Το αφήγημα {LF}των τελευταίων 50 χρόνων

Η αφήγηση ξεκινάει τη μέρα που «έ-έ-έ-έ-ρχε-ται» ο Κωνσταντίνος Καραμανλής στην Ελλάδα. 23 Ιουλίου 1974, λοιπόν, και οι στρατιώτες του Χαϊδαρίου, στους οποίους δίνει φωνή ο Θωμάς Σκάσσης, βλέπουν το «πουλί» της χούντας να εξαφανίζεται, λαχταρούν να απολυθούν, προσπαθούν να δώσουν σχήμα στο άγνωστο που ξεπροβάλλει – αυτό που εκ των υστέρων ονομάσαμε άλλη εποχή και, συγκεκριμένα, Μεταπολίτευση. Το «Μερικές καλοκαιριάτικες μέρες» είναι το πρώτο αφήγημα στον τόμο «Πέντε δεκαετίες, δέκα έλληνες συγγραφείς», τον νεότερο στη σειρά που εκδίδει η Εταιρεία Σπουδών. Πρόκειται για πρωτότυπα κείμενα που διαβάστηκαν στις εκδηλώσεις της Εταιρείας τον χειμώνα 2022-2023 και κυκλοφορούν με την ευκαιρία των 50 χρόνων λειτουργίας της. Μέρες του στρατού από τη δεκαετία του 1980, όμως, θα μεταφέρει και ο Κώστας Ακρίβος, αρχής γενομένης από την Κόρινθο στις 5 Φεβρουαρίου 1981 (ημέρα γενεθλίων του Ανδρέα Παπανδρέου, παρεμπιπτόντως). Είναι η περίοδος της Αλλαγής, που οι στρατιώτες ανακαλύπτουν μαζί με τους κατοίκους της επαρχιακής Ελλάδας τη σαρωτική επέλαση του ΠΑΣΟΚ.

Σειρά στη χρονική αλληλουχία, ώστε να ξεδιπλωθεί ένα πανόραμα της σύγχρονης Ιστορίας, έχει ο Αλέξης Πανσέληνος με το αφήγημα «Η δεκαετία του ’80», όπου επισημαίνει με ευστοχία τις αλλαγές στην πολιτική σκηνή, αλλά και την τέχνη (ο ίδιος εκδίδει το 1982 το πρώτο του βιβλίο, «Ιστορίες με σκύλους»): «Η δεκαετία του ’80, κοιταγμένη σήμερα από την απόσταση που μας χωρίζει, αποτελεί την τελευταία πράξη ενός δράματος που ξεκίνησε το 1940 και περνώντας από χίλια κύματα, ελπίδες που διαψεύστηκαν, στοιχήματα που χάθηκαν, χρήματα που σπαταλήθηκαν και εξαφανίστηκαν μέσα στις μαύρες τρύπες της διαπλοκής, από πραξικοπήματα, άλλα κοινοβουλευτικά και άλλα στρατιωτικά, και από τη μείζονα τραγωδία της Κύπρου, προσπάθησε, κατά την άποψή μου, πολύ βιαστικά και χωρίς καθόλου σχεδιασμό για το μέλλον του τόπου, να εκταμιεύσει τα κέρδη μιας αλλαγής που ελάχιστες δομικές αλλαγές έφερε στη νοοτροπία των κυβερνήσεων…».

Το ημερολόγιο για την ίδια δεκαετία καταγράφει και ο Νίκος Δαββέτας στη δική του συνεισφορά (το πρώτο του βιβλίο, ποιητικό, με τίτλο «Οι εραστές της Οστριας», κυκλοφορεί το 1983). Η αναφορά του στις εφηβικές ημερολογιακές σημειώσεις καταφέρνει να αποδώσει κάτι από το «ύφος της δεκαετίας». Δεν πρόκειται για πιστή αποτύπωση, όπως επισημαίνει ο ίδιος, αλλά η καταπακτή από την οποία αντλεί ο μυθιστοριογράφος που θα γινόταν. Το προηγούμενο παράδειγμα που καταθέτει είναι όντως από τα καλύτερα: με τον τρόπο που ο έφηβος Γιώργος Ιωάννου «αποτυπώνει την απέραντη ντροπή της αυτοσυντήρησης, τον εξευτελισμό για ένα πιάτο φαΐ».

Ο Στράτος Μυρογιάννης πλάθει με τη σειρά του έναν φανταστικό απολογισμό ζωής για έναν 90χρονο απόμαχο, ο οποίος αισθάνεται σαν «βάρος» για τους γύρω του από τότε που έχασε την εταιρεία, εν μέσω κρίσης. «Τα έζησα όλα. Παράπονο δεν έχω… Η ζωή είναι μια πρόβα… Πήρα πίσω μια άλλη ζωή. Με τις λέξεις μου. Και αυτό είναι κάτι» γράφει.

1990-2000

Τη δεκαετία του 1990 σκιαγραφεί ο Παντελής Μπουκάλας μέσα από τον ερχομό των Αλβανών που εγκατέλειπαν το σταλινικό καθεστώς των Χότζα και Αλία, ενώ η Ελενα Μαρούτσου εισέρχεται στον 21ο αιώνα με τις αναμνήσεις των Δίδυμων Πύργων, της Ελλάδας στην ΟΝΕ, τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004, αλλά και μια μετάφραση της Σαπφώς στο μάθημα Νέων Ελληνικών στην Τουριστική Σχολή Ρόδου (εκείνο το «αλγεσίδωρος» του έρωτα).

Η Ελιάνα Χουρμουζιάδου επιμένει στην ημερομηνία «6 Δεκεμβρίου 2008», ημέρα δολοφονίας του Αλέξη Γρηγορόπουλου, και ελπίζει ότι οι εξεγέρσεις της νεολαίας θα είναι ειρηνικές και αναίμακτες. Στο «Φουρτούνες, Λαιστρυγόνες, Κύκλωπες…» η Αγγέλα Καστρινάκη υπογράφει ένα αφήγημα για την ταραχώδη δεκαετία του 2010, που ξεκίνησε με την Οδύσσεια του Γιώργου Παπανδρέου στο Καστελλόριζο, πέρασε από τις Συμπληγάδες των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ και κατέληξε στην Οδύσσεια – άνευ γραβάτας – του Αλέξη Τσίπρα στην Ιθάκη.

Και το αφήγημα θα ολοκληρωθεί με το «Και αυτοί που μένουν: μέρες του 2015» της Μαρίας Ευσταθιάδη, όπου δίνεται φωνή σε  νεαρούς μετανάστες και μετανάστριες από τη Συρία, το Σουδάν, τη Σομαλία, το Αφγανιστάν. Τελική εικόνα, ο πίνακας του Καραβάτζιο «Τα επτά έργα του ελέους»: «η ταφή των νεκρών, η επίσκεψη στους φυλακισμένους, η σίτιση των πεινασμένων, η φιλοξενία των αστέγων, η βοήθεια στους αρρώστους, η ένδυση των γυμνών, το ξεδίψασμα των διψασμένων».