Καινοτομία θετική για τη φύση

Τι θα γινόταν αν μπορούσαμε να χτίσουμε ξύλινα σπίτια χωρίς να κόψουμε ένα δέντρο; Τι θα γινόταν αν μπορούσαμε να ψαρέψουμε με τέτοιο τρόπο που να μένουν τα αβγά των θηλυκών στη θάλασσα; Και τι θα γινόταν αν μπορούσαμε να γεμίσουμε τα δάση μας με μια μεγάλη ποικιλία βρώσιμων φυτών; Αν και μπορεί να φαίνονται αδύνατες, αυτές οι πρακτικές υπάρχουν εδώ και αιώνες, υποδηλώνοντας ότι το μέλλον που χρειαζόμαστε βρίσκεται στο παρελθόν μας.

Η κλιματική αλλαγή έχει γίνει ωρολογιακή βόμβα και η ανάγκη για ανάπτυξη νέων τρόπων ζωής που είναι πολύ πιο ήπιοι στον πλανήτη δεν ήταν ποτέ μεγαλύτερη. Αλλά τηρούμε πεισματικά τον ίδιο παλιό στόχο της καινοτομίας, της τεχνολογίας και της απεριόριστης ανάπτυξης – μιλώντας για βιωσιμότητα ενώ ενθαρρύνουμε δραστηριότητες που καταστρέφουν τη φύση που καθιστούν γρήγορα τον πλανήτη αβίωτο.

Ακόμη και οι λεγόμενες «πράσινες» τεχνολογίες επιταχύνουν την παραγωγή και προωθούν την κατανάλωση. Σκεφτείτε τα ηλεκτρικά οχήματα, τα ποδήλατα και τα σκούτερ: η κατασκευή αυτών των προϊόντων απαιτεί ολοένα περισσότερη ενέργεια και πόρους και αναπόφευκτα οδηγεί σε περισσότερες εκπομπές ρύπων και απορρίμματα.

Οι αυτόχθονες πληθυσμοί σε όλο τον κόσμο ζούσαν στα εδάφη των φυλών τους για χιλιάδες χρόνια. Ακόμη και μετά από αιώνες αλλαγών, πολλοί συνεχίζουν να βρίσκονται κοντά στη Γη. Εμαθαν, κατά τη διάρκεια των γενεών, πώς να συνυπάρχουν, αντί να εκμεταλλεύονται, τη φύση και ανέπτυξαν εξαιρετικά εξελιγμένα εργαλεία, κυρίως κατασκευασμένα από τοπικά υλικά. Ο σχεδιασμός και η χρησιμότητα αυτών των εργαλείων αντικατοπτρίζουν μια βαθιά γνώση και σεβασμό για τον φυσικό κόσμο. Συγκριτικά, οι σύγχρονες καινοτομίες μας φαίνονται συχνά επιπόλαιες και ανεύθυνες.

Τα καλά νέα είναι ότι η UNESCO, μέσω των καταλόγων Αϋλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της, υποστηρίζει τη διαφύλαξη αυτού του τύπου τοπικής γνώσης και τεχνογνωσίας, η οποία πρέπει να διαδραματίσει θεμελιώδη ρόλο στη βιώσιμη ανάπτυξη. Οι αυτόχθονες πρακτικές μπορούν να μας βοηθήσουν να εξισορροπήσουμε ξανά τις αξίες μας και να αναγνωρίσουμε τη σημασία της αλληλεξάρτησης, του κοινού καλού, της τοπικής προσαρμογής, μιας πιο κατανεμημένης οικονομίας και της βιοποικιλότητας.

Καθώς η υπερθέρμανση του πλανήτη επιταχύνεται, η καινοτομία πρέπει να προχωρήσει πέρα από τις τεχνολογικές καινοτομίες των οποίων ο κύριος σκοπός είναι η δημιουργία κερδών για τους μετόχους. Η υιοθέτηση σχεδιασμού που θα επιτρέπει αντικατάσταση πόρων στη φύση, που σέβεται και υποστηρίζει το περιβάλλον, την κοινωνική ισότητα και τις πολιτιστικές παραδόσεις, ενώ παράλληλα οικοδομεί μια ζωντανή οικονομία που ωφελεί όλους, είναι ο μόνος τρόπος να δημιουργηθεί ένα μέλλον που θα διαρκέσει.

O Stuart Walker είναι καθηγητής σχεδιασμού για τη βιωσιμότητα στο Manchester School of Art