Η ποίηση αυτοθεσπίζεται

Γράφω για τη «Ρήξη» της Ευγενίας Βάγια κάτω από το βάρος της έντυπης αφιέρωσης της συλλογής σε μένα, «δωρητή ενοράσεων», όπως με χαρακτηρίζει. Δεν το αξίζω και ούτε το οφειλόμενο ως είθισται αντίδωρο μπορώ να της προσφέρω με ένα κείμενό μου. Και όχι γιατί το δώρο και το αντίδωρο υπόκεινται στα περί δωρεάς του Ενοχικού Δικαίου, αλλά γιατί στην περίπτωση της Ευγενίας Βάγια – στη φύση της ως ανθρώπου, στη γραφή της ως ποιήτριας – δεν ισχύουν οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα. Η ίδια είναι δωρήτρια και δωροδόχος μαζί. Τη σύμβαση του Ενοχικού Δικαίου τη συνάπτει με τον εαυτό της κρατώντας το δίκαιο και αφήνοντας σε μένα την ενοχή. Γιατί σε ποιον προσφέρω «τις δωρεές της ενόρασης» όταν η γραφή της ήδη εξυφαίνεται ως ενόραση κάποιου που διαισθάνεται την ποιητική αξία όσο και το θεωρητικό βάρος όσων γράφει; Αν ήταν απολύτως βεβαία γι’ αυτό που κάνει, δεν θα αφιέρωνε σε κανέναν τίποτα, όπως οι θεοί: εν αγνοία τους αποφαίνονται χωρίς να έχουν ανάγκη τη γνώση των θνητών. Παρά ταύτα, επειδή δωρίζοντας καθιστούμε τον εαυτό μας ψυχαναλυτικό υποκείμενο και επειδή βρισκόμαστε στην ίδια ακριβώς θέση αυτού που γράφει για τη Ρήξη (με την κοινωνία), προβαίνουμε αυτομάτως και σε μια νέα γραφή και ανάγνωση του δικού μας έργου, δηλαδή σε μια παρανάγνωσή του αλλά και σε μια παραγνώριση του εαυτού μας μέσω της Ρήξης. Ή τουλάχιστον αυτού που νομίζαμε ότι γνωρίζουμε διαβάζοντας ποίηση. Κι αυτό γιατί καταλαβαίνουμε πως πέρα από την απόλαυση του κειμένου της Βάγια ή την αυτογνωσία μας λόγω και εξαιτίας του κειμένου της, δεν κατορθώνουμε ούτε από την «αγωνία της επίδρασης» να απαλλαγούμε αλλά ούτε και από την αγωνία μιας ανταγωνιστικής υπέρβασής της. Το σημαντικότερο, δεν επιφυλάσσουμε τη διασπορά που απαιτεί η ποίηση, εξαφανίζοντας το «εγώ» του αναγνώστη και οδηγώντας τον συγγραφέα στο εκτελεστικό απόσπασμα. Επικίνδυνη κατάσταση κάποιου που γράφοντας δεν ταπεινώνεται, δεν απαλλάσσεται από την επιστημονική υπεροψία (Θεωρία της Λογοτεχνίας) ούτε και από τη δημοσιογραφική απλούστευση.

Εχω άλλωστε το δικαίωμα έπειτα από τόσα χρόνια ιδιοσυγκρασιακής γραφής να αναρωτηθώ εκ νέου ποιος κρίνει, ποιος καταγγέλλει ή ποιος εγκωμιάζει, χωρίς να λαμβάνει υπόψη του ότι αυτό για το οποίο γράφει (η ποίηση) εκτός από πάθημα είναι και θέληση για δύναμη. Αυτό μου δίδαξε ο Καρούζος, αυτό μας κληροδότησε ο Ρεμπό, αυτό εξηγεί στα περί φαντασιακής θέσμισης ο Καστοριάδης. Ex nihilo αλλά εντός της Φύσης ο Ποιητής: Deus sive natura.

Ας υποδεχτούν λοιπόν την Ευγενία Βάγια οι δημόσιοι υπάλληλοι της ποιητικής Ιερουσαλήμ μετά βαΐων και ας την «ακούσουν» πριν να τη σταυρώσουν διά της σιωπής τους. Η ποιήτρια αυτή δεν έρχεται εν ονόματι κανενός Κυρίου. Αυτοαναγγέλλεται ως δημιούργημα και δημιουργός. Οφθαλμός που καταγράφει αλλά και φλοιός όπου καταγράφεται ο κόσμος με μια σπινοζική, ευρυγώνια συμπεριληπτικότητα: «καταγράφω τον κόσμο ανελλιπώς μέχρις αυτήν εδώ τη στιγμή, κι αφού είστε μέρος του κι εσάς σας καταγράφω, όπως κι εσείς εμένα, κι όλα τα ζωντανά που συναντώ με καταγράφουν, οι γάτες, τα σκυλιά, γιατί όχι και τα δέντρα, τα έντομα, οι λειχήνες, ακόμα κι οι ιοί με καταγράφουν, ο κόσμος γέμισε καταγραφές μου και το λέω δικαιοσύνη έτσι να αναπαράγεται κανείς και ησυχάζω».

Αναγγέλλει έναν νέο, θνητό κόσμο και δεν διστάζει την επόμενη στιγμή να τον ρίξει στην πυρά, προκειμένου να υπάρξει. «Ο,τι έχω γράψει παύει να με ενδιαφέρει, δεν μου προσφέρει πλέον εκείνη την πρώτη απόλαυση, λείπει η έκσταση μπροστά στο άγνωστο με το οποίο φλέρταρα γράφοντας, λείπει η τρέλα για γκρεμό που με καθήλωσε να γράψω».

Η ρήξη επανέρχεται κάθε τόσο στα κείμενά της, υποκαθιστώντας το όνομα της ποίησης. Διαβάζουμε στο ομότιτλο ποίημα:

Ο ποιητής δεν είναι από καλλιέπεια

Ούτε καμιά ρομαντική ψυχή και λοιπά καθησυχαστικά προσωπεία

Είναι η ρήξη, η ανεξήγητη

σπάνια βλάβη, το ελάττωμα του μηχανισμού

που αποκρύπτει η διεύθυνση

Σκίζει τη συσκευασία

μέσα από τη συσκευασία.

Τι ρόλο παίζει, εν τέλει, ή ποια «ρήξη» δύναται να επιφέρει ή να αποκαταστήσει ο εκάστοτε βιβλιοκριτικός – ένας ανατόμος κρέατος που τρώει το φιλέτο του καλοψημένο; Ποια είναι η γραμμή που τον χωρίζει από τον ποιητή; Η απόλαυση ή η invidia; Εχει κατανοήσει τον εσωτερικό νόμο της ποίησης; Διότι οι Δενδρίτες – ριζώματα των σημασιολογικών αρμονικών που γεννιούνται λόγω της φύσης της γλώσσας και καταγράφονται αυτόματα, ως ένα πάρεργο, ανάμεσα στα ποιήματα της Ρήξης – είναι δυνάμει και μια κριτική της κριτικής δύναμης. Θεωρώ, όπως και η Βάγια, ότι η απόπειρα να θεωρητικοποιούμε το «Τι» της ποίησης προϋποθέτει ότι δεν βασιζόμαστε πλέον σε αισθητικές ή ιστορικές υποθέσεις. Ούτε στην αξία και στους όρους με τους οποίους προσλαμβάνουμε το ποίημα. Διότι κάθε ποίημα φέρει τον νόμο του. Η ποίηση αυτοθεσπίζεται.

Και, εφόσον η ποιήτρια μίλησε για δωρεά, ιδού η αρχή που διέπει τη «σύμβασή» μας: η λογοτεχνικότητα των ποιημάτων έγκειται στον τρόπο έκφρασης και η έκφραση αυτή συνιστά διαμαρτυρία με πολιτικές προεκτάσεις. Αλλωστε και η ίδια η δομή του ποιήματος προϋποθέτει δύο αναγνώσεις, δύο νοηματικών εκδοχών, που αντιπαρατίθενται και αλληλοκαταγγέλλονται ως πλάνη η μία της άλλης. Ετσι ώστε κανείς να μην αποφασίζει ποια ανάγνωση μπορεί να κυριαρχήσει εκτοπίζοντας την ομόλογή της. Αλλωστε η έμπνευση, όπως χρησμοδοτεί ο Paul Valery, επαφίεται στον αναγνώστη.

{1BSYG}Ευγενία Βάγια{1BSYG}{CR}{2BTIT}Η ρήξη, δενδρίτες και άλλα ποιήματα{2BTIT}{CR}{3BEKD}Εκδ. Περισπωμένη, 202{3BEKD}3