Το τέλος του πολέμου

Υποτίθεται ότι ήταν γκάφα. Δεν το εννοούσε έτσι όπως το καταλάβαμε εμείς· κάτι άλλο ήθελε να πει, αλλά δεν του βγήκε – ίσως να έφταιξε η χαλαρότητα του Αυγούστου. Γι’ αυτό και το αφεντικό του, ο Γενς Στόλτενμπεργκ, έσπευσε να τον καπελώσει και να βεβαιώσει τους ενδιαφερομένους ότι η άποψη του προσωπάρχη του, πως ο πόλεμος στην Ουκρανία θα τελειώσει εφόσον οι Ουκρανοί παραχωρήσουν εδάφη στη Ρωσία, δεν αποτελεί επίσημη θέση του ΝΑΤΟ. «Οι Ουκρανοί και μόνον οι Ουκρανοί», είπε, «θα αποφασίσουν πότε οι συνθήκες θα είναι κατάλληλες για να διαπραγματευτούν με τη Ρωσία». Εντούτοις, ο προσωπάρχης του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ είχε δίκιο. Γι’ αυτό, αν το προσέξετε, στις διορθωτικές δηλώσεις του, ο Στόλτενμπεργκ δεν απορρίπτει την ουσία της θέσης του συνεργάτη του, δεν αναφέρεται καν σε αυτή. Απλώς τον ψέγει εμμέσως για τη στιγμή που διάλεξε να τη βγάλει στη φόρα. Αυτός είναι όμως ο μοναδικός τρόπος για να τελειώσει ο πόλεμος και, αν έχετε την υπομονή να διαβάσετε και τις επόμενες παραγράφους, θα εξηγήσω γιατί.

Να ξεκινήσω με το κοινό μυστικό ότι, δυστυχώς (διότι δεν το κρύβω ότι είμαι με τους Ουκρανούς…), η αντεπίθεση δεν προχωρεί όπως ελπίζαμε. Οι Ρώσοι έχουν οχυρώσει γερά τις γραμμές τους (υπάρχουν σημεία όπου οι νάρκες είναι τοποθετημένες ανά μισό μέτρο) και με τον ρυθμό που ακολουθεί η ανακατάληψη ουκρανικών εδαφών θα χρειαστούν 15 χρόνια για την απελευθέρωσή τους. Οι πολεμικές επιχειρήσεις έχουν λοιπόν εξελιχθεί σε έναν πόλεμο φθοράς, στον οποίο η Ρωσία έχει (και πάλι δυστυχώς) το πλεονέκτημα. Κατ’ αρχάς, επειδή οι Ρώσοι δεν υπολογίζουν την ανθρώπινη ζωή, επειδή μακροπρόθεσμα διαθέτουν πολύ μεγαλύτερους πόρους και, τέλος, επειδή δεν απειλείται το καθεστώς από εσωτερικούς αντιπάλους. Κοινωνία των πολιτών δεν υπάρχει στη Ρωσία, όσο για τη δημοκρατία και τους θεσμούς της έχει δυσφημηθεί για τα καλά, εξαιτίας της περιόδου Γέλτσιν. (Διαβάστε σχετικώς το «Τέλος του Κόκκινου Ανθρώπου» της Σβετλάνα Αλεξίεβιτς και θα καταλάβετε…) Ακόμη και αν αντικαταστήσουν τον Πούτιν, το καθεστώς δεν θα αλλάξει. Θα παραμείνει αυτό το ιδιότυπο ρωσικό μείγμα κλεπτοκρατίας, καγκεμπίτικης αντίληψης και νοσηρού εθνικισμού.

Από την άλλη πλευρά, προκειμένου να συνεχιστεί ο αξιοθαύμαστος αγώνας των Ουκρανών δεν αρκεί μόνο ο ηρωισμός και το αίμα τους. Χρειάζονται πρωτίστως τα πανάκριβα οπλικά συστήματα της Δύσης, τα οποία, ξέρετε, δεν τα βρίσκει κανείς σε σουπερμάρκετ για πυραύλους. Πρέπει οι κυβερνήσεις να πείσουν τις αμυντικές βιομηχανίες να στήσουν γραμμές παραγωγής και, φυσικά, να τις αποζημιώσουν. Και, επειδή μιλούμε για δημοκρατίες, πρέπει και η κοινή γνώμη να συναινέσει στις οικονομικές θυσίες που συνεπάγονται. Ας πούμε όμως ότι γίνεται. Πιστεύετε ότι μπορεί να κρατήσει 15 χρόνια; Αμφιβάλλω.

Το βασικό ερώτημα σε αυτή την υπόθεση είναι τι επιδιώκουν οι Ουκρανοί και τι οι Ρώσοι. Για τους Ουκρανούς, το ζητούμενο είναι η Δύση, νοούμενη ως πολιτική ενότητα. Ολη η ιστορία τους – και όχι μόνο στα τελευταία τριάντα χρόνια της ανεξαρτησίας τους – κατατείνει σε αυτό τον στόχο. Για τους Ρώσους, ο σκοπός δεν είναι τόσο η προσάρτηση ουκρανικών εδαφών όσο ο πολιτικός έλεγχος της χώρας, ώστε η Ουκρανία ως δορυφόρος της Ρωσίας να παρεμβάλλεται μεταξύ του ΝΑΤΟ και της Ρωσίας – όπως, δηλαδή, με τη Λευκορωσία του Λουκασένκο. Αν υποθέσουμε ότι η Ουκρανία θυσιάζει ορισμένα εδάφη στην αριστερή όχθη του Δνείπερου (αριστερά, κατά τη ροή του ποταμού και όχι όπως βλέπουμε στον χάρτη) και, συγχρόνως, πετυχαίνει την ένταξή της στους θεσμούς της Δύσης (ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκή Ενωση), ποιος βγαίνει κερδισμένος μακροπρόθεσμα από τον συμβιβασμό; Προφανώς η Ουκρανία, η οποία έτσι εξασφαλίζει το μέλλον της ως χώρα της Δύσης, ενώ η Ρωσία βρίσκεται ξαφνικά εκεί που δεν ήθελε, δηλαδή να συνορεύει με το ΝΑΤΟ.

Μόνον έτσι προσεγγίζει τον ιστορικό προορισμό της η Ουκρανία, εφόσον η ιδανική λύση, δηλαδή η πλήρης απελευθέρωση, είναι ανέφικτη. Αυτή θα ήταν η νίκη για την Ουκρανία και ήττα για τη Ρωσία. Γι’ αυτό και η πορδίτσα του Πούτιν, που ακούει στο όνομα Μεντβέντεφ, έσπευσε να απορρίψει την πρόταση του προσωπάρχη του Στόλτενμπεργκ, διεκδικώντας την προσάρτηση του Κιέβου. Αλλος τρόπος για να τελειώσει ο πόλεμος με νίκη της Ουκρανίας δεν υπάρχει. Το θέμα είναι πόσο ακόμη αίμα πρέπει να χυθεί ακόμη για να το καταλάβουν οι Ουκρανοί.