Μας αφορά το Ναγκόρνο Καραμπάχ;

Η ανθρωπιστική τραγωδία που εξελίσσεται τις τελευταίες εβδομάδες προκάλεσε κύμα συμπαράστασης συναισθηματικής αλλά όχι πολιτικής. Ούτε καν στην Ελλάδα και την Κύπρο, όπου οι Αρμένιοι θεωρούνται αδελφός λαός. Ούτε στη Γαλλία που είναι επίσης μια χώρα με μεγάλη αρμενική διασπορά, που έχει αναγνωρίσει τη γενοκτονία και πάντοτε υποστήριζε την Αρμενία στα διεθνή φόρα. Τι συνέβη λοιπόν; Προσχώρησαν οι σύμμαχες αυτές χώρες στον ρεαλισμό για τον οποίο κατηγορείται η ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης με κίνητρο την τροφοδοσία της ευρωπαϊκής αγοράς με αέριο από το Αζερμπαϊτζάν;

Συνέβη κάτι πολύ χειρότερο: η Αρμενία έπεσε θύμα της κόπωσης και τελικά της αδιαφορίας ακόμη και εκείνων που στο παρελθόν ήταν διατεθειμένοι να τη βοηθήσουν λόγω της μακροχρόνιας άρνησής της να αποδεχθεί μια συμβιβαστική λύση για το Ναγκόρνο Καραμπάχ. Να θυμίσουμε την ιστορία: η περιοχή κατοικείται επί αιώνες από Αρμένιους. Ο Στάλιν την παραχωρεί στο Αζερμπαϊτζάν. Με τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, οι Αρμένιοι διεξάγουν έναν νικηφόρο πόλεμο και το 1994 δημιουργείται η «ανεξάρτητη δημοκρατία» του Ναγκόρνο Καραμπάχ. Δεν αναγνωρίζεται από κανέναν πλην Αρμενίας. Πολλαπλά ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών ζητούν την αποκατάσταση της εδαφικής ακεραιότητας του Αζερμπαϊτζάν, αλλά βεβαίως παραμένουν κενό γράμμα. Δεκαετίες περνούν με άκαρπες απόπειρες επίλυσης υπό την αιγίδα της λεγόμενης ομάδας του Μινσκ, στην οποία συμμετείχαν οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Γαλλία. Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν προσκολλώνται σε αδιάλλακτες θέσεις και η διαμάχη μεταβάλλεται σε «παγωμένη», κατά τη διεθνή ορολογία. Μέχρις ότου το Αζερμπαϊτζάν, πλουσιότερο από τους ενεργειακούς του πόρους, εξοπλίζεται και αποφασίζει να λύσει το πρόβλημα με τα όπλα το 2020. H τελευταία πράξη του δράματος παίχτηκε πριν από λίγες μέρες με την κατάλυση της «ανεξάρτητης δημοκρατίας» του Ναγκόρνο Καραμπάχ.

Πρέπει να αντλήσουμε κάποια διδάγματα από την τραγική αυτή κατάληξη; Θα έπρεπε, ειδικά στην Κύπρο, η σύγκρουση Αρμενίας – Αζερμπαϊτζάν να γίνει αντικείμενο μελέτης. Βεβαίως, η Κύπρος είναι θύμα εισβολής και κατοχής, αλλά η αδυναμία επίλυσης του προβλήματος το έχει καταστήσει ένα είδος «παγωμένης διαμάχης» χωρίς ορατή λύση και παρά το γεγονός ότι η Κύπρος είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι επαναλαμβανόμενες δηλώσεις περί δύο κρατών επιβεβαιώνουν τη στροφή της τουρκικής πολιτικής, ειδικά όταν διατυπώνονται από το βήμα των Ηνωμένων Εθνών. Η Τουρκία δεν θα κάνει πίσω από τη στιγμή που επισημοποίησε αυτή τη γραμμή και διαμηνύει εδώ και κάποιο διάστημα στον διεθνή παράγοντα ότι συνομιλίες μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων είναι πολύ δύσκολο να καταλήξουν σε συμβιβαστική λύση.

Οι παράγοντες που εμπλέκονται στο Κυπριακό – ΟΗΕ, ΗΠΑ – δεν υποστηρίζουν την Τουρκία, αλλά έχουν σηκώσει τα χέρια παρακολουθώντας την ακινησία της κυπριακής ηγεσίας διαχρονικά. Δεν θα κινηθούν λοιπόν αποφασιστικά αν η Κύπρος παραμένει εγκλωβισμένη σε θέσεις που δεν εξασφαλίζουν λύση. Στο να μην αναμειχθούν για εξεύρεση λύσης συντελούν και η γενικότερη διεθνής κατάσταση και η ιεράρχηση του Κυπριακού ως «μικρού» προβλήματος σε σχέση με τα μείζονα που απασχολούν τις ΗΠΑ και την ΕΕ, με κυριότερο τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις επιπτώσεις του. Και αν κάτι πρέπει να προβληματίσει σοβαρά τους κύπριους αδελφούς μας είναι η παντελής απουσία παρέμβασης στη σύγκρουση Αρμενίας – Αζερμπαϊτζάν, παρά την ύπαρξη πολύ ισχυρού αρμενικού λόμπι τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Γαλλία.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου
Διεθνών Σχέσεων