«Γιατί θα μεταφράσω Πηνελόπη Δέλτα στα τουρκικά»

Ο 60χρονος βραβευμένος ποιητής Τοζάν Αλκάν άρχισε να ασχολείται με την ποίηση από πολύ νωρίς, ενώ παράλληλα δίδαξε στη Σχολή Ξένων Γλωσσών στο Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης. Μερικές από τις ποιητικές του συλλογές είναι: Χρόνος και μάσκα, Και ο άνεμος, Προς τα απογεύματα της καρδιάς, Ανοιχτή πόρτα, Τώρα, Τα φρέσκα ίχνη. Βιβλία του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, στα βουλγαρικά, στα πορτογαλικά και στα κροατικά.

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε ποίηση; Τι σας παρακίνησε και ποια είναι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν;

Αρχισα να γράφω ποίηση για να κατανοήσω καλύτερα τον εαυτό μου και τους άλλους. Προσπάθησα να παρουσιάσω και να εξηγήσω πώς αισθάνομαι και πώς αντιλαμβάνομαι τα πράγματα. Με άλλα λόγια, με ενδιαφέρει οτιδήποτε έχει σχέση με τον άνθρωπο, την ύπαρξη. Γι’ αυτόν τον λόγο, δεν ξέρω πόσο σωστό είναι να πω ότι γράφω για κοινωνικά θέματα. Αν και, κατά μία έννοια, όλα τα θέματα είναι κοινωνικά. Η αγάπη συνδέεται με την κοινωνία, όπως και η λαχτάρα ή η νοσταλγία για τον οίκο, το μίσος, η ντροπή και ο φόβος.

Εχει η ποίησή σας δεχτεί επιρροές από τα έργα των ποιητών που μεταφράσατε; Τι σας παρακίνησε να ασχοληθείτε με το έργο των Μπλέικ, Ντίκινσον, Μποντλέρ, Ουγκό;

Φυσικά επηρεάστηκα από τους ποιητές που μετέφρασα. Επηρεάζομαι, όμως, και από τους ποιητές που διάβασα αλλά δεν μετέφρασα. Το να επηρεάζεσαι δεν είναι κακό. Αυτό που αναπτύσσει την ποίησή σου είναι αυτό που επιλέγεις να διαβάσεις αλλά και αυτό που βιώνεις. Εχω, μπορώ να πω, πολλά κοινά στοιχεία με τους ποιητές που μεταφράζω, ξεχωρίζω ωστόσο το εξής: ότι είμαστε όλοι πολίτες μιας χώρας, στην οποία δεν θέλουμε να ζούμε. Μεταφράζω από τα αγγλικά, τα γαλλικά και τα ισπανικά. Εχουν κυκλοφορήσει περίπου πενήντα  βιβλία. Τα περισσότερα από αυτά είναι μεταφράσεις ποίησης. Δεν έχω μεταφράσει ακόμα από τα ελληνικά, αλλά σκοπεύω να το κάνω σύντομα. Μαθαίνω ελληνικά τέσσερα χρόνια. Τέσσερα χρόνια είναι στην πραγματικότητα πολύ λίγος χρόνος για να μεταφράσεις από μια πολύ δύσκολη γλώσσα όπως είναι τα ελληνικά. Αλλά για μένα, η μετάφραση είναι ο καλύτερος τρόπος για να μάθω μια ξένη γλώσσα. Σκέφτηκα ότι θα ήταν καλύτερα να ξεκινήσω να μεταφράζω από τα ελληνικά επιλέγοντας την παιδική ή εφηβική λογοτεχνία. Συμφωνώ με την πρότασή σας και μελλοντικά θα μεταφράσω Πηνελόπη Δέλτα.

Τι σημαίνουν για σας οι λέξεις τα «τείχη» και η «πόλη» τις οποίες χρησιμοποιείτε συχνά στα ποιήματά σας;  

Δεδομένου ότι έζησα σε μεγάλες πόλεις για πολλά χρόνια, υπάρχουν πολλές εικόνες της πόλης και του τείχους στα ποιήματά μου. Επιλέγω, όμως, να περνώ πολύ χρόνο εσωτερικά, στο σπίτι. Οι τοίχοι και τα τείχη συμβολίζουν το αίσθημα ασφάλειας.

Με ποιους τούρκους ποιητές πιστεύετε ότι έχετε κοινά στοιχεία; Σε ποιο ρεύμα εντάσσετε το έργο σας;

Ξεκίνησα να γράφω ποιήματα πολύ νωρίς, στην εφηβεία μου, επηρεαζόμενος από το έργο του Ναζίμ Χικμέτ. Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, απέκτησα το δικό μου στυλ και άρα η συμβολή των προηγούμενων γενεών και της δικής μου γενιάς, στο έργο μου, είναι μεγάλη. Από την άλλη, προσπαθώ να παρακολουθώ στενά τους νέους ποιητές. Δεν νιώθω, όμως, ότι ανήκω σε κάποιο λογοτεχνικό κίνημα ή γενιά. Πιστεύω ότι η εποχή των ρευμάτων στην ποίηση έχει παρέλθει.

Επιλέξατε να ζήσετε στο Αϊβαλί τα τελευταία χρόνια. Πώς αυτή η αλλαγή στη ζωή σας – μένατε στην Κωνσταντινούπολη – επηρέασε τη δουλειά σας; Μήπως άλλαξαν τα ερεθίσματα; Μήπως έγινε πιο ερμητική η ποίησή σας ή το αντίθετο;

Εζησα πολλά χρόνια σε μια μεγάλη πόλη, την Κωνσταντινούπολη, λόγω της δουλειάς μου και εγκαταστάθηκα στο Αϊβαλί μετά τη συνταξιοδότησή μου. Εχω οικογενειακούς δεσμούς με το Αϊβαλί από την πλευρά της μητέρας μου· η οικογένειά της ήρθε στο Αϊβαλί από τη Λέσβο. Πηγαίναμε, άλλωστε, στο Αϊβαλί με τη μητέρα μου και τον πατέρα μου κάθε καλοκαίρι για διακοπές. Γι’ αυτό μπορεί κανείς να καταλάβει για ποιον λόγο αποφάσισα να εγκατασταθώ εδώ. Η ζωή είναι πιο ήρεμη, πιο άνετη και οι ρυθμοί είναι πιο αργοί. Δεν ξέρω πραγματικά πώς θα επηρεάσει αυτό την ποίησή μου, ή μάλλον αν θα την επηρεάσει καθόλου. Είμαι ένας ποιητής που επηρεάζεται περισσότερο από αυτά που διαβάζει παρά από αυτά που βιώνει.

Ξέρω ότι ασχολείστε με τη μουσική, είστε στιχουργός και συνθέτης. Υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στο ποιητικό και το μουσικό σας έργο; Ή σας γοητεύει περισσότερο η ενασχόλησή σας με την ποίηση; Ή η μουσική είναι μία συμπληρωματική ενασχόληση;

Ξεκίνησα να ασχολούμαι με την ποίηση και τη μουσική περίπου την ίδια περίοδο, στην εφηβεία μου. Χρειάστηκε, όμως, να περάσουν αρκετά χρόνια για να εμφανίσω τα μουσικά μου έργα. Οι σχέσεις μεταξύ ποίησης και μουσικής, στην πατρίδα μου, ανάγονται στο παρελθόν. Οπως η Δύση έχει τους τροβαδούρους, έτσι και εμείς έχουμε τους δικούς μας λαϊκούς ποιητές που επισκέπτονταν το ένα μέρος μετά το άλλο με το παραδοσιακό τους όργανο, τον «μπαγλαμά», και διάβαζαν τα ποιήματά τους με τη συνοδεία μουσικής. Αρχισα λοιπόν να συνθέτω μουσική με το παραδοσιακό μας όργανο, τον «μπαγλαμά». Αργότερα, γνώρισα πολλά διαφορετικά μουσικά όργανα και άρχισα να τα παίζω. Μπορώ να πω ότι μου αρέσει ό,τι βγάζει ήχο. Γι’ αυτό έχω πολλά μουσικά όργανα στο σπίτι μου και όποτε δεν γράφω ποιήματα ή δεν μεταφράζω, ασχολούμαι με τη μουσική.

Η Χρύσα Σπυροπούλου είναι συγγραφέας αστυνομικής λογοτεχνίας