Πληθωρισμός: ένας ξένος γυρίζει από παλιά

Σε Οικονομικό Τμήμα ενός από τα Πανεπιστήμια που δεν άγγιξε η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής, πριν λίγα μόνο χρόνια σε εξέταση Μακροοικονομίας τέθηκε μια παλιά ερώτηση-SOS: «Πώς μετράμε τον πληθωρισμό;». Διψήφιος αριθμός φοιτητών απάντησε «Πηγαίνουμε από σπίτι σε σπίτι και ρωτάμε ποιος κατοικεί εκεί». Λογική απάντηση, αλλά μόνο στο ερώτημα «Πώς μετράμε τον πληθυσμό;». Πληθωρισμός και πληθυσμός μοιράζονται το αρχικό «πληθ» και την κατάληξη «σμός», αλλά στο μυαλό των (καλά διαβασμένων να υποπτευόμαστε) φοιτητών και φοιτητριών τα μυστικά τους ήταν κοινά.

Μια τέτοια σύγχυση θα ήταν αδιανόητη για όσους διδάχτηκαν οικονομικά από το 1971 ως το 1997 που ο πληθωρισμός ήταν διψήφιος. Τότε όλοι οι εργαζόμενοι περίμεναν με αγωνία τρεις φορές τον χρόνο την ανακοίνωση της ΑΤΑ (Αυτόματης Τιμαριθμικής Προσαρμογής) και οι συνταξιούχοι παρακολουθούσαν με αγωνία την πορεία όλων των συνιστωσών του καλαθιού της (πολύπαθης και τότε θηλυκού γένους) νοικοκυράς. Στις Οικονομικές Σχολές οι εξελίξεις του αγώνα διαρκείας Κεϊνσιανών εναντίων Μονεταριστών για τα αίτια του πληθωρισμού – νομισματικό ή διαρθρωτικό φαινόμενο, μήπως και τα δύο; – παρακολουθούνταν σαν να ήταν αγώνες Ολυμπιακού – Παναθηναϊκού.

Καριέρες δύο γενεών οικονομολόγων χτίστηκαν σε διάβασμα για τον πληθωρισμό: τα νομισματικά και μακρο- με την ποσοτική θεωρία, τα οικονομικά της εργασίας με την Καμπύλη Φίλιπς, τα συνδικάτα και η πάλη των τάξεων στον πληθωρισμό κόστους, ο κατευναστικός ρόλος του Κράτους στις εισοδηματικές πολιτικές.

Πόσο γρήγορα ξεχνά ο κόσμος, αλήθεια; Sic transit gloria mundi… Υπάρχει η θεωρία ότι η περιοδικότητα των χρηματιστηριακών και νομισματικών κρίσεων ταυτίζεται με την αφυπηρέτηση λόγω ηλικίας όσων έζησαν την προηγούμενη. Οταν η διαχείριση μιας δύσκολης κατάστασης δεν είναι πια ζώσα εμπειρία αλλά αντικείμενο για οικονομικούς ιστορικούς, καραδοκεί ο κίνδυνος να επαναληφθεί.

Οι 112 σελίδες του βιβλίου του Μπάμπη Παπαδημητρίου «Πληθωρισμός» στη σειρά Μικρές Εισαγωγές των εκδόσεων Παπαδόπουλος λειτουργούν ως εμβόλιο για τη λήθη. Μας βρίσκουν μάλιστα μια στιγμή που το φαινόμενο της συνεχούς αύξησης των τιμών φαίνεται να ξυπνά. Αυτοί οι φοιτητές που το μπερδεύουν με τον πληθυσμό έχουν ήδη ενταχθεί στο εργατικό δυναμικό.

Η κατανόηση που τους λείπει – για θέματα όπως η διαφορά με την ακρίβεια, ο ρόλος «κακών» (καπιταλιστών ή κερδοσκόπων), το πόσο και γιατί δικαιούνται αυξήσεις – θα είναι η καύσιμη ύλη που θα επιτρέπει μια τυχαία ανάφλεξη (λόγω του πολέμου στην Ουκρανία ή αλυσίδων παραγωγής στην Κίνα) να εδραιωθεί ως μόνιμη κοινωνική διεργασία που τροφοδοτεί δομικό, πλέον, και μόνιμο, πληθωρισμό. Ετσι έγινε και το 1971 όταν συγκυρίες οδήγησαν στην εδραίωση δύο δεκαετιών αυξήσεων τιμών. Ο Μπάμπης Παπαδημητρίου θυμίζει με εναργή και προσιτό τρόπο τον μηχανισμό του πληθωρισμού, αλλά εξηγεί και το φαινομενικά παράδοξο του πώς κάτι που αρχίζει στα νομισματικά τελικά χρωματίζει κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς