Από την «Πολιορκία» στον «Μεγαλέξανδρο»

Ενα απομονωμένο ορεινό χωριό που συνδέεται με τον υπόλοιπο κόσμο με μια γέφυρα κινδυνεύει να καταστραφεί από στρατεύματα κατοχής, το πολιορκούν ζητώντας να παραδοθεί αυτός που σκότωσε έναν στρατιώτη. Οι επιθέσεις των στρατιωτών αφήνουν το χωριό καμένο και λεηλατημένο με νεκρούς και θύματα βιασμού. Οσοι επιχειρούν να σπάσουν τον κλοιό, εκτελούνται ένας ένας, μακάβριο θέαμα. Αυτή είναι η βασική υπόθεση της ταινίας «Πολιορκία», ένα αντιπολεμικό δράμα του γάλλου σκηνοθέτη – σεναριογράφου Κόντ Μπερνάρ – Ομπέρ, εμπνευσμένο από αντίστοιχη υπόθεση στις Ινδίες την εποχή της αποικιοκρατίας.

Για τα γυρίσματα της ταινίας ο Ομπέρ αναζήτησε στην Ελλάδα τον κατάλληλο χώρο – κατέληξε στον ποταμό Βενέτικο, παραπόταμο του Αλιάκμονα, και την εμβληματική γέφυρα Σπανού κοντά στα Γρεβενά. Η ταινία γυρίστηκε το 1961 με την οικονομική συνδρομή του Ζυλ Ντασσέν και της Μελίνας Μερκούρη, συμμετείχαν πολλοί γνωστοί ηθοποιοί της εποχής, όπως ο Γιώργος Φούντας, αλλά και ντόπιοι κομπάρσοι. Μετά την πρεμιέρα στη Γαλλία 26 Ιανουαρίου 1962, προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, όπου ο ηθοποιός Τίτος Βανδής κέρδισε το πρώτο βραβείου ανδρικού ρόλου.

Στη συνέχεια όμως η ταινία εξαφανίστηκε· η «Πολιορκία» συγκαταλέγεται μεταξύ των 70 «χαμένων ταινιών» του Ελληνικού Κινηματογράφου.

Ο ερευνητής – συγγραφέας Βαγγέλης Νικόπουλος, βραβευμένος από την Ακαδημία Αθηνών για το φωτογραφικό λεύκωμα «Γρεβενά 1912 – 1940 – Φωτογραφικά Ντοκουμέντα και Τεκμήρια», αναζήτησε την ταινία στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, στο Εθνικό Κέντρο Κινηματογράφου και στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης όπου βραβεύτηκε, αλλά δεν υπήρχε πουθενά. Οπως λέει στα «ΝΕΑ», τη βρήκε τελικά με τη βοήθεια του Κώστα Καραγιάννη, φίλου του γάλλου σκηνοθέτη που σπούδασε σκηνοθεσία στο Παρίσι στα τέλη της δεκαετίας του 1950, αλλά και του Σάκη Σπόρου που είχε πάρει συνέντευξη από τον Ομπέρ το 2017. Ετσι έφτασε στη χήρα του γάλλου σκηνοθέτη, που του παραχώρησε αρχικά φωτογραφικό υλικό και δημοσιεύματα της εποχής στον γαλλικό Τύπο για την ταινία και στο τέλος παραχώρησε και την ταινία, αφού προβλήθηκε πρώτα από τη γαλλική τηλεόραση στο πλαίσιο ενός σχετικού αφιερώματος.

«Ξέρουμε πότε έγινε η πρεμιέρα στη Γαλλία και στην Ελλάδα, ξέρουμε πόσα εισιτήρια έκοψε το 1962, είχε παιχτεί και στα Γρεβενά. Αλλά εκεί σταματούσαν οι πληροφορίες για την τύχη της ταινίας», λέει ο Νικόπουλος. Η «Πολιορκία» ύστερα από 62 χρόνια ξαναγυρίζει στην Ελλάδα. Θα προβληθεί με την προσθήκη ελληνικών υποτίτλων και με την παρουσία συντελεστών της, όπως η πρωταγωνίστρια της ταινίας Μαριάννα Κουράκου και ο γάλλος δημοσιογράφος Ζακ Σπορ που θα είναι ομιλητές.

Η δεύτερη πρεμιέρα της «Πολιορκίας», αυτή τη φορά στα Γρεβενά, θα γίνει στο τριήμερο αφιέρωμα στις κινηματογραφικές ταινίες που γυρίστηκαν στην περιοχή Γρεβενών, με τίτλο: «Από την Πολιορκία στον Μεγαλέξανδρο», το οποίο αρχίζει σήμερα. Το αφιέρωμα, που πλαισιώνουν εκθέσεις και άλλες δράσεις για τις δύο ταινίες, συνδιοργανώνουν ο σύλλογος Φίλων Φιλαρμονικής Γρεβενών «Ορφεύς», ο Δήμος Γρεβενών και ο Μορφωτικός Σύλλογος Απανταχού Δοτσικιωτών, «Η Σκούρτζια».

Ο Αγγελόπουλος

Ο «Μεγαλέξανδρος», η πολυβραβευμένη ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου – Χρυσό Λιοντάρι στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας (1980) και έξι βραβεία στο 21ο φεστιβάλ κινηματογράφου Θεσσαλονίκης την ίδια χρονιά – γυρίστηκε στο Δοτσικό, ορεινό χωριό των Γρεβενών το 1979 – 1980. Ο Βαγγέλης Νικόπουλος, 17χρονος μαθητής τότε, έχει ζωντανές τις μνήμες από τον Αγγελόπουλο και τους συντελεστές της ταινίας που έμεναν στο ξενοδοχείο «Αίγλη» – λειτουργεί και σήμερα στο κέντρο των Γρεβενών – ρουφούσε τις συζητήσεις τους στα καφενεία της πλατείας και τις αγωνίες τους για την πορεία της ταινίας. Μαζί του και πολλοί άλλοι μαθητές της εποχής και κάτοικοι, κομπάρσοι στην ταινία.

Επεισοδιακή ήταν η φωτιά που πήρε το τροχόσπιτο μπροστά στην «Αίγλη», από την οποία τραυματίστηκε ένας από τους ιταλούς ηθοποιούς. Τη φωτογραφία – ντοκουμέντο με το φλεγόμενο τροχόσπιτο στην είσοδο του ξενοδοχείου «Αίγλη» και τη σχετική ανταπόκριση του συνεργάτη των «ΝΕΩΝ» από τοπική εφημερίδα των Γρεβενών, αλίευσε ο Βαγγέλλης Νικόπουλος στα αρχεία του ΔΟΛ. Θα παρουσιαστεί μαζί με το υπόλοιπο υλικό στην έκθεση για τον «Μεγαλέξανδρο» στον Χώρο Πολιτισμού Νικολάου και Ελένης Καρναβά, ενώ η έκθεση για την «Πολιορκία» θα γίνει στον εκθεσιακό χώρο «Αριστοτέλης Βαρσάμης».

Στην προβολή της ταινίας στα Γρεβενά θα είναι η σύζυγος και μία από τις κόρες του Αγγελόπουλου, συντελεστές όπως ο ηθοποιός Μπρίτζιο Μοντινάρο, η μοντέρ Ντονατέλα Μπαλίβο του ντοκιμαντέρ για τα γυρίσματα της ταινίας στο Δοτσικό και στον Παλιό Παντελεήμονα που θα προβληθεί στο τριήμερο αφιέρωμα, ο εκπρόσωπος της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών Λευτέρης Χαρωνίτης, ο Στέφανος Δανιηλίδης, βοηθός σκηνοθέτης τότε του Αγγελόπουλου. Ο Στράτος Κερσανίδης, εκπρόσωπος της Πανελλήνιας Ενωσης Κριτικών Κινηματογράφου, θα μιλήσει τόσο για την ταινία «Πολιορκία», όσο και για το έργο του Αγγελόπουλου, με αφορμή τα 10 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου σκηνοθέτη.

Την εκδρομή στους χώρους των γυρισμάτων την τρίτη μέρα των εκδηλώσεων θα συνοδεύσει αναθηματική επιγραφή για την ταινία προς τιμήν του σκηνοθέτη στο Δοτσικό, αλλά και τα αποκαλυπτήρια του γραφίτι – πορτρέτου του Αγγελόπουλου που υπήρχε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης αλλά σβήστηκε πριν περίπου έναν μήνα. Τώρα θα κοσμεί το ιστορικό κέντρο των Γρεβενών – συμβολίζοντας τη σχέση του σκηνοθέτη με την περιοχή των Γρεβενών.

Στις αρχές του προηγούμενου αιώνα ήταν οι αδερφοί Μανάκια που ξεκίνησαν από την Αβδέλλα Γρεβενών με τις «Υφάντρες» το 1905, για να γίνουν οι πρωτοπόροι κινηματογραφιστές των Βαλκανίων. Ο «Μεγαλέξανδρος» και η «Πολιορκία» είναι η συνέχεια αυτής της ιδιαίτερης σχέσης των Γρεβενών με τον κινηματογράφο.