Η αποδοχή του πόνου {LF}για τη χαρά της ύπαρξης

Σε ένα φανταστικό νησί του Αιγαίου, τη Βρύνο, στις αρχές του 2^ου αιώνα π.Χ., διαδραματίζεται το τρίτο μυθιστόρημα του βραβευμένου τρεις φορές με το Βραβείο Πούλιτζερ αμερικανού θεατρικού συγγραφέα και μυθιστοριογράφου Θόρντον Ουάιλντερ. «Η γυναίκα από την Ανδρο» πρωτοεκδόθηκε το 1930, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια, σε εξαιρετική μετάφραση της Αννυς Σπυράκου, και καταπιάνεται με τα αρχέγονα συναισθήματα, όπως η αγάπη, ο έρωτας, το μίσος και κυρίως ο φόβος απέναντι στο κοινωνικό κατεστημένο, συναισθήματα κοινά σε όλους τους ανθρώπους, σε οποιοδήποτε περιβάλλον και σε οποιαδήποτε ιστορική εποχή.

Το πρώτο μέρος του μυθιστορήματος είναι εμπνευσμένο από την Ανδρία, την κωμωδία του λατίνου ποιητή Τερέντιου. Ο Ουάιλντερ διηγείται τη ζωή της Χρυσίδας, μιας μυστηριώδους, όμορφης εταίρας με σωκρατική σοφία. Ενώ εκείνη αποκαλεί τον εαυτό της Ανδριώτισσα, οι κάτοικοι της Βρύνου τη θεωρούν ξένο σώμα, μια άγνωστη γυναίκα που μαγνητίζει τους νεαρούς του νησιού και τους καλοδέχεται στο σπίτι της, όπου ξαπλωμένοι σε ανάκλιντρα την ακούν να τους απαγγέλλει τραγωδίες. […] Τους επιβάλλει την προσφορά της Αττικής, τρώνε και πίνουν με τον αθηναϊκό τρόπο, κάνοντας προπόσεις και φορώντας στεφάνια, και ο καθένας τους εκλέγεται εκ περιτροπής βασιλιάς του συμποσίου…

Ομως, αν και ο τίτλος του μυθιστορήματος του Ουάιλντερ αναφέρεται στη Χρυσίδα, οι βασικοί χαρακτήρες του έργου είναι ο Σίμων και ο γιος του Πάμφιλος, ο οποίος ερωτεύεται τη Γλυκέριον, τη δεκαπεντάχρονη αυστηρά προστατευμένη αδελφή της Χρυσίδας. Εδώ φαίνεται να επενδύει λογοτεχνικά ο συγγραφέας, με το να διατυπώνει στις σκέψεις των δυο ηρώων υπαρξιακούς και κοινωνικούς στοχασμούς. Και η Χρυσίς είναι ίσως το alter ego του συγγραφέα που χρησιμοποιώντας αφορισμούς πυροδοτεί την τροπή των γεγονότων.

Από τις πρώτες σελίδες φαίνεται η διαστρωμάτωση της αφήγησης που θέλει να επιτύχει ο Ουάιλντερ όταν ο Πάμφιλος αναφέρεται στους γονείς του. «[…] Τα μάτια του είδαν την κρυφή ζωή που οι γονείς του ζούσαν εντός τους. Λες και ξαφνικά το βλέμμα του διείσδυσε πίσω από την καθημερινή διεκπεραίωση και τη φλυαρία, στη ζωή της καρδιάς τους – μια ζωή άδεια, παραιτημένη, θλιβερή, καρτερική». Και αργότερα ο ίδιος μονολογεί: «…Πώς ζει κανείς;… Από πού αρχίζει;…», παραμένοντας μπερδεμένος σε διλήμματα που του επιβάλλει η κοινωνική του θέση, καθώς αναζητά το νόημα που του διαφεύγει.

Μα και όλοι οι ήρωες του μυθιστορήματος του Ουάιλντερ θα έλεγε κανείς ότι ζουν «καρτερικά». Παράλληλα, η ίδια η Χρυσίς συνοψίζει την ύπαρξή της με μια λέξη. Θεωρεί πως είναι «πεθαμένη» και ας φαίνεται στους γύρω της μεγαλόπρεπη φιγούρα. Γιατί ως «πεθαμένη» θα παρέμενε αλώβητη από τους σαρκασμούς των χωρικών και ο στιγματισμός της κοινωνίας δεν θα μπορούσε να τη βλάψει.

Οταν ο νεαρός Πάμφιλος επισκέπτεται το σπίτι της, δεν είναι για τις ερωτικές νύχτες που θέλει να απολαύσει μα για μια αόριστη αγάπη για τη φιλοσοφία. Αν και λογοδοσμένος από την οικογένειά του, είναι διστακτικός να προχωρήσει σε γάμο με τη Φιλουμένη, ωστόσο και ο πατέρας του, ο Σίμων, δεν του το επιβάλλει, ξαφνιάζοντας τον αναγνώστη και δίνοντας στον συγγραφέα ένα εξαιρετικό πεδίο πάνω στο οποίο οι ήρωες ταλανίζονται ακόμη και αν γνωρίζουν την προκαθορισμένη αναπόδραστη πορεία των κοινωνικών συνθηκών. «[…] Η Γλυκέριον δεν είναι Ελληνίδα. Ολη της τη ζωή θα είναι υποχρεωμένη ν’ ανέχεται να την κοιτούν με τα χείλη σφιγμένα και μισόκλειστα μάτια… Το κορίτσι δεν είναι γερό. Το σημαντικότερο στη ζωή είναι ένα σπιτικό με υγιή αγόρια…». Εντονες οι αναφορές του συγγραφέα για τις πεποιθήσεις του αρχαιοελληνικού κόσμου της συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου.

Η χάρη και η ομορφιά των χαρακτήρων είναι η πάλη τους ενάντια στη ροπή προς τη συμβιβασμένη και οδυνηρή πλευρά της ζωής. Και όταν ο θάνατος παρεισδύει δύο φορές στο έργο καταλύοντας συντριπτικά τον ψυχισμό των ηρώων, ο Πάμφιλος, όπως και η Χρυσίς, καταλήγει και εκείνος να «δοξάζει καθετί ζωντανό, είτε φωτεινό είτε σκοτεινό», λες και ο έπαινος και των δύο να είναι τελικά η ουσία της ζωής, μια παρηγοριά για τη μοίρα τους. Η αποδοχή του πόνου για τη χαρά της ύπαρξης.

Το μυθιστόρημα του Ουάιλντερ ξεκινά με μια ονειρική φράση: «Η γη συνέχισε την περιστροφή της αναστενάζοντας». Και πάλλει το σφυγμό για τις βασανισμένες ψυχές, όσο και να περίμεναν από τη ζωή θαυμαστές εκπλήξεις, θα συμπλήρωνε η ευτυχισμένα πεθαμένη γυναίκα από την Ανδρο.

H Ντίνα Σαρακηνού είναι συγγραφέας, διευθύντρια του λογοτεχνικού online περιοδικού Literature.gr και πρόεδρος του PEN Greece

{1BSYG}Thornton Wilder{1BSYG}{CR}{2BTIT}Η γυναίκα {LF}από την Ανδρο{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Αννυ Σπυράκου{CR}Εκδ. Αλεξάνδρεια, 2023{CR}Σελ. 112{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 10 ευρ{4BTIM}ώ