Ελευθερία ή θάνατος!

Παρότι εδώ και παραπάνω από 30 χρόνια ο κομμουνισμός έχει καταρρεύσει, το σινεμά εξακολουθεί να αντλεί ιστορίες από τη σκληρότητα στις χώρες των κομμουνιστικών καθεστώτων, όπως φαίνεται στην ενδιαφέρουσα ρουμανική (γαλλικής συμπαραγωγής) ταινία «ενηλικίωσης» «Ράδιο Μετρονόμ» (Metronom, 2022). Με φόντο το Βουκουρέστι του 1972, η ταινία μιλά για την καταπίεση όσων τολμούσαν να ακούσουν την εκπομπή Metronom, ένα μουσικό ραδιοφωνικό πρόγραμμα δυτικών ήχων που μετέδιδε το Radio Free Europe παράνομα στη Ρουμανία. Ο σκηνοθέτης Αλεξάντρου Μπελκ που για αυτή την ταινία κέρδισε το βραβείο σκηνοθεσίας στο τμήμα «Ενα κάποιο βλέμμα» του Φεστιβάλ των Καννών, ισορροπεί ψύχραιμα ανάμεσα σε δύο «σκέλη»: στη μια πλευρά, η γνήσια εφηβική χαρά των ακουσμάτων του σταθμού, οι χοροί, τα φλερτ, η δίψα για πληροφορία του τι γίνεται στον κόσμο· όλα δοσμένα με ηρεμία, ακρίβεια, ταπεινότητα. Και στην άλλη, η προσγείωση στη σκληρή πραγματικότητα όταν κάποιος «καρφώνει» την πράξη και ακολουθούν συλλήψεις από τη μυστική αστυνομία της κυβέρνησης Τσαουσέσκου. Στην καλύτερη σκηνή της ταινίας, ο αξιωματικός υπεύθυνος των συλλήψεων (ο πολύ καλός ηθοποιός Βλαντ Ιβάνοφ) άλλοτε πατρικά, άλλοτε σαν δάσκαλος και άλλοτε σαν άκαμπτος εκπρόσωπος του νόμου, προσπαθεί να αλλάξει μυαλά σε μια έφηβη (Μάρα Μπουγκάριν) η οποία αμφισβητεί τη σύλληψή της αρνούμενη να υπογράψει την ομολογία της. Για αυτή και μόνο τη σκηνή που στις δυτικές κοινωνίες σήμερα είναι αδιανόητη, αξίζει κανείς να δει αυτή την ταινία που μιλά κατευθείαν στην καρδιά για το τι πραγματικά σημαίνει στέρηση ελευθερίας.

Απόδραση από τους Ταλιμπάν

Αν όμως στη Ρουμανία του 1972 φυλακιζόσουν επειδή άκουγες τραγούδια της Δύσης, το ντοκιμαντέρ «Γελώντας στο Αφγανιστάν» (Ελλάδα, 2023) της Αννέτας Παπαθανασίου μας λέει ότι στο Αφγανιστάν του 2023 μπορείς να χάσεις τη ζωή σου άπαξ και γελάσεις! Η ταινία καταγράφει την ιστορία ενός νεαρού αφγανού κωμικού που έγινε διάσημος στη χώρα του μιμούμενος τον Τσάρλι Τσάπλιν. Ομως η ταινία, ενώ ξεκινά με το γέλιο και ασπρόμαυρες σκηνές όπου ο Καρίμ Ασίρ παριστάνει τον «Αλήτη» στους δρόμους της Καμπούλ, σύντομα μετατρέπεται σε μια εφιαλτική εμπειρία με τον απελπισμένο κωμικό να προσπαθεί να κρυφτεί φοβούμενος για την ίδια του τη ζωή από τους Ταλιμπάν που απαγορεύουν κάθε μορφή τέχνης και το γέλιο. Η φυγή του από τη χώρα είναι πλέον αναγκαία και η οδύσσειά του για να τα καταφέρει (με τη βοήθεια της ίδιας της σκηνοθέτριας και της παραγωγού της) εικονογραφείται σε κανονικό χρόνο (πολλές από τις συνομιλίες των δύο γυναικών με τον Καρίμ μέσω Skype, εντάσσονται στην ταινία). Ταινία που εκτιμάς ως κατασκευή και συγχρόνως σου προκαλεί ψυχικό πόνο ιδίως όταν βλέπεις τον Καρίμ να κλαίει, εδώ στην Ελλάδα, μη μπορώντας να καταλάβει το παράλογο που του κόστισε τη φυγή από την αγαπημένη του πατρίδα.

Το ένστικτο της μάνας

Μεγάλη ταινία δεν τη λες, όμως τα συναισθήματα που πηγάζουν από το «Δωμάτιο των θαυμάτων» (La chambre des merveilles, Γαλλία, 2023) μια κάποια επιρροή μπορούν να την ασκήσουν, κυρίως στους νέους γονείς. Χωρίς να μασά τα λόγια της η ταινία πραγματεύεται τον χειρότερο εφιάλτη ενός γονιού: τι θα απογίνει αν κάτι κακό συμβεί στο παιδί του. Αυτό ακριβώς το κακό θα συμβεί στον μικρό Λουίς (Ουγκό Κεστέλ), όταν για ένα μοιραίο δευτερόλεπτο, η Τελμά (Αλεξάντρα Λαμί), η μάνα του, θα στρέψει αλλού τη ματιά της στον δρόμο. Το τροχαίο θα οδηγήσει τον μικρό σε κώμα και την Τελμά σε έναν εντελώς προσωπικό, άνισο αγώνα με στόχο την επιστροφή των αισθήσεών του: το ένστικτό της λέει ότι στο σημειωματάριο του γιου της, στο οποίο είχε καταγράψει όλες τις επιθυμίες του, βρίσκεται και η σωτηρία του. Πιστεύει, γιατί αυτό μόνο της έχει απομείνει, ότι αν οι επιθυμίες του γίνουν πραγματικότητα το παιδί θα αναρρώσει. Και εκεί βρίσκεται όλη η φιλοσοφία της ταινίας της Λίζα Αζουέλος (βραζιλιάνας σκηνοθέτριας γνωστής από τη βιογραφική ταινία «Δαλιδά»). Δεν το βάζουμε κάτω ποτέ, μαχόμαστε μέχρι τελικής πτώσης, ακολουθούμε το ένστικτό μας όσο «παράλογο» και αν ακούγεται στους άλλους, όσο δύσκολο και αν είναι το πρόβλημα που έχουμε στα χέρια μας. Η προσπάθεια της μάνας να εκπληρώσει αυτές τις επιθυμίες του παιδιού, θα τη μεταφέρει σε διάφορα σημεία του πλανήτη μ’ εμάς να την ακολουθούμε από κοντά και να μοιραζόμαστε την αγωνία της, τις χαρές ή τις απογοητεύσεις της. Νιώθουμε μαζί της και αυτό είναι μια επιτυχία της ταινίας.

Η Κάρμεν και τα καρτέλ

Ο εκσυγχρονισμός της «Κάρμεν» (Carmen, Αυστραλία / Γαλλία 2022), του κλασικού έργου του Προσπέρ Μεριμέ (στο οποίο βασίστηκε η όπερα του Μπιζέ), από τον γάλλο σκηνοθέτη Μπενζαμέν Μιλπιέ σε αφήνει κάπου ανάμεσα στην αμηχανία και την περιέργεια. Η ιδέα της προσέγγισης είναι ότι η φτωχή, πανέμορφη Κάρμεν (Μελίσα Μπαρέρα) που επιθυμεί ένα καλύτερο μέλλον, θα βρεθεί στο επίκεντρο του πολέμου ανάμεσα στα καρτέλ ναρκωτικών και την αστυνομία στις συνοριακές γραμμές ΗΠΑ – Μεξικού. Ομως υπάρχει μια επίπλαστη δυσαρμονία ανάμεσα στην αποθέωση της βίας μιας σύγχρονης γκανγκστερικής περιπέτειας που θέλει να συνδυαστεί με τα σπανιόλικα χορευτικά νούμερα τα οποία θέτουν σε λειτουργία την ονειρική διάσταση του έργου. Θαρρείς ότι τα νούμερα μπαίνουν στην ταινία σαν να πρέπει να μπουν και αυτό ή σε παρασύρει και το παρακολουθείς ή σε απογοητεύει και το εγκαταλείπεις. Ανάμεσα στους ηθοποιούς θα βρούμε τον φετινό υποψήφιο για Οσκαρ για το «Aftersun» Πολ Μεσκάλ, όπως και τη χαρακτηριστική μορφή των ταινιών του Πέδρο Αλμοδόβαρ, Ρόσι Ντε Πάλμα.

Υπερβολή στη διαπασών

Στην πολεμική περιπέτεια «Αναλώσιμοι 4» (Expen4bles, ΗΠΑ, 2023) του Σκοτ Γουό η δράση της «trashy» ομάδας μισθοφόρων ικανών να φέρουν εις πέρας το αδύνατο για λογαριασμό των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, συνεχίζεται. Η τέταρτη ταινία δεν θα μπορούσε να διαφέρει σε αισθητική από τις προηγούμενες τρεις, όμως η αλήθεια είναι ότι το σενάριο κρύβει κάποιες εντελώς απρόβλεπτες εκπλήξεις που σε κρατούν σε αγωνία άπαξ και αποφασίσεις να δεις την ταινία. Η παλιά φρουρά αντικαθίσταται από νέο αίμα, ο Τζέισον Στέιθαμ κάνει εδώ την περισσότερη δουλειά αφήνοντας τον Σιλβέστερ Σταλόνε αρκετά στο περιθώριο, ενώ η απαραίτητη προβολή (λόγω της εποχής) του γυναικείου στοιχείου γίνεται μέσω της αιλουροειδούς Μέγκαν Φοξ που αναλαμβάνει τα ηνία της ομάδας. Συνοπτικά μιλώντας βέβαια, το μοτίβο είναι το ίδιο με τις προηγούμενες ταινίες· καλογυαλισμένοι μύες, ιδρώτας, πολύ ξύλο, macho αστεία με τα οποία δεν γελάς, ο παράδεισος των τατουάζ, εκατοντάδες νεκροί, υπερβολή στη διαπασών.

Προβάλλονται επίσης

Για το παιδί και όχι μόνο προβάλλεται επίσης η ευαίσθητη ταινία κινουμένων σχεδίων «Μάβκα: Το ξωτικό του δάσους» (Mavka. Lisova pisnya, 2023), σύμπραξη Ουκρανίας / ΗΠΑ, σε σκηνοθεσία Ολεχ Μαλαμούζ, Ολεξάντρα Ρουμπάν και Γεβγέν Γιέρμακ. Ακολουθώντας τη φόρμα ενός κλασικού παραμυθιού, η ταινία είναι γεμάτη από οικολογικού περιεχομένου αναφορές επικαιρότητας, καθώς καταγράφει την ιστορία της Μάβκα, της προστάτιδας του δάσους μετά την καταστροφή διά χειρός ανθρώπου, η οποία ετοιμάζεται για την αντιμετώπιση μιας νέας απειλής με τη συνεργασία του χωριατόπαιδου που ερωτεύεται. Σε δεύτερους ρόλους, διάφορα πλάσματα του δάσους (ένας στρατός από losers της Μάβκα), κλέβουν συχνά την παράσταση με το χιούμορ και την παράξενη εικόνα τους.

Στις αίθουσες επίσης η ταινία «After 5: Ολα μετά» (After Everything, ΗΠΑ, 2023) της Καστίγ Λάντον τελευταία της σειράς ταινιών «After» από τα μυθιστορήματα της Ανα Τοντ. Η εταιρεία διανομής της δεν την παρουσίασε στους δημοσιογράφους.

Επανεκδόσεις

«Ο νευρικός εραστής» (Annie Hall, ΗΠΑ, 1978) του Γούντι Αλεν. Ενας νευρωτικός εβραϊκής καταγωγής νεοϋορκέζος κωμικογράφος, ερωτεύεται μια αφελή και το ίδιο νευρωτική διανοούμενη, περιπλέκοντας ακόμη περισσότερο τη ζωή του. Η πρώτη πνευματώδης, «σοβαρή» κωμωδία του Γούντι Αλεν που με αυτήν ξέφυγε από το μπουρλέσκο στυλ των προηγούμενων, «καθαρών» κωμωδιών του («Μπανάνες», «Υπναράς») θεωρείται επίσης το πρώτο του αριστούργημα. Κρατώντας για τον εαυτό του τον ρόλο του τίτλου, που κορυφώνεται σε ό,τι έχει σχέση με την κωμική πλευρά του έρωτα, του σεξ, του θανάτου και της ψυχανάλυσης σε συνάρτηση πάντα με την αγαπημένη του πόλη, τη Νέα Υόρκη που παίζει καθοριστικό ρόλο στην ταινία. Οσκαρ καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, σεναρίου αλλά και γυναικείου ρόλου για την Νταϊάν Κίτον, που ενσαρκώνει την ηρωίδα του (ξένου) τίτλου. Δίπλα τους, καλοί ηθοποιοί σε μικρούς ρόλους (Τόνι Ρόμπερτς, Κάρολ Κέιν, Σέλεϊ Ντιβάλ, Κρίστοφερ Γουόκεν κ.ά.) συνδράμουν επιτυχημένα για την ολοκληρωμένη εικόνα αυτού του αξέχαστου «γουντιαλενικού» μικροσύμπαντος.

«Το λιμάνι των απόκληρων» (Le Quai des brumes Γαλλία, 1939) του Μαρσέλ Καρνέ. Χαρακτηριστικό δείγμα ποιητικού ρεαλισμού που μεσουρανούσε στη χρυσή εποχή του γαλλικού κινηματογράφου περασμένων μεγαλείων, αυτή η ταινία, στην οποία ο Ζαν Γκαμπέν υποδύεται έναν λιποτάκτη του στρατού που αναζητεί μια τελευταία ευκαιρία έχοντας καταλήξει στο λιμάνι της Χάβρης, απεικονίζει έντονα έναν υπόκοσμο μοναχικών ψυχών που παλεύουν, απεγνωσμένα, με το πεπρωμένο τους. Είναι επίσης η ταινία που καθιέρωσε το άστρο της Μισέλ Μοργκάν, εδώ σε ρόλο, φυσικά, «μοιραίας» γυναίκας.