Προστασία και ασφάλεια: ένα μείζον θέμα

Μετά τα γεγονότα των τελευταίων ημερών με τις παρατεινόμενες υψηλές θερμοκρασίες, με τις εκτεταμένες πυρκαγιές στην Αττική, στη Ρόδο και σε πολλές άλλες περιοχές της χώρας, και με τη φονική κατάρρευση της γέφυρας στην Πάτρα, επανέρχεται στο προσκήνιο το θέμα της προστασίας και ασφάλειας των πολιτών, ελλήνων και ξένων. Το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη αποτέλεσε μία ακόμα πρόσφατη και δραματική υπενθύμιση αυτού του κρίσιμου θέματος, το οποίο καθίσταται πλέον διαρκώς επίκαιρο.

Η χώρα μας τις τελευταίες δεκαετίες δέχεται συνεχείς πιέσεις και υφίσταται έντονες κρίσεις, κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές. Οι πολίτες δικαιούνται να απολαμβάνουν προστασία και ασφάλεια που θα τους την παρέχουν όχι μόνο το κεντρικό κράτος και η εκάστοτε κυβέρνηση, αλλά και οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και οι λοιποί οργανισμοί, ο καθένας στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι έχουν σημειωθεί σημαντικά βήματα από την ίδρυση της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας το 1995 μέχρι την ίδρυση του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας το 2021 και με την ενδιάμεση ίδρυση το 2005 του Κέντρου Μελετών Ασφάλειας (ΚΕΜΕΑ), λίγο γνωστού για τη δράση του, στο πλαίσιο του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη. Η χρήση νέων τεχνολογιών σε επικίνδυνες καταστάσεις, όπως το 112, ασφαλώς βοηθά, αν και επιβάλλεται η μελέτη της μέχρι τώρα χρήσης του και η βελτίωσή της στο μέλλον. Ωστόσο, οι εξελίξεις μέσα στην κοινωνία είναι ταχύτατες.

Νέες δραστηριότητες αναπτύσσονται, οι νέες ανάγκες που προκύπτουν είναι κατά κανόνα πιο πολύπλοκες. Οι όποιες νέες κρατικές δομές και υπηρεσίες κατά κανόνα μένουν πίσω από τις εξελίξεις γιατί δομούνται πάνω στα παλιά πρότυπα χωρίς να θεμελιώνονται με βάση σύγχρονες αρχές. Η αρχή «μελετώ-αποφασίζω-σχεδιάζω-εφαρμόζω» απουσιάζει. Εχουμε μελετήσει τη φέρουσα ικανότητα της χώρας, των περιφερειών της και των νησιών της, δηλαδή την ικανότητα να αντέξει κοινωνικά, οικονομικά και περιβαλλοντικά τη λεγόμενη ανάπτυξη; H απάντηση είναι αρνητική και συνεπιφέρει αρνητικό αποτέλεσμα και στις προσπάθειες προστασίας και ασφάλειας.

Ιδιαίτερα στην Περιφέρεια Αττικής αυτά τα προβλήματα μεγεθύνονται υπερβολικά εξαιτίας της υψηλής της τρωτότητας, η οποία οφείλεται στην υπερσυγκέντρωση πληθυσμού και πολυποίκιλων δραστηριοτήτων και λειτουργιών. Αυτό σημαίνει ότι οι διάφοροι κίνδυνοι που απειλούν την Αττική είναι πολύ μεγαλύτεροι λόγω της τρωτότητάς της. Στην Αττική συνέβησαν τα πιο πολύνεκρα φυσικά φαινόμενα κατά τις τελευταίες δεκαετίες: εκατοντάδες θάνατοι με τον καύσωνα του 1987, 143 θάνατοι και τεράστια κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα λόγω του μέτριου σε μέγεθος (μόνο 5,9 ρίχτερ) σεισμού της Πάρνηθας (1999), 25 θάνατοι και εκτεταμένη καταστροφή λόγω της πλημμύρας στη Μάνδρα (2017), 105 θάνατοι λόγω της φοβερής πυρκαγιάς τον Ιούλιο του 2018.   Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι κρίσεις και πιέσεις που θα δεχτεί στο μέλλον η Αττική θα είναι περισσότερο έντονες. Το ίδιο αναμένεται να συμβεί και σε άλλες περιοχές της χώρας, όπως σε περιοχές έντονου τουρισμού.

Για παράδειγμα, βλέπουμε ότι η καθημερινή υπερσυγκέντρωση επισκεπτών, ελλήνων και ξένων, στο περίφημο «Ναύαγιο» της Ζακύνθου οδήγησε στην απαγόρευση της επίσκεψης στην παραλία αυτού του σημείου για λόγους ασφάλειας.

Είναι προφανές ότι το θέμα «προστασία και ασφάλεια» αναδεικνύεται ως μείζον για τη χώρα. Απαιτείται πλέον «προστασία και ασφάλεια» παντού. Για να το πετύχουμε στη χώρα, και ειδικότερα στην ιδιαιτέρως επιβαρυμένη Περιφέρεια Αττικής, είναι επιβεβλημένη η εκπόνηση και εφαρμογή μακρόπνοου στρατηγικού σχεδίου ανθεκτικότητας βασισμένου στην επιστημονική γνώση, στις διεθνείς καλές πρακτικές και καθοδηγούμενου από το όραμα της βιώσιμης ευημερίας.

Ο Δρ. Γεράσιμος Α. Παπαδόπουλος είναι Σεισμολόγος, Μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου και Επιστημονικός συνεργάτης της UNESCO