«Επρεπε να παίρνω από νωρίς αποφάσεις για μένα»

Αυτή την εποχή υλοποιείτε ένα ξεχωριστό πρότζεκτ: φωτογραφίζετε τη Δήλο – με την άδεια του ΥΠΠΟΑ, που στηρίζει την παραγωγή του καλλιτεχνικού της έργου, και την υποστήριξη της Γαλλικής Αρχαιολογικής Εταιρείας. Πριν μου πείτε πώς φτάσατε εδώ, θα ήθελα να σας ρωτήσω πόσο δύσκολο ήταν να μπείτε στην ελίτ της παγκόσμιας κοινότητας των φωτογράφων τοπίου και αρχιτεκτονικής.

Αποφάσισα να γίνω φωτογράφος μια εποχή που η φωτογραφία ως επάγγελμα δεν ήταν τόσο δημοφιλές όσο σήμερα. Αλλά αυτό είναι ένα κομμάτι ακόμη της ζωής μου που θα το πούμε παρακάτω.

Δούλεψα δώδεκα χρόνια ως φωτογράφος στην αρχαιολογία – κυρίως στους μακεδονικούς τάφους, στην αρχαία ελληνική ζωγραφική σε τοιχογραφίες και άλλα αντικείμενα με τη χρήση αόρατης ακτινοβολίας. Φωτογράφισα και αρχαιολογικά ευρήματα και αρχαιολογικούς χώρους. Ομως το backround είναι καλλιτεχνική φωτογραφία τοπίου.

Αυτή είναι η εκκίνησή σας;

Πριν αρχίσω να δουλεύω επαγγελματικά, έκανα ατομικές εκθέσεις, συμμετείχα σε φεστιβάλ φωτογραφίας, είχα δημοσιεύσεις σε καλλιτεχνικά περιοδικά φωτογραφίας κ.ά. Ανάμεσα σε αυτά τα δώδεκα χρόνια επίσης έκανα μεταπτυχιακό – στη φωτογραφία πάντα – στο Λονδίνο. Το 1999 άρχισα ν’ ασχολούμαι με την αρχιτεκτονική φωτογραφία και το 2000 με υποτροφία του Fulbright Foundation πήγα στην Αμερική, στο Columbia, όπου έμεινα για δεκαπέντε χρόνια διδάσκοντας. Ασχολήθηκα με το αστικό τοπίο, τα γυάλινα κτίρια, τη νυχτερινή φωτογραφία στη Νέα Υόρκη. Από ‘κεί αρχίζει μια πορεία πολύ δυναμική παίρνοντας υποτροφίες από διάφορα σημαντικά ιδρύματα. Επιστρέφω στην Ελλάδα, όπου εργάστηκα για αμερικανούς αρχαιολόγους στην Κρήτη αλλά και για το Institute for Aegean Prehistory με έδρα την Ανατολική Κρήτη. Επειτα φεύγω στην Ιαπωνία με υποτροφία του ιαπωνικού κράτους, όπου εκεί φωτογραφίζω επί πέντε μήνες γυάλινα κτίρια.

Εχετε αποτυπώσει εικόνες από τέσσερις ηπείρους, έχετε πάει από την Ισλανδία ως τον Ινδικό Ωκεανό και μεταφέρατε την περιπλάνησή σας στο έργο σας «Περιφέρεια | Αρχαιολογία του φωτός» («Periphery | Archaeology of Light»). Ποιο ήταν το μεγάλο σχολείο για εσάς;

Λατρεύω τον κόσμο όλο. Οπου προσγειωθώ νιώθω όμορφα σαν να είμαι σπίτι μου. Στη Νέα Υόρκη, ως φοιτήτρια αλλά και ως καθηγήτρια, όπως είπα, πέρασα δεκαπέντε υπέροχα και πολύτιμα χρόνια. Ημουν μέσα σε ένα απολύτως οργανωμένο περιβάλλον υψηλής ποιότητας, το οποίο παρέχει τεράστιο πλούτο γνώσεων και πρόσβαση σε μία από τις σπουδαιότερες βιβλιοθήκες αρχιτεκτονικής στον κόσμο. Στην Αυστραλία επίσης, όταν έκανα το διδακτορικό μου από το 2013 έως το 2016 και παράλληλα δίδασκα. Αποτύπωσα στον φακό μου ακραία τοπία από Χιλή, Βραζιλία, Ισλανδία, Νορβηγία κ.ά. Ταξίδεψα και εξέδωσα το βιβλίο μου «Periphery» με εικόνες από όλα τα μέρη που είχα πάει. Εκεί εξέτασα την περιφέρεια του κόσμου σε σχέση με το ποιο ήταν το κέντρο του κόσμου: η Δήλος. Δεν θα μπορούσα να τοποθετήσω την περιφέρεια αν δεν είχα υπόψη μου το κέντρο.

Η επιθυμία σας να βρεθείτε σε τόσo πολλά και διαφορετικά σημεία της γης συνδέεται με το γεγονός ότι μεγαλώσατε αλλάζοντας περιβάλλοντα και κουλτούρες;

Γεννήθηκα στο Τελ Αβίβ και οι πρώτες μου αναμνήσεις είναι από μια έρημο που κυριαρχείται από το έντονο φως του ήλιου, που σφηνώνει ανάμεσα σε άνυδρες εκτάσεις βράχου και τη Μεσόγειο Θάλασσα. Επειτα μετακόμισα στην Κωνσταντινούπολη, μια πόλη με βυζαντινά και οθωμανικά ερείπια, όπου κυριαρχούσε ένα ομιχλώδες φως. Η πανταχού παρουσία των βυζαντινών ερειπίων έδινε μια απόκοσμη ατμόσφαιρα στην Κωνσταντινούπολη.

Δύσκολες εικόνες για ένα παιδί. Μπαίνει η ατμόσφαιρα αυτή στις δουλειές σας;

Δεν υπήρχαν μόνο οι ζοφερές μέρες, αλλά κι εκείνες οι φωτεινές των διακοπών μας στα κατάφυτα Πριγκηπόννησα στη Θάλασσα του Μαρμαρά. Πηγαίναμε για κολύμπι τις πρώτες πρωινές ώρες και αργά το απόγευμα. Τα νησιά είναι κοντά, έτσι συχνά κολυμπούσαμε από το ένα στο άλλο, στα μελανώδη νερά του Μαρμαρά που έμοιαζαν περισσότερο με λίμνη παρά με θάλασσα. Ολα αυτά αποτυπώθηκαν στην πρώτη μου σειρά φωτογραφιών που ονομάστηκε «Μεταμορφώσεις».

Από το Τελ Αβίβ γιατί φύγατε;

Οι συνθήκες που διαμορφώθηκαν τότε με οδήγησαν στο ν’ ακολουθήσω την οικογένεια της μητέρας μου. Με μεγάλωσαν οι νονοί μου. Η μητέρα μου δεν μπορούσε να με μεγαλώσει για λόγους επαγγελματικούς.

Τι δουλειά έκανε η μητέρα σας;

Ηταν τραγουδίστρια. Η απόφαση που πήρε να μεγαλώσω με τη νονά και τον νονό μου – την αδελφή της γιαγιάς μου Κλειώ και τον άντρα της Πέτρο – ήταν η πιο σωστή, διότι σ’ εκείνη την ηλικία εγώ χρειαζόμουν παρουσία. Είχα υπέροχα παιδικά χρόνια. Τόσο το Ισραήλ, από το οποίο έφυγα τεσσάρων ετών, όσο και την Κωνσταντινούπολη τα κουβαλάω πάντα στην ψυχή μου.

Στην Ελλάδα πότε ήρθατε;

Στα 13 μου χρόνια, με τη μητέρα μου πια. Θυμάμαι ότι η πρώτη βόλτα που πήγαμε ήταν στον Λυκαβηττό. Και η πρώτη μου αρχιτεκτονική φωτογραφία ήταν το Θέατρο του Ζενέτου σε αυτόν τον αθηναϊκό λόφο.

Η απουσία του πατέρα ή της μητέρας σας έπαιξε μεγαλύτερο ρόλο στη ζωή σας;

Απουσίαζαν και οι δύο και μεγάλωσα με έναν τέτοιο τρόπο που έπρεπε να παίρνω από νωρίς αποφάσεις για μένα. Είχα γίνει αυτόνομη. Αποφάσιζα από μικρή για μένα.

Πώς αντέδρασαν όταν ανακοινώσατε ότι θ’ ασχοληθείτε με τη φωτογραφία;

Ηρθα σε ρήξη με τη μητέρα μου γιατί δεν μου το επέτρεπε. Είχα τεράστια αντίσταση στο να σπουδάσω γενικότερα, και μάλιστα φωτογραφία. Ευτυχώς – επειδή δεν μπορούσα ν’ αντεπεξέλθω οικονομικά – πήρα υποτροφία από το Ισραήλ για να σπουδάσω αρχαιολογία. Μια μέρα, εκεί που περπατούσα – την περίοδο που περίμενα να ολοκληρωθεί η γραφειοκρατική διαδικασία – στη μεγάλη παραλία του Τελ Αβίβ κοιτώντας τη Μεσόγειο, έπιασα τον εαυτό μου ν’ αναρωτιέται αν βρίσκεται στη διαδρομή που θα τον βγάλει εκεί που αγαπά. Τότε είπα: «Εριέτα, αγαπάς τη φωτογραφία και αυτό πρέπει να κάνεις». Επιστρέφω στην Ελλάδα, αφήνοντας σπουδές και υποτροφία.

Για το ΤΕΙ Φωτογραφίας στην Αθήνα.

Ηταν το μοναδικό σε ανώτερο επίπεδο εκπαιδευτικό ίδρυμα. Ακολούθησαν σπουδές φωτογραφίας στο Goldsmith’s College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, το διδακτορικό μου στη Σχολή Αρχιτεκτονικής και Σχεδίασης του Πανεπιστημίου RMIT στη Μελβούρνη, ενώ συνέχισα ως ερευνήτρια στη Σχολή Αρχιτεκτονικής του Columbia University στη Νέα Υόρκη και στο Πανεπιστήμιο Waseda στο Τόκιο. Ηταν η αρχή της διαδρομής μου αυτά και νιώθω τυχερή, παρ’ όλες τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετώπισα στη ζωή μου. Ζω συναρπαστικά και δεν μετανιώνω για καμία απόφαση που πήρα στη ζωή μου.

Τη Δήλο πότε αποφασίσατε να τη φωτογραφίσετε;

Τον Απρίλιο του 2022 έκανα μια έκθεση στη Σιγκαπούρη, μια πόλη που λατρεύω γιατί είναι ένα πέρασμα λαών και πολιτισμών. Αλλά αυτή η ωραία αίσθηση που έχω για την πόλη νομίζω γεννήθηκε το 2021, την εποχή που ο περισσότερος κόσμος ήταν σε lockdown κι εγώ ήμουν ελεύθερη εκεί, περπατούσα και φωτογράφιζα. Εφτασα σ’ έναν παράδεισο. Μετά την έκθεση λοιπόν συναντώ τον έλληνα πρεσβευτή στη Σιγκαπούρη και του προτείνω να κάνω μια έκθεση εκεί με θέμα την Ελλάδα. Τότε εδραιώθηκε μέσα μου η απόφαση να φωτογραφίσω τη Δήλο.

Θυμάστε το πρώτο σας ταξίδι εκεί;

Αρχίζω δειλά τον Σεπτέμβριο του 2022 με τον φίλο μου – από την Ισλανδία – που μόλις είχα γνωρίσει. Την πρώτη φορά δεν μπορούσα να μείνω στο νησί πάρα πολύ. Μαζί με τους Γιάννη Τουρνικιώτη, Asgeir Torfason, Lucas Waltcher και Γιώργο Πανάρετο διασχίζαμε το νησί ακολουθώντας το φως, φωτογραφίζαμε, και το απόγευμα με το καραβάκι επιστρέφαμε στη Μύκονο. Στην αρχή πίστευα ότι μέσα σ’ ένα ταξίδι θα μπορούσα να καλύψω το θέμα για την έκθεση. Ομως γρήγορα κατάλαβα ότι πρέπει να επιστρέψω για να πάρω τις εικόνες που ήθελα εγώ. Κάποια στιγμή μάλιστα που αποκλείστηκα λόγω καιρού είχα την ευκαιρία να σκεφτώ και τη σχέση της Δήλου με τις υπόλοιπες Κυκλάδες. Τώρα έκανα το πέμπτο ταξίδι και δούλεψα στο νησί. Χάρη στην ευγενική υποστήριξη της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής κατάφερα να μείνω πάνω στη Δήλο.

Τι δυνατότητα σας δίνεται τώρα που μπορείτε να μείνετε, χωρίς να χρειάζεται να διακόπτετε το ταξίδι σας;

Το να μπορώ να έχω εικόνες από την ημέρα αλλά και τη νύχτα. Αλλωστε φωτογραφίζω κυρίως βράδυ με πανσέληνο. Ξυπνάω στις πέντε το πρωί, σταματάω το μεσημέρι γιατί ο ήλιος είναι πολύ έντονος και συνεχίζω όταν πια μπορώ μέχρι τα μεσάνυχτα. Ολες οι στιγμές είναι μαγικές εκεί.

Πότε θα γίνει η έκθεση «Afloat | The shifting landscapes of Delos» στη Σιγκαπούρη;

Την άνοιξη του 2024.