Μία αράχνη υφαίνει{CR}το βιομηχανικό παρελθόν της Σύρου

Σ  ύρος, 1870: εποχή που η Ερμούπολη βρισκόταν σε έναν φρενήρη βιομηχανικό οργασμό, με εκατοντάδες μικρά και μεγάλα εργοστάσια και βιοτεχνίες εντός και εκτός πόλης να παράγουν βασικά και χρήσιμα προϊόντα της εποχής. Το εργοστάσιο υαλοποιίας Ανώνυμος Υαλουργική Εταιρεία ο Ερμής, με ιδρυτή και ιδιοκτήτη του τον Δημήτρη Χ. Αργυρόπουλο, ήταν ανάμεσα σε εκείνα που πρόσθεσαν αίγλη στη βιομηχανική ιστορία της Σύρου. Ηταν η περίοδος που η Ερμούπολη θεωρήθηκε το «Μάντσεστερ της Μεσογείου» και γίνεται διάσημη σε όλο τον κόσμο ως εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο.

Από το Υαλουργείο Ερμής εκείνης της εποχής (1870-1898) προέρχεται και ένα γυάλινο πιάτο – απεικονίζοντας μια αράχνη πάνω στον ιστό της – που σήμερα εκτίθεται στο Βιομηχανικό Μουσείο Σύρου και γίνεται η αφορμή για την καλλιτεχνική εγκατάσταση «The mornings grow silent» της Μαλβίνας Παναγιωτίδη στο στεγασμένο αίθριο του Δημαρχείου Ερμούπολης. Στο κτίριο – υπόδειγμα του νεοκλασικισμού που σχεδίασε ο Ερνέστος Τσίλλερ, η καλλιτέχνις επέλεξε να δημιουργήσει μία γλυπτική σύνθεση βασισμένη στην έρευνά της για το βιομηχανικό παρελθόν του νησιού, σε καλλιτεχνική διεύθυνση – συντονισμό Γιώργου Αλτουβά. Ετσι η καλλιτέχνις προσεγγίζει την αράχνη ως σύμβολο και ως φορέα ευρύτερων συστημάτων αντίληψης και αναδημιουργίας του κόσμου. Για το οποίο σημειώνει η επιμελήτρια της έκθεσης Εύα Βασλαματζή στη συνοδευτική έκδοση ότι είναι ένα πρωτότυπο σύμβολο που «περισσότερο θεωρείται δυσοίωνο και δεν συναντάται σε εγχώρια παραδοσιακά διακοσμητικά μοτίβα, αλλά πρόκειται πιθανόν για ευρωπαϊκή επιρροή καθώς στο Υαλουργείο Ερμής οι πρώτες ύλες, η τεχνογνωσία και το εργατικό δυναμικό προέρχονταν από τη Γαλλία».

Επιστροφή στο παρόν. Εντός του αίθριου χώρου στο Δημαρχείο της Ερμούπολης, μπροστά από τα γραφεία της Εισαγγελίας Σύρου, απλώνεται η εγκατάσταση με τον ποιητικό τίτλο δανεισμένο από στίχους του Wallace Stevens: μία σύνθεση γλυπτών που αποτελούνται από φυσητό γυαλί, χαλκό και μέταλλο συνδιαλέγεται με αυτόν τον δημόσιο χώρο που απηχεί πολιτειακή αίγλη. Το κεντρικό τμήμα της εγκατάστασης θυμίζει έναν χαοτικό ιστό αράχνης από μέταλλο, πάνω στον οποίο η Μαλβίνα Παναγιωτίδη τοποθετεί τα παγιδευμένα από αράχνες θραύσματά της: ένα αφτί, μία κνήμη, τη θηλή από ένα στήθος, που προκύπτουν από εκμαγεία από το σώμα της.

«Η αράχνη συμβολίζει την εργάτρια, την υφαντική της τέχνη. Το πιάτο που εκτίθεται στο Βιομηχανικό Μουσείο είναι η αρχή του νήματος ενός ιστού που συνδέει το χτίσιμο της Ερμούπολης από πρόσφυγες και μετανάστες, τη βιομηχανική ιστορία της, μέρος της οποίας αποτελούν τα υφαντουργικά εργοστάσια, όπου δούλεψαν σε αυτά εργάτριες ανώνυμες», επισημαίνει η Μαλβίνα Παναγιωτίδη. Και εξηγεί τη συνέργειά της με ειδικευμένο υαλουργό για να δώσει σχήμα συγκεκριμένο και χρώμα στα έργα της. Τα γλυπτά από φυσητό γυαλί, σε άμορφα σχήματα, σε πράσινο, μπλε, κόκκινο χρώμα, που παραπέμπουν στο υλικό του βιομηχανικού ευρήματος: «Η επιλογή των χρωμάτων δεν είναι τυχαία. Διαλέγω το κόκκινο για να θυμίζει το αίμα, τη ροή του που δίνει ζωή. Η διαδικασία του φυσητού γυαλιού είναι μαγική, αν σκεφτούμε ότι το σχήμα του βγαίνει με μία ανάσα».

Κατά τη διάρκεια της έκθεσης, ένα μικρό κομμάτι της εγκατάστασης εκτίθεται στο Βιομηχανικό Μουσείο της Σύρου, στην προθήκη με τα γυάλινα αντικείμενα του Υαλουργείου Ερμής. Με αυτόν τον τρόπο η εγκατάσταση επεκτείνεται και εκτός του Δημαρχείου, καλώντας τον θεατή να πραγματοποιήσει τη δική του/της διαδρομή στην πόλη για να καταλήξει πολύ κοντά στην τοποθεσία του πρώην υαλουργείου που έχει πλέον κατεδαφιστεί.