Στα ίχνη της μινωικής «τσικουδιάς»

Στα πήλινα ποτήρια των μινωιτών κατοίκων του βρέθηκαν ίχνη «προϊστορικής τσικουδιάς» και στα απορρίμματά τους «μάρτυρες» για τα πρώτα συσσίτια που καθιερώθηκαν στην Κρήτη. Και μπορεί περισσότερες από 100 μινωικές θέσεις που έχουν εντοπιστεί στην περιφέρεια Ρεθύμνου να μην είναι τόσο δημοφιλείς όσο τα ανάκτορα της Κνωσού και της Φαιστού, όμως αποκαλύπτουν ενδιαφέρουσες πτυχές της ζωής των κατοίκων της μινωικής Κρήτης από το 3200 π.Χ. έως το 1100 π.Χ. Φως σε 12 εξ αυτών επιχειρεί να ρίξει η νέα έκδοση «Μινωικός πολιτισμός: Μια ματιά μέσα από μνημεία της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου» σε γενική επιμέλεια της διευθύντριας Εφορείας Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου Αναστασίας Τζιγκουνάκη και κείμενα της αρχαιολόγου Παρασκευής Βλάχου, που κυκλοφορεί με τη φροντίδα της Περιφέρειας Κρήτης και θα παρουσιαστεί αύριο – παράλληλα με μια φωτογραφική έκθεση – στο Μουσείο Ακρόπολης.

Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο που θα μπορούσε να λειτουργεί ως οδηγός για τους επισκέπτες που αναζητούν τα ίχνη των μινωιτών στην περιοχή του Ρεθύμνου, ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να γνωρίσει το ανακτορικό κέντρο στο Μοναστηράκι Αμαρίου: μια εκτεταμένη ανακτορική εγκατάσταση που χρονολογείται στην παλαιοανακτορική περίοδο (περίπου 2000-1700 π.Χ.) με όλα τα χαρακτηριστικά ενός ανακτορικού κέντρου της εποχής, όπως μνημειακή αρχιτεκτονική, πολεοδομική οργάνωση, εκτεταμένοι εργαστηριακοί χώροι και αποθήκες, χώροι λατρείας και συλλογικής συνάντησης. Οι κάτοικοί του, όπως έδειξαν οι αναλύσεις οργανικών καταλοίπων από αγγεία σερβιρίσματος και πόσεως, κατανάλωναν κρασί με ρητίνη, μπίρα από κριθάρι και αλκοολούχα ποτά με βάση το μέλι, ενώ είναι πιθανό να γινόταν παραγωγή ποτού, ανάλογου της σύγχρονης κρητικής τσικουδιάς, καθώς η ανεύρεση πίθων που περιείχαν απανθρακωμένα υπολείμματα από κουκούτσια και τσαμπιά σταφυλιών παραπέμπει σε μέθοδο απόσταξης.

Ακόμη παλαιότερο δε, περί το 2000 π.Χ., εκτιμάται ότι είναι ένα εργαστήριο αρωμάτων που βρέθηκε στο Χαμαλεύρι (12 χλμ. έξω από το Ρέθυμνο) καθώς οι αναλύσεις των οργανικών καταλοίπων από τα τοιχώματα των αγγείων έδειξαν ότι περιείχαν ελαιόλαδο, ιριδέλαιο, μέλι και ρητίνη, υλικά δηλαδή για την παραγωγή αρωμάτων και αιθέριων ελαίων.

Η Ζώμινθος, η νεκρόπολη…

Από την περιήγηση στο μινωικό παρελθόν του Ρεθύμνου δεν λείπει το μεγαλύτερο ορεινό ανάκτορο των μινωικών χρόνων, η Ζώμινθος, που χτίστηκε σε υψόμετρο 1.200 μ. και βρίσκεται στα Ανώγεια, με το εντυπωσιακό νεοανακτορικό κεντρικό κτίριο να αποτελείται από 70 ισόγειους χώρους συνολικού εμβαδού άνω των 1.600 τ.μ., πολλοί από τους οποίους διέθεταν δεύτερο ή και τρίτο όροφο. Ούτε η παράκτια εγκατάσταση με το κτιριακό συγκρότημα των 300 τ.μ. στο Καλό Χωράφι, με τους πλούσια διακοσμημένους τοίχους, όπως μαρτυρά όχι μόνο το πλήθος των θραυσμάτων λευκού και πολύχρωμου κονιάματος, κάποια από τα οποία σώζουν σχέδια, αλλά και οι χρωστικές, τα λίθινα εργαλεία τριβής και άλεσης και ένα κωνικό κύπελλο γεμισμένο με πάστα λευκού κονιάματος, που δείχνουν πως το κτίριο επιχριζόταν με κονίαμα λίγο πριν από την καταστροφή του. Παρούσα και η νεκρόπολη των Αρμένων που «μίλησε» για τον μέσο όρο ζωής των ενήλικων ανδρών (28-31 έτη) και των γυναικών (20-25 έτη). Οπως και ο θαλαμωτός τάφος από το Παγκαλοχώρι με τη λάρνακα στην οποία τάφηκε μια γυναίκα σε προχωρημένη εγκυμοσύνη μαζί με μια χάλκινη ζυγαριά για το ζύγισμα της ψυχής. Τέλος, ενδιαφέρουσα και η στάση στην Κεφάλα Συβρίτου, όπου εντοπίστηκαν περισσότεροι από 40  αποθέτες – ο αριθμός τους δεν απαντά πουθενά αλλού στην Κρήτη – λαξεμένοι στον φυσικό βράχο με απορρίψεις από συλλογική κατανάλωση τροφής, που θα μπορούσαν να αποτελούν τον προπομπό των συσσιτίων, ενός από τους πιο σημαντικούς θεσμούς των κρητικών πόλεων της αρχαϊκής περιόδου.