«Ο εμποράκος ενδύεται τον μανδύα του γελωτοποιού»

Γραμμένο το 1949, θεωρείται το κορυφαίο έργο του Αρθουρ Μίλερ. Ο «Θάνατος του εμποράκου» πραγματεύεται τη ζωή του πλανόδιου πωλητή Γουίλι Λόμαν, ο οποίος ζει ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν, εγκλωβισμένος από το αμερικανικό όνειρο. Το δυσβάσταχτο κυνήγι της επιβίωσης, σύμφωνα με τα πρότυπα που επιτάσσει η άκρως καπιταλιστική κοινωνία, τον οδηγεί παραληρηματικά. Ο Γιώργος Νανούρης σκηνοθετεί το βραβευμένο με Πούλιτζερ έργο στο Θέατρο Ζίνα με τον Βλαδίμηρο Κυριακίδη στον εμβληματικό ρόλο.

Πώς χειρίζεστε τον ρόλο του Γουίλι Λόμαν;

Με την τέχνη της αγάπης. Αυτή η τέχνη πηγάζει από τη ζωή και τα σύμβολά της. Εδώ υπάρχει ένα στοίχημα-πρόκληση κατά πόσο αυτός ο μεταμφιεσμένος Γουίλι, αυτός ο μπλοκαρισμένος από την αυταπάτη της κοινωνικής του εικόνας, είναι σε θέση να ξεφύγει από τον παράφορο κατήφορο και να επιστρέψει στην τέχνη της αγάπης, αυτήν τη διαχρονική τέχνη που δεν είναι τίποτα άλλο παρά αγώνας στην επιστροφή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Προερχόμενος από μία σειρά κωμικών ρόλων στο θέατρο, ήταν πρόκληση για εσάς ο δραματικός ρεαλισμός του Γουίλι Λόμαν;

Ο σημερινός ηθοποιός νιώθει όμορφα όταν προσδίδει αξιοσημείωτο πνευματικό χαρακτήρα όταν πρόκειται για την κωμωδία ή το δράμα. Η διαπάλη αυτή ανάμεσα στην ανάγκη ελέγχου και στην ελευθερία έκφρασης της κωμικής στόφας που καταλήγει πάντα στην τραγική μας ύπαρξη, είναι και το πρώτο ερμηνευτικό σχολείο. Οταν ξέρουμε πως «ο χρόνος μαραίνει της νιότης τον ανθό» καταλαβαίνουμε πως η εξερεύνηση στα θεατρικά μονοπάτια δεν κυνηγάει το εφήμερο και ούτε βολεύεται μέσα σε μια αίσια έκβαση των πεπραγμένων. Η πρόκληση λοιπόν είναι καταγεγραμμένη στο DΝΑ μας. Και μάλιστα παίρνει την πρωτοκαθεδρία στη σκηνή.

Η προσπάθεια σαν κι αυτή που κάνει ο Γουίλι για να τα βάλει με το σύστημα, πόσο μάταιη ή αναγκαία τελικά είναι;

Ούτε οι φόβοι του ούτε η προφητική του ψυχή δεν πρόκειται να τον προστατέψουν από το σύστημα. Ούτε αυτά που ονειρευόταν πως θα ζήσει. Διότι η εξουσία, σου δίνει όρια και βάζει ημερομηνία λήξης. Σε γεμίζει αμφιβολίες, εξαγγέλλει αιωνόβια μνημεία παθογόνων καταστάσεων, ώσπου στο τέλος σού ζητάει να την προσκυνήσεις με τον θάνατό σου. Και ο Γουίλι ενδύεται τον μανδύα του γελωτοποιού αφού του μείωσαν το πνεύμα και έβγαλαν τις αξίες του στο σφυρί.

Ο ξεπεσμός του είναι το αντίτιμο που πρέπει να πληρώσει για το αμερικανικό όνειρο που άγγιξε;

Οταν πονάει η καρδιά σέρνει τους πάντες στη σκλαβιά. Ξεριζώνεις από τον εαυτό σου τον άλλο σου εαυτό και τον δένεις σε βράχο και του προσθέτεις πολλά βάσανα. Το αμερικανικό όνειρο θρέφεται από τη χλωμάδα των καταφρονεμένων, από το πένθος των βασάνων και στήνει χορό αιχμαλωσίας με καμία ελπίδα απόδρασης.

Η αναλώσιμη φύση του υπαλλήλου μέσα στην αγορά, ισχύει και για το θέατρο;

Ευτυχώς εμείς έχουμε αυτόν τον τυφλό έρωτα στην τέχνη μας που αναζητά να βρει τα μάτια που θα καταμαρτυρήσουν πως είναι η ομορφιά που μένει και η ποίηση που μας μαθαίνει. Οτι διατιθέμεθα σε κοινή χρήση, είναι μία αλήθεια. Αλλά οι αγνές αλήθειες πάντα είναι η απάντηση-επανάσταση ενάντια στο βάσανο της ψευτιάς.

Σήμερα, πόσους εμποράκους βλέπετε να υπάρχουν γύρω μας;

Τους βλέπω και τα μάτια μου τους αγαπούν και η καρδιά μου λαχταράει να βγει κάποιο όφελος από την τέχνη μας που θα τους βοηθήσει να μην μπλοκαριστούν από επίτηδες σπαρμένες αμφιβολίες που θα τους πνίξουν. Γιατί τότε θα τυφλωθούμε όλοι από δάκρυα απελπισίας και το σύστημα θα απολαμβάνει το θεατρικό που θα έχει στήσει με τίτλο: «Μind the gap». Και θα περιμένει να πέσουμε μέσα. Γιατί πραγματικά μπορεί να βλάψει.