Η άλλη πλευρά της απόλαυσης

Τα ευχαριστημένα νεύρα είναι μια συνθήκη παράδοξη. Πώς μπορεί να νιώθει κανείς χαρά όταν τον κυριεύει το φάσμα των αρνητικών συναισθημάτων; Πολύ περισσότερο, τι απόλαυση μπορούν να δώσουν η τέχνη και οι δημιουργοί της στην ύπαρξη που διαπιστώνει ότι η νέα εποχή που διαμορφώνεται μας εισάγει σε σκληρές και δύσκολες συνθήκες; Το «έξω φρενών από ευχαρίστηση», ένα πλούσιο εκθεσιακό πρόγραμμα που μόλις ξεκίνησε, επεξεργάζεται τα παραπάνω ερωτήματα και με επιχείρημα ότι η διάσωση του χιούμορ είναι ανάγκη.

Η Νάντια Αργυροπούλου, επιμελήτρια της έκθεσης «έξω φρενών από ευχαρίστηση» σημειώνει ότι αφετηρία της ήταν ένα δημοσίευμα στο «Βιβλιοδρόμιο» των «ΝΕΩΝ» το 2021 όπου διάβασε την επιστολή που στις 27 Σεπτεμβρίου 1962 ο Νίκος Καχτίτσης (1926-1970) έστειλε στον φίλο του και συγγραφέα του «Ταξιδιώτη» (1945) Επαμεινώνδα Χ. Γονατά (1924-2006), επικρίνοντάς τον για την κριτική αμφιβολία του απέναντι στο πρώτο αυτό έργο του.

«Για να δείτε ότι τίποτα δεν πάει χαμένο» λέει η επιμελήτρια και βγάζει από το ντοσιέ της το απόκομμα της σελίδας με τη δημοσιευμένη επιστολή, όπου η ίδια έχει σημειώσει με κόκκινο μαρκαδόρο τη φράση-κλειδί: «…απορώ με την αναλγησία σας να θέλετε να μιλάτε με τέτοια περιφρόνηση για ένα τέτοιο μικρό αριστουργηματάκι που με έκανε έξω φρενών από την ευχαρίστηση […] ενώ το όλο έργο είναι βασισμένο στην έλλειψη της παραμικρής πιθανότητας, δεν υπάρχει ούτε στιγμή που να μη βεβαιώνεται ο αναγνώστης ότι όλα αυτά είναι πραγματικά».

ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ. Η εικαστική διοργάνωση που άνοιξε χθες στο κτίριο Νόμπελ στο Χαλάνδρι και διευρύνεται με πρόγραμμα ομιλιών, διαλέξεων, περφόρμανς, προβολών, εκκινεί από τα παράδοξα και αντιφατικά που φέρει η διατύπωση «έξω φρενών από ευχαρίστηση». Επισκέπτεται την έννοια της «ευχαρίστησης» και τις πολλαπλές εκδοχές και μεταμορφώσεις της στα σύγχρονα «εξωφρενικά» δεδομένα: δεδομένα σύνθετων καλλιτεχνικών πρακτικών, διεκδικήσεων για το φύλο και τον ερωτισμό, ακτιβιστικών πρωτοβουλιών, κοινοτικών (ανα)σχηματισμών, της συντηρητικοποίησης χειμαζόμενων από διαδοχικές κρίσεις κοινωνικών ομάδων, των συνθηκών «doom and gloom» που δημιουργεί η καταστροφή του περιβάλλοντος, η ραγδαία επικράτηση του ψηφιακού, η αύξηση των κοινωνικών ανισοτήτων.

Οπως επισημαίνει το επιμελητικό κείμενο, οι καλλιτέχνες και οι ομάδες που συμμετέχουν με έργα και δράσεις επιχειρούν να εξετάσουν «τη δυνατότητα μιας άλλης σύνδεσης με την έννοια της απόλαυσης, της ευφρόσυνης διέγερσης, της επιθυμίας, της χαράς». Οι καλλιτέχνες είναι πολλοί, οι ηλικίες τους καλύπτουν διαφορετικές γενεές, τα έργα είναι καινούργια, σε νέα ανάθεση, ενώ αρκετά είναι αυτά που προέρχονται από περασμένες δεκαετίες αλλά παρουσιάζονται δημόσια για πρώτη φορά.

Οπως τα σχέδια της σκηνοθέτριας Αντουανέτας Αγγελίδη. Ή τα σουρεαλιστικά ζωγραφικά έργα της Μαρί Γουίλσον Βαλαωρίτη που θα «συνομιλήσουν» με εκείνα που δημιούργησαν οι κόρες της και τα οποία η επιμελήτρια έχει τοποθετήσει στον χώρο της έκθεσης έτσι ώστε να γειτνιάζουν μεταξύ τους.

Ιδιαίτερος επίσης είναι αυτός ο αχανής χώρος που η κλίμακά του μπορεί να συγκριθεί με το εμβαδόν της επιφάνειας ενός σύγχρονου μουσείου. Γιατί το ημιτελές και υπό διαμόρφωση κτίριο Νόμπελ αρχικά προοριζόταν πράγματι να γίνει μουσείο και να φιλοξενήσει την ιδιότυπη συλλογή του εμπνευστή του. Το κτίριο συνδέθηκε, λέει η Νάντια Αργυροπούλου, με την υπέρμετρη επιθυμία του θεμελιωτή του Γεώργιου Μάρκου (1946-2017) και, κυρίως, με την επίμονη και ουσιαστική διεκδίκηση του Δήμου Χαλανδρίου για κοινωνικά και πολιτιστικά εξωστρεφή παρουσία. Κάτι που σηματοδοτήθηκε ήδη την περασμένη χρονιά με τη διαθεματική διοργάνωση του Τάσου Βρεττού «Το Αίνιγμα του Δάσους».

ΑΝΑΤΡΕΠΤΙΚΟ ΧΙΟΥΜΟΡ. Η έκθεση θα φιλοξενήσει και τη συμμετοχή έργων καλλιτεχνών από το εξωτερικό τους οποίους η Νάντια Αργυροπούλου έβαλε στη συζήτηση αυτής της εξωφρενικής ευχαρίστησης καλώντας να δείξουν την πολιτική τους διάσταση, τις queer προσεγγίσεις τους, τις περιβαλλοντικές πρακτικές, την αντίστιξη με ιθαγενείς παραδόσεις και αντιαποικιοκρατικά κινήματα. Το χιούμορ ως δύναμη κριτικής ανατροπής θα εμφανιστεί όπως μας δηλώνει στο έργο της Sara Ahmed και της Silvia Federici. Ενώ ο Jack Halberstam θα μας συστήσει με την επαναγριοποίηση και την ατίθαση αισθητική του σαστίσματος («aesthetics of bewilderment»). Εκεί θα δούμε τις εικαστικές πολιτικές ταινίες του Κώστα Σφήκα, το μοναχικό βίωμα της μαστορικής του Θανάση Τότσικα. Με μία ιδιαίτερη επινόηση θέασης και αποκάλυψης πάνω στην επιφάνεια των παραθύρων του τρίτου ορόφου θα παρουσιαστεί η πολύχρονη συλλογική δράση του Τεό Ρόμβου και της Χαράς Πελεκάνου για τη σωτηρία του νησιωτικού περιβάλλοντος.

Τις Παρασκευές θα παρουσιάζονται περφόρμανς όπως η «Χαρά-ματά», αφιερωμένη στη χαρά (20/10) από την Ομάδα Χορού Αερίτες, σε χορογραφία Πατρίσιας Απέργη. Και δράσεις όπως η «Σπουδή για πέντε κεφάλια παρελαυνόντων» του Πάνου Σκλαβενίτη κατά την οποία ομάδες Χαλανδριωτών προσκαλούνται να μοιραστούν ιστορίες και γνώσεις σχετικά με πομπές, καρναβαλικά δρώμενα και συλλογικές δημόσιες συναθροίσεις της περιοχής.