Ερευνώντας την επανάσταση της ζωγραφικής που χάθηκε

Αποτελούν τα Γλυπτά του Παρθενώνα τα καλύτερα διατηρημένα δείγματα πολύχρωμου διακόσμου της Αθήνας των μέσων του 5ου αιώνα π.Χ. που διασώθηκαν ως τις μέρες μας; Αυτό το ενδεχόμενο θεωρεί πολύ πιθανό μία νέα έρευνα, η οποία αξιοποιώντας σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους επιβεβαιώνει πως τα Γλυπτά του Παρθενώνα δεν ήταν ολόλευκα, αλλά η επιφάνειά τους ήταν καλυμμένη με έντονα χρώματα. Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύτηκαν χθες στην αρχαιολογική επιθεώρηση «Antiquity» και αναδημοσιεύτηκαν ταχύτατα στον διεθνή Τύπο.

Η μελέτη, που αφορά τα τμήματα των Γλυπτών τα οποία βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο, εστίασε σε καινοτόμες τεχνικές σάρωσης, αποκαλύπτοντας σύμφωνα με τους συμμετέχοντες εντυπωσιακά πλούσια ευρήματα, αποδεικνύοντας πως ο ζωγραφικός διάκοσμος των Γλυπτών ήταν «ένα εγχείρημα πολύ πιο περίτεχνο από ό,τι είχαν ποτέ φανταστεί» – όσο και η διαδικασία σμίλευσης του πεντελικού μαρμάρου.

«Γενικά μιλώντας, στο επιστημονικό πεδίο, βρίσκουμε πολύ πολύ πολύ μικρά ίχνη χρωστικών ουσιών, οπότε αυτό είναι που συνήθως περιμένουμε», δήλωσε στη βρετανική εφημερίδα «The Guardian» ο δρ Τζιοβάνι Βέρι, ειδικός σε θέματα συντήρησης από το Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγου, που ηγήθηκε της έρευνας με μια ομάδα συντηρητών, ιστορικών περί τα υφάσματα και αρχαιολόγων από το Βρετανικό Μουσείο και το Kings College του Λονδίνου.

«Ηταν υπέροχο να ανακαλύψουμε ότι βρέθηκαν περισσότερες χρωστικές από ό,τι συνήθως, καθώς τίποτα δεν ήταν ορατό διά γυμνού οφθαλμού. Ούτε ένα ίχνος. Υπό αυτή την έννοια, τα ευρήματα ξεπέρασαν τις προσδοκίες μας», συνεχίζει με αφορμή τα ίχνη μπλε, λευκού και ιώδους χρώματος που εντοπίστηκαν στην επιφάνεια του πεντελικού μαρμάρου. Στην ίδια έρευνα βρέθηκαν και ίχνη πορφυρού χρώματος, το οποίο όμως εκτιμάται ότι δεν προέρχεται από το γνωστό όστρακο (πορφύρα) και προς το παρόν είναι άγνωστη η προέλευση της συγκεκριμένης χρωστικής ουσίας.

Η μελέτη χρησιμοποίησε μια μη επεμβατική διαδικασία απεικόνισης που αναπτύχθηκε από τον Βέρι για να ανιχνεύσει μικροσκοπικά ίχνη αιγυπτιακού μπλε, μιας τεχνητής χρωστικής ουσίας που αποτελείται από ασβέστιο, χαλκό και πυρίτιο και ήταν σε ευρεία χρήση κατά την αρχαιότητα. Αν και αόρατο πλέον το συγκεκριμένο χρώμα με γυμνό μάτι, λάμπει όταν υποβάλλεται στην τεχνική σάρωσης. Η ερευνητική ομάδα το εντόπισε σε 11 αετωματικά γλυπτά και σε μια μορφή της ζωφόρου. Πιο συγκεκριμένα, βρέθηκε στη ζώνη της αγγελιαφόρου των θεών Ιριδας, στο οφιοειδές κάτω μέρος του σώματος του μυθικού βασιλιά της Αθήνας Κέκροπα, αλλά και στα κύματα μέσα από τα οποία αναδύεται ο Ηλιος με το άρμα του στη σκηνή της γέννησης της Αθηνάς.

Το φόρεμα της Διώνης

Το πιο εντυπωσιακό είναι, σύμφωνα με τους ερευνητές, το φόρεμα της Διώνης από το ανατολικό αέτωμα, όπου διαπιστώθηκε πως με αιγυπτιακό μπλε πάνω στο ύφασμα αποδίδονταν ανθρώπινα μέλη. Το γεγονός αυτό τους οδήγησε να θεωρήσουν πως το ύφασμα του ενδύματος της μητέρας της Αφροδίτης παρουσίαζε κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο με ανθρώπινες μορφές που εμφανίζεται και εξαφανίζεται ανάμεσα στις πτυχές του ενδύματος, στοιχείο που η ερευνητική ομάδα χαρακτήρισε ως απροσδόκητο.

Στο «μικροσκόπιο» ωστόσο δεν μπήκαν μόνο τα χρώματα με τα οποία είχε επενδυθεί η λευκή επιδερμίδα του πεντελικού μαρμάρου, αλλά και ο τρόπος δημιουργίας, η σμίλευσή τους, από τους γλύπτες της κλασικής αρχαιότητας. Αξιοποιώντας διαφορετική τεχνολογία σε αυτή την περίπτωση, η έρευνα έδειξε πως χρησιμοποιούνταν συγκεκριμένες τεχνικές για να αποδοθεί η διαφορετική υφή των υφασμάτων, όπως επί παραδείγματι πιο αιχμηρά εργαλεία για το λινό, πιο απαλά για το μαλλί, ενώ τα σημεία που απέδιδαν το δέρμα υπέκειντο σε έντονη στίλβωση.