«Μου αρέσει {LF}η λογοτεχνία {LF}που συνδυάζει ειρωνεία {LF}και συμπόνια»

Η 17χρονη Νοφάρ δουλεύει όλο το καλοκαίρι σε παγωτατζίδικο. Νεαροί και φίλες της πηγαίνουν κι έρχονται, αλλά εκείνη σταθερή στο πόστο της. Ωσπου μια μέρα μπαίνει στο μαγαζί ο 30χρονος συνθέτης – τραγουδιστής Αβισάι Μίλνερ, νικητής πανεθνικού διαγωνισμού. Κάποια στιγμή τού τηλεφωνεί ο ατζέντης του για να του μεταφέρει την απόρριψη μιας ακόμα πρότασής τους για εκπομπή σε τηλεοπτικό κανάλι. Ο νάρκισσος Μίλνερ ξεσπά στη Νοφάρ – την αποκαλεί «ιπποπόταμο» -, εκείνη καταφεύγει στην πίσω αυλή για να κλάψει, ο Αβισάι την αρπάζει απ’ τον ώμο. Οι περίοικοι προστρέχουν, η αστυνομία καταφθάνει και ο σταρ βρίσκεται κατηγορούμενος για απόπειρα βιασμού. Η Νοφάρ μεταβάλλεται σε πανεθνική τηλεοπτική περσόνα. Κι όμως, η συγγραφέας απέχει έτη φωτός από την καταγγελτική λογοτεχνία περί MeToo και ανδρικής βίας. Οι χαρακτήρες της κουβαλούν περισσότερες προβολές, προσδοκίες και ματαιώσεις (πολλές ματαιώσεις) από αυτές με τις οποίες θα έμενε ικανοποιημένη μία μόνο μερίδα αναγνωστών.

Η Αγιέλετ Γκούνταρ-Γκόσεν, η οποία πρόσφατα πέρασε και από τη Διεθνή Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, υπονομεύει τα όσια και ιερά στο «Η ψεύτρα και η πόλη» (Καστανιώτης, μτφ. Λουίζα Μιζάν, 2021) φτάνοντας σε υψηλό βαθμό κοινωνικής αυτοκριτικής για την πατρίδα της. Η συγγραφέας γεννήθηκε το 1982 στο Ισραήλ και μετά την ολοκλήρωση των μεταπτυχιακών της σπουδών στην κλινική ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ παρακολούθησε τη Σχολή Κινηματογράφου και Τηλεόρασης «Σαμ Σπίγκελ» στην Ιερουσαλήμ. Με το πρώτο της βιβλίο «Κάποια νύχτα, ο Μάρκοβιτς» (2012) απέσπασε το Βραβείο Σαπίρ Πρωτοεμφανιζόμενης Συγγραφέως. Ακολούθησαν τα μυθιστορήματα «Αφυπνίζοντας τα λιοντάρια» (2014) και «Η ψεύτρα και η πόλη» (2018), ενώ έχει ήδη ολοκληρώσει και το τέταρτο με τίτλο «Από πού θα φανεί ο λύκος».

Μεγάλο κομμάτι του βιβλίου αφορά τις αγωνίες και τα άγχη, τις καθημερινές «ιεροτελεστίες» των νεαρών Ισραηλινών. Ως ένα σημείο θυμίζει σύγχρονη νεανική λογοτεχνία. Εχετε αναφορές από αυτό το είδος;

Θυμάμαι ότι κάποτε, στη διάρκεια της εφηβείας, διάβασα το βιβλίο του Νταβίντ Γκρόσμαν «Someone to run with» και ένιωθα σαν να με ήξερε ο συγγραφέας, σαν να έγραφε για μένα προσωπικά γνωρίζοντάς με. Από τότε, ως αναγνώστρια, αισθάνομαι κάθε φορά μεγάλη ευγνωμοσύνη στους συγγραφείς που καταφέρνουν να περιγράφουν τις ενδόμυχες σκέψεις και τα συναισθήματά μου με τρόπο που εγώ δεν θα μπορούσα. Ισως λόγω φόβου, ίσως από άγνοια. Οταν κάθισα, λοιπόν, να γράψω την «Ψεύτρα», προσπάθησα να αναβιώσω εκείνη την αναγνωστική εμπειρία.

Τι κρατάτε γενικότερα από τη λογοτεχνική παράδοση των Γκρόσμαν, Αμος Οζ και Γεοσούα;

Νομίζω ότι το μεγαλύτερο μάθημα είναι ο τρόπος με τον οποίο και οι τρεις συνδυάζουν την ειρωνεία με τη συμπόνια την ίδια στιγμή. Μου αρέσει όταν η λογοτεχνία καταφέρνει να είναι κριτική απέναντι στην ανθρώπινη συνθήκη, αλλά την ίδια στιγμή να δείχνει και τον «ανθρωπισμό» της.

Η ηρωίδα σας γίνεται τηλεοπτική περσόνα ύστερα από το επεισόδιο που αρχικά μοιάζει με σεξουαλική παρενόχληση. Μέχρι τότε αισθανόταν «άχρηστη», χωρίς τύχη ούτε στον έρωτα. Το θέαμα και η εικονική πραγματικότητα είναι και τα μεγάλα αφροδισιακά της εποχής μας;

Συμφωνώ απολύτως. Το βιβλίο περιγράφει πώς ένα μικρό ψέμα μπορεί να αλλάξει τη ζωή κάποιου. Στον κόσμο της μετα-αλήθειας η κραυγή ενός κοριτσιού μπορεί να οδηγήσει μια ολόκληρη πόλη να παραληρεί και να τουιτάρει ασυστόλως. Το κορίτσι μεταμορφώνεται από απρόσωπο σε πρόσωπο, σαν τη Σταχτοπούτα, χάρη στη μιντιακή κάλυψη μιας παρενόχλησης που δεν έγινε ποτέ. Η λέξη «μετα-αλήθεια» συνήθως αφορά τη σύγχρονη πολιτική, όταν τα πραγματικά γεγονότα μετράνε λιγότερο από τα συναισθηματικά επιχειρήματα. Αυτό το παγκόσμιο φαινόμενο, όμως, κυριαρχεί και σε προσωπικό επίπεδο μέσα στο βιβλίο. Κανείς δεν νοιάζεται για το τι όντως συνέβη – θέλουν όλοι μια καλή ιστορία. Ολοι μας καταναλώνουμε ιστορίες με τον ίδιο τρόπο που τρώμε σοκολάτα. Θέλουμε να είναι γλυκόπικρη και αδιαφορούμε για την προέλευσή της: ποιος εργάστηκε για να την παρασκευάσει και πώς επιδρά στην υγεία μας. Θέλουμε «καλούς και κακούς» χαρακτήρες, αφηγήσεις με θύματα και διώκτες. Οταν διαβάζουμε κάποιες ειδήσεις, πάντοτε ρωτάμε «ποιος είναι ο κακός; Ποιος είναι ο καλός;». Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι περίπλοκη. Είναι η Νοφάρ – αυτή που επινόησε την ιστορία της παρενόχλησης – ένα δυσάρεστο πρόσωπο; Κάνει κάτι φριχτό, αλλά δεν είμαι σίγουρη αν είναι η «κακιά» της υπόθεσης.

Θα μπορούσε η ιστορία σας να θεωρηθεί ένα ηθικό αφήγημα για την αλήθεια, την πολιτική ορθότητα και τα fake news;

Νομίζω ότι η λογοτεχνία πάντα επιστρέφει σε αυτό το ερώτημα: τι σημαίνει να είμαστε ανθρώπινοι; Ποιες ηθικές ευθύνες κουβαλάμε μαζί μας; Υπάρχει κάτι μεγαλύτερο, που μας ξεπερνά και υπερβαίνει το «θέλω να είμαι χαρούμενος»; Η εκμετάλλευση ενός ψέματος – όπως κάθε εργαλειοποίηση – είναι το όπλο που χρησιμοποιεί ο αδύναμος για να κερδίσει τον πόλεμο. Αλλά το ψέμα είναι συνήθως το όπλο εκείνων που δεν αντέχουν την αλήθεια. Η πρωταγωνίστρια στην «Ψεύτρα» καταργεί τους κανόνες – επειδή ξέρει ότι δεν υπάρχει περίπτωση να κερδίσει τον πόλεμο στα όρια των ρόλων που έχουν τεθεί. Υπάρχει μια ειρωνεία στη διπλή φύση του ψεύδους. Κατ’ αρχάς, όλοι λένε ψέματα. Από την άλλη, δεν παύει να είναι ένα κοινωνικό «έγκλημα». Αν αποκαλέσεις κάποιον «ψεύτη», είναι ό,τι χειρότερο. Ακόμη και οι χαρακτηρισμοί «επιθετικός», «βλάκας», «τσιγκούνης» είναι καλύτεροι. Ξέρετε γιατί; Επειδή οι κοινωνίες βασίζονται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη.

Ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος και η μεγαλύτερη ελπίδα σας για την πολιτική κατάσταση στο Ισραήλ;

Ο μεγαλύτερος φόβος μου είναι ότι θα επικρατήσει η ρητορική του μίσους και η κυβέρνηση θα συνεχίσει να υπονομεύει το Ανώτατο Δικαστήριο και τη διαρκή σύγκρουση με τους Παλαιστίνιους. Η ελπίδα μου, ότι ο λαός είναι σοφότερος από τις κυβερνήσεις και θα καταφέρουμε τελικά να σταματήσουμε το συνταγματικό πραξικόπημα (σ.σ.: αναφέρεται στις προσφυγές που έχουν γίνει κατά της δικαστικής μεταρρύθμισης του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου και του θρησκευτικού/εθνικιστικού κυβερνητικού συνασπισμού) και να τερματίσουμε την κατοχή, έτσι ώστε τα δικά μου παιδιά και τα παιδιά των Παλαιστινίων να ζουν σε ένα ασφαλέστερο μέλλον.

{1BSYG}Αγιέλετ Γκούνταρ – Γκοσέν{1BSYG}{CR}{2BTIT}Η ψεύτρα {LF}και η πόλη{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Λουίζα Μιζάν{CR}Εκδ. Καστανιώτη, {LF}σελ. 320{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 18 ευρ{4BTIM}ώ