Η ανατριχιαστική ευκολία με την οποία όλοι «καταδικάζουν»

Είναι αρκετοί οι λόγοι για τους οποίους η «Ανατομία μιας πτώσης» (Anatomie d’une chute, Γαλλία, 2023), η ταινία που απέσπασε τον Χρυσό Φοίνικα πριν από μερικούς μήνες στο Φεστιβάλ Καννών, μπορεί να σε κερδίσει. Για τον υπογράφοντα του ανά χείρας κειμένου, ο βασικότερος εξ αυτών είναι το ότι με πολύ εύστοχο και καθαρό τρόπο επισημαίνει κάτι που ενώ το ζούμε καθημερινά, και μάλιστα το κατηγορούμε, το αφήνουμε πάντα να μας παρασύρει, πολλές φορές προς τη λάθος κατεύθυνση: τον προσανατολισμό μας, όταν στη μέση υπάρχει μια τραγωδία, προς ένα χ – ψ συμπέρασμα, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν οι ενδείξεις, τα απτά στοιχεία που να τεκμηριώνουν αυτό το συμπέρασμα. Συνήθως υπάρχουν μόνο οι εντυπώσεις της επιφάνειας, είτε αυτές οφείλονται στο κοινωνικό προφίλ εκείνου που κατηγορείται, στον τρόπο ζωής του, είτε σε άλλου τύπου φήμες, κοινώς στα κουτσομπολιά. Ζούμε στην εποχή όπου όλοι κάνουν τις δικές τους «δίκες», όλοι γίνονται «εισαγγελείς», όλοι αποφασίζουν ποιοι είναι ένοχοι και ποιοι όχι, και όλοι, με μια ανατριχιαστική ευκολία, «καταδικάζουν». Δεν είναι μόνο η τηλεόραση που έχει την ευθύνη σε όλο αυτό το κοινωνικό χάος αλλά και η κάκιστη χρήση των κοινωνικών δικτύων. Και για να είμαστε απολύτως ειλικρινείς, είναι και λίγο θέμα της ανθρώπινης φύσης.

Σε μια τέτοια κατάσταση θα βρεθεί η Σάντρα Βόιτερ (Σάντρα Χέλερ), κεντρικό πρόσωπο της «Ανατομίας μιας πτώσης». Επιτυχημένη, νέα σχετικά συγγραφέας και μητέρα ενός παιδιού πάσχοντος από μια ασθένεια, θα καθίσει στο εδώλιο της κατηγορουμένης όταν η σορός του συζύγου της βρεθεί στον εξωτερικό χώρο της απομονωμένης στα χιόνια έπαυλής τους. Η συγγραφέας ήταν μέσα στο σπίτι όταν έγινε το κακό, μάρτυρες δεν υπάρχουν, οπότε θα θεωρηθεί βασική ύποπτη για δολοφονία και θα της ασκηθεί κατηγορητήριο. Και κάπως έτσι ξεκινά η σχολαστική διαδικασία της δίκης, μέσω της οποίας όμως η ίδια η ανεύρεση της αλήθειας, το αν είναι πράγματι ένοχη ή όχι, δεν δείχνει να αφορά το σώμα της ταινίας και τη σκέψη της σκηνοθέτριας Ζιστίν Τριέ.

Η Τριέ ενδιαφέρεται για την ψυχολογική εμβάθυνση στο επίμαχο ζήτημας, αυτό που «ορίζει» κάποιον a priori ένοχο. Η Σάντρα Βόιτερ και ο συνήγορός της (Σουόν Αρνό) έχουν να παλέψουν κυρίως με τις φήμες που πλάθουν το προφίλ της κατηγορουμένης, την εύκολη «βιτρίνα», και όχι την ουσία των στοιχείων. Το γεγονός ότι κάποτε έγινε ένας καβγάς ανάμεσα στην κατηγορουμένη και το θύμα στρέφεται εναντίον της αλλά το σωστό ερώτημα, λέει η Τριέ (μέσω της ηρωίδας της), είναι «πώς είναι δυνατόν να κρίνει κανείς μια ολόκληρη ζωή μέσα από ένα δεκάλεπτο έντασης». Πάνω σε αυτή τη λογική κινείται ολόκληρη η ταινία, στημένη άψογα κάτω από το αυστηρό σκηνοθετικό βλέμμα της Τριέ και με τη Χέλερ σε μια εκπληκτική στιγμή ενώ υποδύεται μια γυναίκα που διατηρεί διαρκώς την ψυχραιμία της χωρίς ποτέ να ιδρώνει το αφτί της (κάτι που αυξάνει τις υποψίες εναντίον της).

Βίαιος αποχαιρετισμός

Ο υπότιτλος της ταινίας «The Equalizer 3: Το τελευταίο κεφάλαιο» (Equalizer 3, ΗΠΑ, 2023) δηλώνει ότι ο μυστηριώδης κύριος Ρόμπερτ Μακόλ, ο πρώην κυβερνητικός πράκτορας με το ταλέντο να φέρνει σε πέρας κάθε αποστολή αφήνοντας πίσω του δεκάδες νεκρούς, τον οποίο υποδύεται και πάλι ο Ντενζέλ Ουάσιγκτον, είναι έτοιμος να κρεμάσει τα πιστόλια του και να πάρει (στ’ αλήθεια) σύνταξη. Είναι απορροφημένος από την ομορφιά του τοπίου αλλά και των κατοίκων του παραλιακού χωριού της Σικελίας όπου βρέθηκε λαβωμένος μετά την τελευταία του αποστολή. Βεβαίως, Σικελία και Ιταλία σημαίνουν επίσης Καμόρα, οργανωμένο έγκλημα και τρομοκρατία, επομένως το τσάι που αρέσει στον Μακόλ να πίνει στο καφενεδάκι του χωριού όπως και οι ήσυχες βόλτες που κάνει με το μπαστούνι του θα διακοπούν απότομα, όταν θα αναλάβει ξανά δράση. Ο σκηνοθέτης Αντουάν Φουκουά που έχει συνεργαστεί πολλές φορές με τον Ουάσιγκτον (είναι ο σκηνοθέτης της «Μέρας εκπαίδευσης» για την οποία ο ηθοποιός κέρδισε το Οσκαρ Α’ ρόλου) δίνει την ευκαιρία στον θεατή να μελετήσει λίγο περισσότερο τον εσωτερικό κόσμο του Μακόλ, να μπει στον ψυχισμό του και εν τέλει να καταλάβει την ανάγκη του να βρεθεί εκτός πεδίου δράσης, έστω και αν οι συνθήκες τον αναγκάζουν να επιστρέψει. Περιέργως, αυτή η ταινία έχει μια απροσδόκητη γλυκύτητα (παρά τις σκηνές βαρβαρότητας που δεν θα μπορούσαν να λείπουν). Σου δίνει την αίσθηση ότι ακόμα και ο ίδιος ο Ουάσιγκτον, στα 68 του, νιώθει  πλέον κάπως μεγάλος για όλα αυτά τα «επικίνδυνα παιχνίδια», ότι έχει φτάσει στ’ αλήθεια η ώρα να πει μια και καλή αντίο στον ήρωα του δικού του franchise.

Για τα παιδιά

«Λέιντι Μπαγκ και Κατ Νουάρ: Το ξεκίνημα» (Miraculous – Le film, Γαλλία, 2023). Κινούμενα σχέδια σε σκηνοθεσία Ζερεμί Ζαγκ που μεταφέρουν για πρώτη φορά στη μεγάλη οθόνη μία από τις πιο επιτυχημένες σειρές κινουμένων σχεδίων με πρωταγωνιστές τη Λέιντι Μπαγκ και τον Κατ Νουάρ. Ο Ζαγκ, που έχει συνθέσει τη μουσική και έχει συνυπογράψει τα τραγούδια της ταινίας, εξακρίβωσε ότι η τηλεοπτική σειρά είχε τα ιδανικά συστατικά για να γίνει ταινία όταν άρχισε να δουλεύει πάνω σε ένα θεατρικό μιούζικαλ βασισμένο πάνω της. Στην ελληνική μεταγλώττιση ακούγονται οι Θεοδώρα Παπαϊωάννου, Ανδρέας Κωνσταντινίδης, Χίλντα Ηλιοπούλου, Ανδρέας Ευαγγελάτος κ.ά.

«Χελωνονιντζάκια: Μεταλλαγμένος χαμός» (Teenage mutant ninja turtles: Mutant mayhem, ΗΠΑ, 2023). Εδώ τα σχόλια περιττεύουν, καθώς τα μεταλλαγμένα πλάσματα των υπονόμων με τα μεγάλα όνειρα να αποκτήσουν μια κάποια υπόσταση στον κόσμο έχουν ήδη μεγάλο κινηματογραφικό παρελθόν πίσω τους από τη δεκαετία του 1980, όταν εμφανίστηκαν για πρώτη φορά και έκαναν θραύση. Ο σκηνοθέτης Τζεφ Ρόου θέλησε να ανανεώσει την εφηβική αισθητική του franchise και έχει αρκετές ιδέες για να στηρίξει το όραμά του, τις οποίες βέβαια θα εκτιμήσουν κυρίως οι φαν των Ninja turtles.

Επανεκδόσεις

«Το βλέμμα του Οδυσσέα» (1995) του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Ενώ αναζητά τις χαμένες κόπιες του πρώτου κινηματογραφικού «βλέμματος» στα Βαλκάνια, ένας σκηνοθέτης (Χάρβεϊ Καϊτέλ) έρχεται αντιμέτωπος με το χάος της σκληρής πραγματικότητας του πολέμου σε έναν κόσμο κουρασμένο από συμφορές, καταραμένο. Κινηματογραφική ποίηση και την ίδια ώρα επίκαιρο ντοκουμέντο, σε μια ταινία που θα έπρεπε να μας κάνει περήφανους που τη γύρισε Ελληνας. Ισως σε αυτή θα έπρεπε να δοθεί ο Χρυσός Φοίνικας στο Φεστιβάλ Καννών του 1994, όπου τελικά βραβεύτηκε το «Underground» του Εμίρ Κουστουρίτσα, με το «Βλέμμα» να κερδίζει το μεγάλο βραβείο της επιτροπής. Οι Μάγια Μόργκενσεν, Γιώργος Μιχαλακόπουλος, Ερλαντ Γιόζεφσον και Θανάσης Βέγγος συμπληρώνουν το βασικό επιτελείο των ηθοποιών και είναι λίγο ό,τι και αν πει κανείς για τη φωτογραφία του Γιώργου Αρβανίτη.

«Ο δράκος» (Ελλάδα, 1956) του Νίκου Κούνδουρου. Μόλις απελευθερώθηκε από τη Μακρόνησο, ο Νίκος Κούνδουρος άρχισε να ασχολείται με τον κινηματογράφο υπογράφοντας την πρώτη ταινία του, «Μαγική πόλη», το 1955. Εναν χρόνο αργότερα καθιερώθηκε με τον «Δράκο», σε σενάριο Ιάκωβου Καμπανέλλη και μουσική Μάνου Χατζιδάκι· ταινία η οποία συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες δημιουργίες του ελληνικού κινηματογράφου όλων των εποχών. Σε μια υποδειγματική ερμηνεία και πλαισιωμένος από ένα υπέροχο καστ (Μαργαρίτα Παπαγεωργίου, Γιάννης Αργύρης, Θανάσης Βέγγος, Μαρίκα Λεκάκη, Ανέστης Βλάχος, Φρίξος Νάσου), ο Ντίνος  Ηλιόπουλος είναι συγκλονιστικός στον ρόλο του ανθρωπάκου που λόγω φυσιογνωμικής ομοιότητας παρεξηγείται ως «Δράκος», που είναι το παρατσούκλι του φόβητρου της περιοχής.

«Το χέρι που σκοτώνει» (Shadow of a Doubt, 1943) του Αλφρεντ Χίτσκοκ. Με φόντο μια μικρή πόλη των Ηνωμένων Πολιτειών και με σενάριο γραμμένο αρχικά από τον βραβευμένο με τρία Πούλιτζερ Θόρντον Γουάιλντερ, ο Αλφρεντ Χίτσκοκ δηλώνει ότι το κακό μπορεί να μπει παντού – και μπαίνει. Με κάθε μάσκα. Ακόμα και με εκείνην ενός αξιολάτρευτου συγγενούς, του θείου Τσάρλι (Τζόζεφ Κότεν), που κυνηγημένος από την αστυνομία καταφεύγει στην οικογένειά του αναπτύσσοντας μια έντονη σχέση με τη συνονόματή του ανιψιά (Τερέζα Ράιτ). Εκείνη τον θαυμάζει μεν (υπάρχει η υπόνοια ότι είναι ερωτευμένη μαζί του) αλλά την ίδια ώρα αντιλαμβάνεται ότι ο θείος (ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς ψυχοπαθείς αντιήρωες του σκηνοθέτη) κρύβει κάτι ύποπτο. Βαθύτατα ψυχαναλυτική ταινία στην οποία ο Χίτσκοκ με έναν αρμονικό τρόπο φέρνει σε αντιπαράθεση την αγάπη, την κατανόηση και την τάξη με την απόλυτη παράνοια.

«Weekend» (Γαλλία, 1967) του Ζαν-Λικ Γκοντάρ. Σουρεαλιστική δραματική σάτιρα του μεγάλου ελβετού κινηματογραφικού ριζοσπάστη Ζαν-Λικ Γκοντάρ, ο οποίος με δραματουργικό χρόνο ένα Σαββατοκύριακο και κεντρικά πρόσωπα ένα ζευγάρι πλήρως αλλοτριωμένων αστών, ακολουθεί μια εφιαλτική διαδρομή από το Παρίσι στη γαλλική επαρχία, επισημαίνοντας, με διάφορους συμβολικούς τρόπους, την κατάρρευση του δυτικού πολιτισμού. Εξαιρετικά απαιτητικό στην παρακολούθησή του, θεωρείται το φιλμ που μαζί με τη γυρισμένη την ίδια χρονιά «Κινέζα» προέβλεψε τα γεγονότα του Μάη του 1968. Παίζουν: Μιρέιγ Νταρκ, Ζαν Γιαν, Ζαν-Πιερ Καλφόν, Ζαν-Πιερ Λεό.