Ο «εξορκιστής» του αμερικανικού ονείρου

Δεν χωρά καμία αμφιβολία ότι ο Γουίλιαμ Φρίντκιν που απεβίωσε τη Δευτέρα στο Λος Αντζελες σε ηλικία 87 ετών ήταν ένα από τα μεγαλύτερα ονόματα του αμερικανικού κινηματογράφου της δεκαετίας του 1970, τόσο χάρη στον «Ανθρωπο από τη Γαλλία» (1971) που απέσπασε (εκτός άλλων) το Οσκαρ καλύτερης ταινίας και σκηνοθεσίας, όσο και για τον «Εξορκιστή» (1973), μια ταινία με την οποία ο Φρίντκιν ανέδειξε το είδος του κινηματογραφικού τρόμου με μια σοβαρότητα που ως τότε σπάνιζε στον κινηματογράφο (αγγίζοντας και την επιστημονική πλευρά του εξορκισμού).

Μαζί με τον Φράνσις Κόπολα, τον Μάρτιν Σκορσέζε, τον Πίτερ Μπογκντάνοβιτς, τον Στίβεν Σπίλμπεργκ και τον Τζορτζ Λούκας, ο Φρίντκιν, που για τον «Εξορκιστή» προτάθηκε για δεύτερη (και τελευταία) φορά για το Οσκαρ σκηνοθεσίας, ανήκε στο «άτυπο γκρουπ» των κινηματογραφιστών που με το έργο τους κατάφεραν να ανανεώσουν το αμερικανικό σινεμά κατά τη διάρκεια της απίστευτα δημιουργικής δεκαετίας του 1970.

Γεννημένος στο Σικάγο στις 29 Αυγούστου 1935, ο Φρίντκιν ήταν γιος νοσοκόμας χειρουργείου και εμπόρου. Πέρασε δύσκολα παιδικά χρόνια βρίσκοντας τελικά διέξοδο στον κινηματογράφο, με τον οποίο αποφάσισε να ασχοληθεί όταν είδε και ερωτεύτηκε τον «Πολίτη Κέιν» (1941) του Ορσον Γουέλς. Αμέσως μετά την αποφοίτησή του από το γυμνάσιο εργάστηκε για το WGN TV και άρχισε να γυρίζει ντοκιμαντέρ, ένα από τα οποία κέρδισε το βραβείο Golden Gate στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Σαν Φρανσίσκο το 1962. Τρία χρόνια αργότερα, ο Φρίντκιν μετακόμισε στο Χόλιγουντ και έπιασε αμέσως δουλειά στην τηλεόραση σκηνοθετώντας εκτός άλλων ένα από τα επεισόδια της σειράς «The Alfred Hitchcock Ηour».

Κάπως έτσι οδηγήθηκε σιγά σιγά στον κινηματογράφο με πρώτη ταινία του το «Πάρτι γενεθλίων» (1967) σε σενάριο Χάρολντ Πίντερ. Τρία χρόνια αργότερα, με την ταινία «The Boys in the Band», μια ματιά στον κόσμο των ομοφυλόφιλων στον οποίο οδηγείται τυχαία ένας ετεροφυλόφιλος, ο Φρίντκιν αναγνωρίστηκε ως ένα από τα πολλά υποσχόμενα ονόματα σκηνοθετών του νέου αμερικανικού κινηματογράφου.

Ως σκηνοθέτης ο Γ. Φρίντκιν είχε τη φήμη ενός καλλιτέχνη που κατέβαλλε κάθε δυνατή προσπάθεια για να αποκτήσει τον επιθυμητό ρεαλισμό στις σκηνές του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η σκηνή στην οποία βλέπουμε τον αστυνομικό πρωταγωνιστή του «Ανθρώπου από τη Γαλλία», που υποδύεται ο Τζιν Χάκμαν, να καταδιώκει με το αυτοκίνητο ένα τρένο του μετρό της Νέας Υόρκης. Η σκηνή γυρίστηκε κάτω από εξαιρετικά επικίνδυνες συνθήκες τόσο για τους ανυποψίαστους οδηγούς όσο και για τους πεζούς. Λέγεται επίσης ότι προκειμένου να κερδίσει τις αντιδράσεις που ήθελε από τους ηθοποιούς του στον «Εξορκιστή» ο Φρίντκιν δεν δίσταζε να χειροδικεί ή να τους τρομάζει με διάφορους τρόπους. Ο οξύθυμος χαρακτήρας του φαίνεται επίσης στην προσωπική ζωή του: ο Φρίντκιν παντρεύτηκε τέσσερις φορές, με τελευταίο γάμο εκείνον με τη γαλλίδα ηθοποιό Ζαν Μορό από το 1977 ως το 1979.

Η ταινία – σκάνδαλο

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, ο Φρίντκιν γύρισε μία ακόμη ταινία για τον κόσμο των ομοφυλόφιλων και αυτή τη φορά επρόκειτο να προκαλέσει τεράστιο θόρυβο στις Ηνωμένες Πολιτείες και όχι μόνο: πρόκειται για το «Ψωνιστήρι», βασισμένο στο μυθιστόρημα «Cruising» του δημοσιογράφου των «New York Times» Τζέραλντ Γουόκερ. Βασισμένο σε αληθινά γεγονότα, το βιβλίο αναφέρεται στην υπόθεση κατά συρροή δολοφονιών ομοφυλόφιλων που στις αρχές της δεκαετίας του 1960 ανέλαβε να εξιχνιάσει ο Ρούντι Γιούργκενσεν, αστυνομικός του Τμήματος Ηθών της Νέας Υόρκης. Για τις ανάγκες της αποστολής ο αστυνομικός έπρεπε να εισχωρήσει στην κοινότητα των ομοφυλόφιλων παριστάνοντας ο ίδιος τον ομοφυλόφιλο.

Πάνω σε αυτή τη βάση και με πρωταγωνιστή τον Αλ Πατσίνο, ο Γουίλιαμ Φρίντκιν έχτισε μια ταινία σύμφωνα με την οποία ο κόσμος των ομοφυλόφιλων επιδρά καταλυτικά στον ψυχισμό του ετεροφυλόφιλου αστυνομικού, με αποτέλεσμα τον επαναπροσδιορισμό της σεξουαλικής ταυτότητάς του. Το αποτέλεσμα ήταν μια μυθική ταινία που απέκτησε διαστάσεις κοινωνικού φαινομένου καθώς οργανωμένα γκρουπ ομοφυλόφιλων της Νέας Υόρκης κατέβαλαν τεράστιες προσπάθειες ώστε η πρεμιέρα της να απαγορευτεί. Η δράση τους είχε αρχίσει από την εποχή των γυρισμάτων, όταν οι δρόμοι του West Village γέμιζαν από διαμαρτυρόμενους που φώναζαν συνθήματα κατά του σκηνοθέτη και κυκλοφορούσαν με πανό τα οποία προειδοποιούσαν για θανάτους. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, μετά την προβολή της ταινίας η ακριβώς απέναντι όχθη των συντηρητικών ετεροφυλόφιλων δήλωνε την απέχθειά της προς τη γλαφυρότατη απεικόνιση σκηνών ομοφυλοφιλίας που κρατούν περίοπτη θέση στο «Ψωνιστήρι».

Εν τέλει η καριέρα του Γουίλιαμ Φρίντκιν ήταν γεμάτη από σκαμπανεβάσματα, μοιρασμένη ανάμεσα σε μεγάλες επιτυχίες και τρομερές αποτυχίες, όπως για παράδειγμα το ριμέικ της γαλλικής ταινίας «Το μεροκάματο του φόβου» (1977) ή η αστυνομική περιπέτεια «Jade» (1995) που φάνηκε να προσπαθεί να μιμηθεί σε πολλά σημεία τον «Ανθρωπο από τη Γαλλία», κάτι που ο Φρίντκιν είχε επαναλάβει και στον «Ανθρωπο από το Λος Αντζελες» (1985).

Πάντως, δεν σταμάτησε ποτέ να γυρίζει ταινίες είτε για την τηλεόραση είτε για το σινεμά. Τελευταία ταινία του είναι το δικαστικό δράμα «The Caine Court Martial» που θα προβληθεί στο προσεχές, 80ό Φεστιβάλ Βενετίας.