Το δίδαγμα από τις πυρκαγιές στην Ελλάδα

Ενα σουρεαλιστικό βίντεο που τράβηξε την περασμένη εβδομάδα τουρίστας στο «τελειότερο μέρος στην Ελλάδα», και ανέβασε κατόπιν στο Ιντερνετ προκειμένου να δείξει πώς «ένα ταξίδι αναψυχής μετατράπηκε σε λειτουργία επιβίωσης μέσα σε 24 ώρες», θα μπορούσε εύκολα να περάσει για τηλεοπτική εκστρατεία αφύπνισης σχετικά με την κλιματική κρίση. Φέρνει στον νου δύο τρομακτικά σποτ που κυκλοφόρησε το 2014 και το 2016 η οργάνωση Save the Children, δείχνοντας πώς θα ήταν η ζωή για ένα κορίτσι στη Βρετανία αν έφτανε στις ακτές μας ο πόλεμος και γινόταν πρόσφυγας.

Το σύντομο βίντεο από την Ελλάδα ακολουθεί άθελά του το ίδιο σενάριο, όπου όλα καταρρέουν μέσα σε μια στιγμή: ένα ειδυλλιακό παραθαλάσσιο τοπίο μετασχηματίζεται σε μία κόλαση φωτιάς, κατόπιν εγκαταλείπεται για σκάφη, λεωφορεία και πρόχειρα καταφύγια, καθώς εκατοντάδες εξαντλημένοι και σοκαρισμένοι άνθρωποι αναζητούν ασφάλεια και παλεύουν να βρουν μια θέση σε πτήσεις για την πατρίδα τους.

Οι τουρίστες, κάποια στιγμή, καταφέρνουν να πάνε σπίτι τους. Ομως η ακραία ζέστη και τα καιρικά φαινόμενα που χαρακτηρίζουν αυτό το καλοκαίρι τη νότια Ευρώπη, ο εσωτερικός εκτοπισμός που έχουν προκαλέσει και η αναταραχή που έχουν φέρει στον τουρισμό και την τοπική οικονομία, φέρνουν την ήπειρο εγγύτερα από ποτέ σε αυτό που αποτελεί πλέον ένα παγκόσμιο βίωμα. Την τελευταία δεκαετία, σχεδόν 22 εκατομμύρια άνθρωποι εκτοπίζονται κάθε χρόνο λόγω συμβάντων που έχουν να κάνουν με το κλίμα. Η πρόβλεψη είναι ακόμα πιο συγκλονιστική. Εως το 2050, συνολικά 1,2 δισ. άνθρωποι θα έχουν ενταχθεί στον κατάλογο των κλιματικών μεταναστών, οι περισσότεροι από χώρες με τη μικρότερη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Δεν θα τραπούν όλοι σε φυγή λόγω κάποιας πυρκαγιάς ή κάποιας πλημμύρας. Η κλιματική κρίση δεν συνοψίζεται σε μερικά φωτογενή καιρικά φαινόμενα. Η κλιματική κρίση είναι πόλεμος, είναι φτώχεια, είναι ριζοσπαστικοποίηση, είναι η εξαφάνιση του περιβάλλοντος όπου ζουν οικογένειες για ολόκληρες γενιές, και είναι οι γεωπολιτικές συνέπειες, και οι συνέπειες όσον αφορά στην ασφάλεια, της κατάρρευσης τρόπων βιοπορισμού. Το αποτέλεσμα είναι μία μετακίνηση που συνοψίζεται χονδρικά ως «προσφυγική κρίση» – μια περιγραφή που κάνει τον συνεχή εκτοπισμό να ακούγεται σαν ένα εξωτικό προσωρινό φαινόμενο το οποίο θα υποχωρήσει, ή μπορεί να μπει σε καραντίνα σε άλλες χώρες, αν ψηλώσουν επαρκώς τα τείχη.

Ομως οι άνθρωποι που εκτοπίζονται λόγω της κλιματικής κρίσης σπανίως τρέπονται σε φυγή εξαιτίας κάποιου προσωρινού καιρικού φαινόμενου – τρέπονται σε φυγή λόγω των περίπλοκων, μόνιμων επιπτώσεων αυτών των φαινομένων. Στο Σάχελ, για παράδειγμα, η ελάττωση των βροχοπτώσεων στο Καμερούν ώθησε τους βοσκούς βοοειδών σε ανταγωνισμό, για τους υδάτινους πόρους, με τις αλιευτικές κοινότητες, πυροδοτώντας μια ένοπλη διαμάχη που έστειλε στιγμιαία χιλιάδες άνθρωπους στο γειτονικό Τσαντ, και τελικά δημιούργησε μια ροή μεταναστών προς τη Μεσόγειο και τους κινδύνους που απορρέουν.

Οι συμφορές αυτές μοιάζουν μακρινές και άσχετες με τον ανεπτυγμένο κόσμο. Και εντούτοις, έκθεση του Institute of Economics and Peace κατέληξε στο συμπέρασμα πως, παρότι η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική θα καταφέρουν λογικά καλύτερα από άλλες περιοχές να αντιμετωπίσουν τις οικολογικές απειλές, στο μεγαλύτερο κομμάτι τους «δεν θα φανούν άτρωτες στις ευρύτερες επιπτώσεις».