«Είδα τον εαυτό μου στον καθρέφτη»

Μέσα σε έναν απομακρυσμένο, παραδοσιακό οικισμό της Ανατολίας, θαμμένο κυριολεκτικά στο χιόνι του χειμώνα, ο Σαμέτ, δάσκαλος καλλιτεχνικών, διανύει τον τέταρτο χρόνο της υποχρεωτικής θητείας του στην επαρχία και ονειρεύεται την πολυπόθητη μετάθεσή του στην Κωνσταντινούπολη. Την ίδια ώρα όμως μια παράξενη σχέση βλέπουμε να υφαίνεται ανάμεσα σε αυτόν και μια από τις μαθήτριές του, στην τσάντα της οποίας θα βρεθεί ένα ερωτικό σημείωμα, που θα φέρει τον Σαμέτ σε δύσκολη θέση. Αλλά αυτό δεν είναι παρά ένα μέρος από την τελευταία, εξαίσια ταινία του τούρκου ποιητή των εικόνων Νούρι Μπίλγκε Τσεϊλάν. Ο τελευταίος κρίκος στην αλυσίδα αξέχαστων ταινιών του («Χειμερία νάρκη», «Κάποτε στην Ανατολία», «Τρεις πίθηκοι», «Κλίματα αγάπης»), τα «Ξερά χόρτα» είναι επίσης μια πολυεπίπεδη δημιουργία που προχωρά πολύ βαθύτερα από αυτό που βλέπουμε στην οθόνη. Μέσα από την ταυτότητα του ήρωά του του Σαμέτ ο Τσεϊλάν κατορθώνει να ακτινογραφήσει μια ολόκληρη κοινωνία· αστυνομοκρατία, στρατοκρατία, συντηρητισμός, αυταρχισμός και – κυρίως – μεσαιωνικές αντιλήψεις για τις γυναίκες. Το δεύτερο κεντρικό πρόσωπο της ταινίας είναι η Νουράι, μια πανέμορφη και παράλυτη συνάδελφος του Σαμέτ, με τον οποίο θα αναπτύξει μια πολύ ενδιαφέρουσα σχέση.

Η ταινία «Ξερά χόρτα» έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της στο τελευταίο Φεστιβάλ των Καννών, όπου η Μερβέ Ντιζντάρ κέρδισε το βραβείο καλύτερης γυναικείας ερμηνείας. Ωστόσο, από πλευράς ηθοποιών, την περισσότερη δουλειά στην ταινία κάνει ο Ντενίζ Τσελίλογλου, ο ηθοποιός που υποδύεται τον Σαμέτ, ο οποίος προσφάτως επισκέφθηκε την Αθήνα στο πλαίσιο του τελευταίου φεστιβάλ Νύχτες Πρεμιέρας της Αθήνας που κατεβάζει αυλαία απόψε. «Οταν είδα το τελικό αποτέλεσμα στις Κάννες για πρώτη φορά, εντυπωσιάστηκα γιατί άλλο είχα στο μυαλό μου ότι θα δω και άλλο έβλεπα στην οθόνη» είπε στα «ΝΕΑ» ο Τσελίλογλου στη συνάντηση που είχαμε μαζί του στο ξενοδοχείο Electra Metropolis στη Μητροπόλεως του Συντάγματος. «Και αυτό συνέβη γιατί ο Νούρι Μπίλγκε είχε ένα τεράστιο υλικό στα χέρια του και έπρεπε να δουλέψει πολύ επίπονα στη μονταζιέρα. Διότι η ταινία, εκτός από πολλά επίπεδα, μπορούσε να έχει πολλές και διαφορετικές μεταξύ τους εκδοχές, καθότι πολλές φορές γυρίζαμε μια σκηνή ξανά αλλά διαφορετικά. Με διαφορετικά βλέμματα, διαφορετικές διαλέκτους, διαφορετικό ίσως νόημα· υπήρχε δηλαδή μια ποικιλία από την οποία ο Νούρι Μπίλγκε έπρεπε να επιλέξει. Οπως, επίσης, πολλές σκηνές δεν τις έβαλε καν στην ταινία».

Γκρίζες ζώνες

Αν και η φιλμογραφία του δεν είναι μεγάλη, ο Ντενίζ Τσελίλογλου, 40 χρονών σήμερα, ως ηθοποιός έχει κάνει αρκετά βήματα στον χώρο του θεάματος στην Τουρκία, παίζοντας τόσο στο σινεμά («Marlon», «Ada») όσο και στην τηλεόραση σε σειρές όπως οι «Σουλεϊμάν ο μεγαλοπρεπής», «Βασίλισσα της νύχτας» και «Το τίμημα του πάθους». Ακούγοντάς τον όμως να μιλάει με ανεξάντλητο θαυμασμό για τις μέρες που πέρασε στο πλευρό του Νούρι Μπίλγκε Τσεϊλάν γυρίζοντας τα «Ξερά χόρτα», αντιλαμβανόσουν ότι για τον Τσελίλογλου η εμπειρία ήταν αξέχαστη, μοναδική. Η κουβέντα μας συχνά κατέληγε στον σκηνοθέτη. Κάποια στιγμή τον ρώτησα τι είναι εκείνο που χαρακτηρίζει τον Τσεϊλάν ως μοναδική περίπτωση. «Οταν διάβασα το σενάριο ένιωσα ότι δεν ήξερα, ως ηθοποιός, τι πραγματικά ήθελα να κάνω στην ταινία» απάντησε. «Κατάλαβα ότι είχα μεγάλο έδαφος για να καλλιεργήσω τον ρόλο μου, όμως επίσης κατάλαβα ότι χρειαζόμουν να σκεφτώ και άλλους χαρακτήρες για να τα καταφέρω. Αυτό που αντιλήφθηκα με τον Τσεϊλάν είναι ότι δημιουργεί χαρακτήρες και ιστορίες, έτσι όπως τα βλέπουμε στον πραγματικό κόσμο. Θολά, σε γκρίζες ζώνες, χωρίς να γνωρίζεις ακριβώς την αλήθεια. Ετσι νιώθω και εγώ μέσα στη δική μου πραγματικότητα. Συχνά δεν γνωρίζω τι ακριβώς να σκεφτώ· τι είναι σωστό, τι λάθος. Ισως γι’ αυτόν τον λόγο να μην ένιωθα καθόλου άνετα υποδυόμενος τον ήρωά μου στα “Ξερά χόρτα”. Ηταν σαν να έβλεπα τον εαυτό μου. Γιατί ο Τσεϊλάν σε αναγκάζει να δεις τον εαυτό σου στον καθρέφτη. Μέχρι που διάβασα και είδα από κοντά αυτόν τον ήρωα, πολλές γκρίζες ζώνες μέσα στον ίδιο τον εαυτό μου δεν τις γνώριζα. Οταν προετοιμαζόμουν για τον ήρωα, ο Τσεϊλάν με ανάγκασε να συνομιλήσω με τον εαυτό μου». Αναφέροντας στον Τσελίλογλου ότι όλη αυτή η μέθοδος που περιγράφει έχει κάτι από συνεδρία ψυχανάλυσης, ο ηθοποιός, γελώντας, συμφώνησε. Είπε επίσης ότι όταν συμφώνησε να παίξει στην ταινία (η πρόταση για να πάρει τον ρόλο έγινε στον Τσεϊλάν από την υπεύθυνη κάστινγκ της ταινίας που γνώριζε τον Τσελίλογλου), ο Τσελίλογλου διάβασε καθετί που βρήκε γύρω από τον Τσεϊλάν. «Πήρα ένα βιβλίο που περιέχει όλες τις συνεντεύξεις που έχει δώσει και το διάβασα. Το έκανα για να μπορέσω να καταλάβω πώς σκέφτεται, ήθελα να μπω, όσο μπορούσα, μέσα στο μυαλό του».

Ηθοποιία σημαίνει αναμονή

Ο Ντενίζ Τσελίλογλου είναι γεννημένος στη Βουλγαρία αλλά το 1989, όταν ήταν τριών ετών, η οικογένειά του εντάχθηκε στο μεγάλο κύμα μετανάστευσης Βουλγάρων προς την Τουρκία το οποίο εκείνη περίπου την εποχή είχε αρχίσει. Μέχρι τα 20 του πηγαινοερχόταν στη χώρα όπου γεννήθηκε – κυρίως στις περιόδους διακοπών. «Η Βουλγαρία ήταν κάτι σαν δεύτερη πατρίδα μου» είπε. Αργότερα, όταν στο λύκειο η ηθοποιία άρχισε να γίνεται μέρος της ζωής του, οι επιστροφές του στη Βουλγαρία αραίωσαν, όμως σήμερα εξακολουθεί να αγαπά τη χώρα όπως παλιά. «Το θέμα είναι ότι ως ηθοποιός δεν είχα ποτέ νιώσει έτσι όπως ένιωσα συνεργαζόμενος με τον Νούρι Μπίλγκε Τσεϊλάν» είπε επιστρέφοντας για μία ακόμα φορά στον σκηνοθέτη της ταινίας «Ξηρά χόρτα» και στο πόσο βαθιά τον επηρέασε. «Ενιωθα ότι δεν ήμουν κάπου μέλος, ότι δεν μπορούσα να κινηθώ έτσι όπως ήθελα, να κατακτήσω αυτό που πραγματικά ήθελα. Και δεν ήξερα τι ακριβώς ήθελα να κάνω ως ηθοποιός. Γιατί το επάγγελμα του ηθοποιού είναι αρκετά παθητικό. Για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα περιμένεις στο σπίτι να χτυπήσει το τηλέφωνο. Είτε από τον ατζέντη σου είτε κατευθείαν από κάποιον σκηνοθέτη. Αν δεν έχεις άλλες ειδικότητες, όπως το γράψιμο, η παραγωγή και η σκηνοθεσία, η ηθοποιία σημαίνει αναμονή. Και αυτή η αναμονή, μέχρι τη στιγμή που ο Τσεϊλάν μπήκε στη ζωή μου, είχε αρχίσει να με κουράζει και να με θυμώνει. Ενιωθα ότι δεν πήγαινα πουθενά. Παίζοντας στα “Ξερά χόρτα” για τον Νούρι Μπίλγκε Τσεϊλάν, ένιωσα να βγαίνω από το αδιέξοδό μου».