Θεατρική αγωγή

Νομίζω ότι θα εξελιχθεί και θα καταγραφεί ως κυρίαρχη τάση αυτού του καλοκαιριού. Αναφέρομαι στις αποδοκιμασίες, το κράξιμο, το γιούχα, την αποδόμηση (όλες οι λέξεις το ίδιο πράγμα περιγράφουν στην πραγματικότητα) θεατρικών παραστάσεων. Θεωρητικά, εντελώς θεωρητικά όμως, αυτό θα μπορούσε να είναι και υγιές. Μια ένδειξη ότι το κοινό είναι εκπαιδευμένο, ότι δεν «μασάει» από φανταχτερά ονόματα (και φανταχτερό στις μέρες μας είναι αυτό που υποκρίνεται το περιθωριακό και το εικονοκλαστικό) και πείθεται μόνο από τη δουλειά των δημιουργών, ότι μπορεί να ξεχωρίσει τον σταρ από τον καλλιτέχνη, την εντύπωση από την ουσία, την τέχνη από το πυροτέχνημα. Είναι όμως έτσι; Γι’ αυτόν τον λόγο αποδοκιμάζουν μια παράσταση ή επειδή το γιούχα έγινε trend στα σόσιαλ;

Η αρχή έγινε πανηγυρικά με την παράσταση μίας παραλλαγής των «Σφηκών» – για να το αποδώσω πιο σωστά μίας προσαρμογής του λόγου του Αριστοφάνη σε πνεύμα Δελφινάριου – από τη Λένα Κιτσοπούλου στην Επίδαυρο. Σωστά; Σωστά. Θα είχε γίνει όμως αυτός ο κακός χαμός αν δεν υπήρχε η παράβαση στην οποία η Κιτσοπούλου έβριζε ως καραγωγέας το κοινό; Δεν νομίζω διότι έχω δει κάμποσους «Αριστοφάνηδες» στην Επίδαυρο σε εκδοχή Δελφιναρίου και με επιθεωρησιακούς ηθοποιούς μάλιστα. Και δεν κουνήθηκε φύλλο. Μην πω ότι καταχειροκροτήθηκαν κιόλας. Μια απερίγραπτη «Λυσιστράτη», έναν ακόμη πιο απερίγραπτο «Πλούτο» και άλλα για τα οποία η μνήμη μου επεμβαίνει προστατευτικά και τα θυμάμαι αόριστα. Είναι λοιπόν η συγκεκριμένη καλλιτέχνις που ενόχλησε με τον άκρατο ναρκισσισμό της που όμως του έδωσε πρόσφορο έδαφος να ανθίσει ο διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου. Το ισχυρό συμβόλαιο μαζί του, ανέμιζε η Κιτσοπούλου ενώ «έφτυνε» τους θεατές. Και σε αυτό δεν βρίσκω τίποτα που να έχει σχέση με τη θεατρική Τέχνη. Ενα κακομαθημένο παιδί θυμίζει που κραυγάζει ότι επειδή ο μπαμπάς του είναι αστυνομικός θα τους γ… όλους. Και σε αυτήν την περίπτωση, δεν φταίει το παιδί αλλά ο μπαμπάς. Και, τέλος πάντων, το θέατρο που σοκάρει έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί πρωτοπορία.

Ωστόσο, την πιο σωστή και ουσιαστική παρατήρηση για την παράσταση των «Σφηκών» δεν τη διάβασα ούτε σε περισπούδαστες κριτικές ούτε σε σχόλια υποτίθεται «ψαγμένων» θεατών. Μου την είπε μια κυρία, μόνιμη κάτοικος Λυγουριού: «Εβλεπα να χτυπάνε με μανία ένα τραπεζάκι με σιδερένια πόδια πάνω στη θυμέλη και σπάραζε η καρδιά μου. Κι αν ράγιζε, αν ξεκολλούσε ένα κομμάτι;». Φαίνεται ότι αυτή η γυναίκα ξέρει πολύ καλύτερα από τους επαΐοντες, τους ειδικούς και τους καλλιτεχνικούς διευθυντές τι ακριβώς είναι «ετούτα εδώ τα μάρμαρα». Γι’ αυτό και τα πονάει περισσότερο.

Μπουκάλια και σκουπίδια ατάκτως ερριμμένα

Το σκηνικό είναι που, αρχικά, ενόχλησε και στις Μήδειες του Φρανκ Κάστορφ. Ολη η ορχήστρα ένα σκουπιδαριό. Και δεν νομίζω ότι θα είχε γίνει τόσος λόγος περί αυτού αν δεν είχαν προηγηθεί τα μαλλιοκούβαρα με τους «Σφήκες». Εχουμε δει και άλλες φορές σκηνικά με σκουπίδια και κάποιες μάλιστα με σκηνικά σκουπίδια. Ή και χωρίς σκηνικά όταν ο σκηνογράφος δεν λαμβάνει υπόψη του τις προδιαγραφές του θεάτρου και, τελευταία στιγμή, διαπιστώνει ότι δεν μπορεί να στηθεί η κατασκευή του. Αυτό που είχε γίνει με τον Γιάννη Κουνέλλη στον «Θηβαϊκό Κύκλο» που, τελικά, ανέβηκε χωρίς σκηνικό.

Για άλλα θέματα θα έπρεπε να αποδοκιμαστεί ο γερμανός σκηνοθέτης που του έγινε η τιμή να του παραχωρηθεί το αρχαίο θέατρο της Αργολίδας (και αυτό ισχύει για όλους). Η μεγάλη διάρκεια της παράστασης που δείχνει ότι όχι μόνο δεν σέβεται τους θεατές αλλά ούτε και την «οικονομία» του αρχαίου δράματος.

Για να καταλήξουμε κάπου. Δεν είναι κακό οι θεατές να εκφράζουν μεγαλοφώνως την αποδοκιμασία τους για μια παράσταση (αν και είναι άτοπο να συγκρίνουμε με το τι γινόταν στην αρχαιότητα διότι ήταν άλλη η λειτουργία του θεάτρου αλλά και οι θεατές έκραζαν το ίδιο το έργο, όχι την παράσταση). Αυτό που θα έπρεπε όμως είναι να αποδοκιμάζουν για τους σωστούς λόγους. Και αυτοί δεν ευδοκιμούν μόνο στην Επίδαυρο.