Ζήτω ο τουρισμός

Τη δεκαετία του 1980, το ερώτημα για την Ελλάδα ήταν υπαρξιακό: τι θα είμαστε και πώς θα είμαστε τα επόμενα χρόνια σε σχέση με την Ευρώπη, στην οποία μας είχε εντάξει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, απέναντι στο μαζικό ρεύμα του αντιευρωπαϊκού προοδευτισμού (εξαιρούνταν το ΚΚΕ εσωτερικού) που διακινούσε το σύνθημα «Οχι στην ΕΟΚ των μονοπωλίων». Το ΚΚΕ μάλιστα ενίσχυε τον αντιευρωπαϊκό φόβο του με το επιχείρημα ότι οι Ελληνες θα γίνουμε τα γκαρσόνια της Ευρώπης.

Ο χρησμός του ΚΚΕ, σε μεγάλο βαθμό, ήταν σωστός. Η Ελλάδα, σήμερα, είναι ένας από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς. Αλλά αυτό δεν απέφερε μιζέρια και υπανάπτυξη, κάθε άλλο. Απέφερε εισοδήματα και ανάπτυξη. Μάλιστα, όσο ενισχύονται οι υποδομές, μαζί με την αύξηση των εισερχόμενων τουριστών σε απόλυτους αριθμούς αυξάνεται και η μέση κατά κεφαλή δαπάνη, γεγονός που δείχνει ότι η Ελλάδα είναι ελκυστικός προορισμός για υψηλά βαλάντια.

Φυσικά, όλα αυτά τα δεδομένα δεν είναι πάντα σταθερά. Υπάρχουν αυξομειώσεις. Η Μύκονος, π.χ., που προσδέθηκε σε έναν πολιτισμό των σελέμπριτι και, τα τελευταία χρόνια, στη χύμα κοσμικότητα των Εμιράτων και του επιδεικτικού πλούτου, μοιάζει να υποχωρεί έναντι αντίστοιχων αγορών. Η τουριστική αγορά είναι ευάλωτη. Δεν εξαρτάται μόνο από τις υποδομές ή μόνο από τη φήμη μιας περιοχής. Αλλά αυτό είναι υπόθεση και της εκάστοτε τοπικής επιχειρηματικότητας, τι ζητά από τους πελάτες και τι τους προσφέρει.

Αναφέρομαι στη Μύκονο επειδή είναι ένα πρότυπο ανάπτυξης που δεν αρέσει ιδίως σε όσους θα ήθελαν ένα τουριστικό προϊόν προσανατολισμένο στους εαυτούς τους και στα ενδιαφέροντά τους. Σε αυτούς, και σε όσους επικαλούνται έναν πολιτισμικό ναρκισσισμό σύμφωνα με τον οποίο το σλίπινγκ μπαγκ, το καρπούζι και η απόλυτη ελευθερία σε άδειες παραλίες είναι το πρότυπο, αρέσουν ιδιαίτερα τα φωτογραφικά αφιερώματα από το παρελθόν, με τον Πέτρο τον πελεκάνο, τους ψαράδες, τις άδειες παραλίες, τα ασβεστωμένα σπιτάκια. Η φωτογραφική εξιδανίκευση της φτώχειας και η νοσταλγία της χίπικης εποχής ασκούν γοητεία, αλλά τα εισοδήματα στη χώρα δεν τα φέρνει η θεία μου η χίπισσα.

Διαβάζω διάφορα δακρύβρεχτα κείμενα ότι, παρ’ όλα αυτά, ο τουρισμός αλλάζει τους τόπους και, πλέον, η Ελλάδα δεν είναι Ελλάδα. Ηρεμία. Η Ελλάδα παραμένει Ελλάδα, απλώς η σημερινή Ελλάδα είναι άλλη Ελλάδα ακόμα και από αυτό που είχαμε προ πενταετίας. Σε μεγάλο βαθμό αυτό το επέτρεψε και ο τουρισμός. Στο ξενοδοχειάκι της Νάξου όπου κάνουμε διακοπές, η διαχειρίστρια είναι νέα, άφησε τη δουλειά στην Αθήνα και θα ζήσει στο νησί, βρίσκει τη ζωή πιο ανθρώπινη. Στην ταβέρνα, τα παιδιά του επιχειρηματία προσανατολίζονται σε σπουδές γύρω από τον τουρισμό και την τοπική οικονομία. Η μικρή επιχειρηματικότητα ανθεί, και μεγάλες επιχειρήσεις συνεχίζουν να επενδύουν. Γίνονται παραβάσεις; Γίνονται. Σωστά επισημαίνονται και πιο σωστά η πολιτεία οφείλει να παρεμβαίνει βάζοντας τα όρια. Το όριο είναι πάντα ο νόμος.

Η Ελλάδα ήταν τυχερή. Η θάλασσα και οι φυσικές ομορφιές της αναδείχτηκαν σε πολυδιάστατο πλούτο. Και οικονομικά και πολιτισμικά. Σε πείσμα των ιδεοληπτικών, που θεωρούσαν προοδευτικό να σαμποτάρουν την ανάπτυξη (η παρεμπόδιση του Costa Navarino από τον ελληνικό προοδευτισμό με μυθεύματα είναι υπόδειγμα αντιαναπτυξιακής στάσης), ο τουρισμός στην Ελλάδα προχωρεί. Στηριγμένος στην ιδιωτική επιχειρηματικότητα, στην εξωστρέφεια, στον πολιτισμό, στις φυσικές ομορφιές της χώρας και στις νέες υποδομές. Οι κινδυνολογίες απλώς είναι γκρίνια. Σύμφυτη με τις ιδεολογίες της μιζέριας που επικαλούνται την πρόοδο.