπίσεις ως ενηλίκους. Ετσι δουλεύω εγώ.

Επιστρέφουμε στην πλατφόρμα – Φυτώριο – που διδάσκετε…

Το εκπαιδευτικό κομμάτι έχει σπάσει σε τέσσερα κομμάτια. Θα δούμε τέσσερις παραστάσεις στο Θέατρο Τέχνης, θα αναλύσουμε τους ρόλους και θα κάνουμε θεατρικό παιχνίδι. Και μαζί με τους συγγραφείς και με άλλους συναδέλφους εμψυχωτές θα προχωρήσουμε λίγο πιο βαθιά. Στο πώς στήνεται μια θεατρική παράσταση, σκηνικά, πώς λειτουργεί το ταμείο, πώς γίνεται η γραμματειακή υποστήριξη. Ολη η κατασκευή. Του πώς λειτουργεί ο οργανισμός. Είναι κάτι πολύ ευχάριστο για μένα και μια πρόκληση.

Εχει ενδιαφέρον το πώς βλέπετε τη νέα γενιά.

Είναι μια δύσκολη γενιά. Γρήγορη, έξυπνη, λίγο και στην κοσμάρα της – με την καλή έννοια. Δεν τρέχουν με τον ρυθμό που τρέχουμε εμείς. Πιστεύω πολύ στην παιδευτική διάσταση του θεάτρου. Πώς όχι απλώς θα γίνει κάποιος καλός καλλιτέχνης ή θα εκπαιδευτεί ένα νέο θεατρόφιλο κοινό, αλλά και πώς θα γίνει και καλός πολίτης μέσα στη δημοκρατία.

Γιατί λέτε για τη δημοκρατία;

Το θέατρο είναι για μένα συστατικό της δημοκρατίας και πρέπει να είναι ο καλός πυρήνας του ανθρώπου. Το σινεμά – εξίσου υψηλή τέχνη – είναι ως εξής: κατασκευάζω κάτι και σ’ το δίνω. Στο θέατρο, το κατασκευάζεις κάθε μέρα και το δίνεις. Μέσα το θέατρο μπορείς να το μπολιάσεις και με άλλα πράγματα της καθημερινότητας, των ιδεών που έχεις, των πιστεύω σου. Είναι λίγο θεωρητικό, αλλά έχει βάση. Το θέατρο είναι φωτεινό.

Είχατε δύο υποψηφιότητες για βραβεία για δουλειές σας και αποσπάσατε το ένα.

Είναι μεγάλη τιμή για μένα. Να πάρω βραβείο από την Ελληνική Ενωση Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών. Είναι όντως οι πιο έγκριτοι άνθρωποι που παρακολουθούν θέατρο και ξέρουν. Δουλεύω δέκα χρόνια ως σκηνοθέτης με μια πυκνή πορεία, περίπου 15 έργα. Εδώ υποψηφιότητες είχα για το «Μαλλιά κουβάρια» που ανεβάσαμε στο ΔΗΠΕΘΕ Ρούμελης και το «Γκάρης, το μιούζικαλ» που είχαμε κάνει στη Θεσσαλονίκη, στο Βασιλικό Θέατρο, και το ανεβάσαμε και φέτος τον Σεπτέμβρη.

Πείτε μας για τα έργα.

Το «Μαλλιά κουβάρια» είναι του Νικόλα Λάσκαρη, μιας σπουδαίας προσωπικότητας, έργο του 1897. Αποφασίσαμε να το κάνουμε με τον Νίκο Ορφανό. Και βασικό μέλημά μου είναι να ανακαλύπτω έργα που είτε δεν έχουν παιχτεί ποτέ είτε έχουν παιχτεί λίγο. Το έργο είχε παιχτεί ξανά το 1989 σε σκηνοθεσία του Νικόλα Καραχισαρίδη στο Εθνικό Θέατρο. Ο «Γκάρης» είναι πάνω σε ένα παραμύθι της Τασούλας Επτακοίλη σε διασκευή του Βαγγέλη Κουφάκου και είναι η ιστορία ενός γαϊδάρου, που έχει ικανότητα να πετάει και να παρασύρει τα παιδιά σε συναρπαστικές περιπέτειες. Το είχαμε παρουσιάσει στο ΚΘΒΕ σε μουσική του Δημήτρη Μαραμή. Βραβείο πήραμε με το «Μαλλιά κουβάρια».

Πώς είναι η εργασία του σκηνοθέτη;

Δεν ήταν εύκολο για μένα να γίνω σκηνοθέτης και κάπως να καταξιωθώ. Προήλθα από το επάγγελμα του ηθοποιού. Επαιζα θέατρο, τηλεόραση, κινηματογράφο. Κάποια στιγμή δεν ήθελα να παίζω. Κουράστηκα. Ηθελα να σταματήσω. Με δυσκόλευε. Αποφάσισα να μπω όταν έκανα την πρώτη μου δουλειά στο Εθνικό Θέατρο, τη ζωή του Σατωβριάνδου, του Γιάννη Κωνσταντινίδη. Κι έρχεται η Ιωάννα Μπλάτσου και μου λέει, ένα από τα δύο θα κάνεις. Να πας στη σκηνοθεσία.

Δυσκολίες;

Οταν αποφασίσεις να σκηνοθετήσεις, ακόμη κι αν έχεις αμφιβολίες, πρέπει αυτές να μην περάσουν στους ανθρώπους που συνεργάζεσαι εκείνη τη στιγμή. Εγώ κατ’ αρχάς αγαπώ τους ηθοποιούς. Παίζει ρόλο πώς ξέρω την ψυχολογία τους. Ακόμη κι αν ξεφύγεις σε επαναφέρουν οι ίδιοι: «Ρε Τάσο, δεν τα ξέρεις; Αφού τα ‘χεις περάσει».

Οι βασικές σκηνοθετικές τάσεις ποιες είναι σήμερα;

Το ελληνικό θέατρο σήμερα είναι πολλών ταχυτήτων, υπάρχουν πολλές αξιόλογες περιπτώσεις. Πάω και βλέπω πολύ θέατρο. Δεν γίνεται ένας σκηνοθέτης να μη βλέπει θέατρο νομίζοντας πως ο ίδιος το κάνει καλά. Πρέπει να βλέπει τις άλλες ομάδες, να έχει άποψη για τους θεατρικούς οργανισμούς, στο φεστιβάλ. Είμαι περήφανος που έχουμε τόσες θεατρικές σκηνές. Εχουμε πολύ υψηλό επίπεδο. Εγκλωβιστήκαμε για λίγο σε μια σχολή του μεταμοντέρνου, του αποδομημένου. Εγώ είμαι της άποψης πως ο σκηνοθέτης πρέπει να έχει τη δική του ταυτότητα και στίγμα. Πρέπει να είναι σκηνοθέτης πρότζεκτ μάνατζερ. Να είναι και στυλίστας. Να αναλαμβάνει τη φωτογραφία, το τρέιλερ, την εκφώνηση, να έχει τη συνολική εποπτεία του έργου. Βασίζεσαι στους συνεργάτες σου σε έναν βαθμό. Την τελική πινελιά την έχεις εσύ. Δεν μπορώ να μου λέει κάποιος πως το κοστούμι το έχει επιλέξει η/ο σκηνογράφος, αφού εγώ το έχω επιλέξει.

Και οι επιρροές σας;

Μου αρέσει το θέατρο της φόρμας, αλλά και να έχει πολλές λαϊκές αναφορές. Μου αρέσει η φράση που μου έχει πει ο αγαπημένος μου Βασίλης Παπαβασιλείου: «Προχώρα και συνέχισε το κίνημα της κωμωδίας». Το ελληνικό θέατρο – ή ένα μέρος του – είναι και λίγο εγκλωβισμένο και στο κομμάτι πως δεν κάνει κωμωδία για να μη μείνει έξω από τη σφαίρα της διανόησης.

Γιατί κίνημα;

Είναι πολύ δύσκολο να κάνεις έναν άνθρωπο να γελάσει, οπότε, αν μπορείς να παρασύρεις ένα μεγάλο ποσοστό ανθρώπων σε αυτό, είναι με ένα τρόπο κίνημα. Και είναι και αντιεξουσιαστικό. Είναι άναρχη η κωμωδία. Είναι αυτό που δεν μπορείς να το πεις με τον ορθό λόγο.

Σκηνοθέτες που αγαπάτε ή και ζηλεύετε, με την καλή έννοια;

Ζηλεύω με την καλή έννοια, προσπαθώ να είμαι δίκαιος. Ετσι έμαθα από την οικογένειά μου. Μου αρέσει το θέατρο του Νίκου Μαστοράκη, του Θωμά Μοσχόπουλου, του Βασίλη Παπαβασιλείου, του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, του Θανάση Παπαγεωργίου, του Λιβαθηνού, μου αρέσει το θέατρο που έχει μοντέρνες αναφορές, είναι αισθητικά άψογο αλλά και με λαϊκή βάση. Για παράδειγμα, ο Μποστ. Ενας τρομερός λαϊκός και διανοούμενος που ήξερε να τρολάρει τους ανθρώπους της εξουσίας. Ενα έργο που θέλω να κάνω – δικό του – είναι η «Φαύστα».

Πολιτικό θέατρο κάνετε;

Δυσκολεύομαι. Δεν ξέρω να το κάνω, δεν έχω κιόλας αποπειραθεί. Δεν είναι τόσο φωτεινό για μένα.

Πάμε λίγο στα πρώτα σας χρόνια.

Είμαι παιδί του Θεάτρου Τέχνης, τελείωσα το 2002. Οι συνομήλικοί μου είναι ο Μελέτης Ηλίας, η Λουκία Μιχαλοπούλου, η Μαρίνα Ασλάνογλου, η Ιωάννα Κανελλοπούλου κ.ά. Εγώ τότε έβλεπα όπως και τώρα τα πάντα. Ο καλύτερός μου δάσκαλος ήταν ο Δημήτρης Οικονόμου. Μου έμαθε πώς να αγγίζω τα πράγματα. Πώς να στέκεται το σώμα μου. Πώς να κοιτώ στα μάτια. Πώς να επεξεργάζομαι την πληροφορία πάνω στη σκηνή. Συνήθως μαθαίνουμε τα λόγια και τα λέμε. Πρέπει να γεννάς εκείνη τη στιγμή. Υπήρχε εκείνη η σκληρότητα του Θεάτρου Τέχνης με τον Κουγιουμτζή, τον Λαζάνη, τον Καρακωνσταντόγλου, τον Δεγαΐτη. Τότε έκανα τα πρώτα διαφημιστικά του Λουμίδη σε σκηνοθεσία του Παντελή Βούλγαρη. Ηταν έξι ιστορίες και μία εξ αυτών ήταν πάνω μου. Εμπειρία, και θεωρώ τον Βούλγαρη μεγάλο κεφάλαιο. Με φωνάζει τότε η διευθύντρια σπουδών και μου λέει, έχει αποφασίσει η σχολή να φύγεις γιατί δεν συνάδει αυτό που κάνεις με το καταστατικό μας. Κοιτάξτε, λέω, δουλεύουν κι άλλοι, ή θα φύγουμε όλοι ή κανείς. Το λέω και στον πατέρα μου, δικηγόρο. Και τελικά έμεινα.

Και πώς μπαίνετε πιο τυπικά στη δουλειά;

Πρώτη φορά επαγγελματικά παίζω στο «Σπίτι με τα δώρα» των Αντώνη και Κωνσταντίνου Κούφαλη στο ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας. Και κάναμε και δεύτερο έργο του Αντώνη στην Αθήνα, έτσι ξεκίνησα. Μετά πήγα στο Εθνικό και δούλεψα με τον Αντώνη Καλογρίδη στο «Ντόγκβιλ». Εκανα και σινεμά. Με την Ισαβέλλα Μαυράκη, τον Περικλή Χούρσογλου, τον Σάββα Καρύδα, τον Κυριάκο Χατζημιχαηλίδη και βέβαια στο «Τανγκό των Χριστουγέννων» του Νίκου Κουτελιδάκη. Με κουράζει πολύ το σινεμά. Θέλει μια άλλη συγκρότηση, μια οικονομία δυνάμεων. Πρέπει να κάνεις μόνο αυτό. Οταν πρωτομπήκα εγώ, δεν είχες δικαίωμα να κάνεις τέσσερις λήψεις γιατί ήταν πολύ ακριβά. Κι αν υπήρχε μπάτζετ. Και είχα το άγχος να τα πω καλά.

Εχετε εμπειρία από ΔΗΠΕΘΕ. Εχει σημασία πώς τα βλέπετε. Είναι σοβαρή υπόθεση η ύπαρξή τους;

Πολύ σοβαρή υπόθεση είναι, ναι. Μαζεύεις εμπειρίες από μικρούς οργανισμούς. Που όμως σηκώνουν παραγωγές. Το στοίχημα του σκηνοθέτη είναι να κάνει αυτό που έχει φανταστεί. Να ενισχυθούν σίγουρα πρέπει όλα τα ΔΗΠΕΘΕ. Εκανα περιοδεία στην επαρχία. Είναι άλλη η ανθρωπογεωγραφία στην Καλαμάτα, όπου κάναμε πέρυσι το έργο «Ο γορίλλας και η ορτανσία» του Ιάκωβου Καμπανέλλη, και άλλη στη Λαμία. Βλέπουν εντελώς διαφορετικά το θέατρο. Το κοινό ομογενοποιείται πιο πολύ.

Τώρα τι κάνετε;

Τώρα ετοιμάζω μια παράσταση της Στέλλας Ζαφειροπούλου, μιας νέας συγγραφέως της σχολής του Βασίλη Κατσικονούρη που τον εκτιμώ πολύ. Λέγεται «Παγόνια». Είναι η ιστορία τριών ηθοποιών και θα το κάνω από τον Φλεβάρη στο BIOS. Και επίσης θα κάνω το «Θεατρικό αίμα» του Charles Ludlam – αυτός έχει γράψει και την «Κατάρα της Ιρμα Βεπ». Θέλω να είναι άπαιχτα τα έργα.

Εχετε όραμα για το θέατρο;

Ξέρεις τι δεν μου αρέσει; Θέλω να με προβληματίζει το θέατρο ευχάριστα, είναι ήδη πολύ ταλαιπωρημένη η κοινωνία. Πάρε έναν Τσέχοφ και δείξε μου από ‘κεί τι σημαίνει να μολύνεις το περιβάλλον. Το να κάνεις πολιτικό θέατρο απλώς επισημαίνοντας, δεν μου λέει κάτι. Εχω τα πιστεύω μου, αλλά δεν είμαι δογματικός.

Τι είναι για εσάς ο ηθοποιός;

Απαραίτητο εργαλείο. Εχει μια ελευθεριότητα, αλλά πάνω σε πλαίσιο που ορίζει ο σκηνοθέτης. Εκεί θα οργιάσεις.

Υπήρξε φέτος μια συζήτηση για το τι πρέπει να ανεβαίνει στην Επίδαυρο…

Σέβομαι τη δουλειά όλων. Ο θεσμός δεν είναι κάτι παλιομοδίτικο. Πρέπει να έχουν κάποιες προϋποθέσεις αυτοί που πάνε. Το Πειραματικό να πάει στη Μικρή, ας πούμε. Ακούγομαι κάπως συντηρητικός. Τα μεγάλα έργα είναι επίκαιρα, αλλά έχουν και κλασική δομή. Είδες ποτέ στην Επίδαυρο χλαμύδα; Υπάρχουν γενικεύσεις.