Μια συμφωνική βάση για τα ελληνοτουρκικά

Μετά από μια μακρά περίοδο επικίνδυνης έντασης στο επίπεδο των ελληνοτουρκικών σχέσεων που συνοδεύτηκε από εμπρηστική ρητορική και ένα αδιάκοπο σερί παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου από την Τουρκία, παρατηρείται θετική κινητικότητα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Αισιοδοξία ότι μπορεί να υπάρξει μια νέα σελίδα στις σχέσεις των δύο χωρών – μια «νέα επανεκκίνηση» όπως έχει αποκληθεί – εκφράστηκε, αν και με επιφύλαξη, από τον έλληνα Πρωθυπουργό στις δηλώσεις που έκανε αμέσως μετά τη συνάντησή του με τον Πρόεδρο της Τουρκίας στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ στο Βίλνιους, ενώ αντίστοιχου περιεχομένου δηλώσεις έγιναν και από τον κ. Ερντογάν σε τουρκικά μέσα ενημέρωσης. Η άποψη του έλληνα Πρωθυπουργού ότι «δεν έχουμε στρατηγικό όφελος με μια Τουρκία να βρίσκεται κάθετα αντίθετη στη Δύση, τις ΗΠΑ και την ΕΕ», δύσκολα θα μπορούσε να αντικρουστεί με λογικά επιχειρήματα. Επιπλέον, η θέση του κ. Μητσοτάκη ότι είναι προς όφελος της Ελλάδας να επιλυθεί με βάση το διεθνές δίκαιο η οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών που αποτελεί τη «μοναδική διαφορά μας» με τη γείτονα, επαναλαμβάνει σχεδόν mot-à-mot πάγιες ελληνικές θέσεις. Οι όποιες αντιδράσεις τώρα και στο παρελθόν έχουν εκφραστεί από τις καθιερωμένες πολιτικές δυνάμεις της εκάστοτε αντιπολίτευσης για το ίδιο ζήτημα, κάθε φορά που αυτό ανακινείται, ανήκουν στην κατηγορία του συμβολικού και περισσότερο αποτυπώνουν τον θεσμικό ρόλο που αυτές διαδραματίζουν ως δυνάμεων που ελέγχουν την κυβέρνηση παρά εκφράζουν ουσιωδώς πολιτικά διαφορετικές προσεγγίσεις επί του συγκεκριμένου ζητήματος.

Τούτο ωστόσο το κατά βάση συμβολικό περίβλημα των όποιων πολιτικών αντιδράσεων εκ μέρους των δυνάμεων της αντιπολίτευσης δεν προδικάζει την πολιτική τους στάση, ενώ ουδόλως αποκλείεται μια κατά βάση συμβολική αντίδραση να εξελιχθεί σε μια άκαμπτη πολιτική τοποθέτηση. Κάτι αντίστοιχο συνέβη και με τη Συμφωνία των Πρεσπών. Παρότι υπήρχε μια βάση συναίνεσης όσον αφορούσε την ουσία του ζητήματος που διαπερνούσε τον κορμό των κύριων πολιτικών και κομματικών δυνάμεων και μπορούσε να αποτελέσει βάση για μια αφετηριακή ευρεία συναίνεση, ωστόσο ο πολιτικός τακτικισμός επέτεινε ένα ήδη προϋπάρχον πολωτικό κλίμα που έφερε σε δυσκολία την τότε κυβέρνηση. Σε εκείνη τη συγκυρία κερδισμένα όμως δεν βγήκαν παρά τα κόμματα στο δεξιό άκρο του κομματικού φάσματος. Αξιοποιώντας τις αντιδράσεις εναντίον της υπογραφής της Συμφωνίας των Πρεσπών δημιούργησαν τα εκλογικά κάστρα τους και ένα υποστηρικτικό κοινό που έκτοτε τροφοδοτεί εκλογικά τα κάθε είδους κομματικά μορφώματα που επενδύουν στον ακραίο εθνικισμό και τροφοδοτούν αποσταθεροποιητικές θέσεις σε μια ευρεία γκάμα ζητημάτων.

Μια θεσμική διαδικασία επίλυσης της διαφοράς μας με την Τουρκία στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου, που όντως μπορεί να συνεπάγεται διαφοροποιήσεις από ενδεχομένως πιο μαξιμαλιστικές αφετηριακές θέσεις που θα διατυπωθούν και από τα δύο μέρη κατά την έναρξη αυτής της διαδικασίας, προϋποθέτει να έχει οργανωθεί μια συντονισμένη διεργασία σε επίπεδο πολιτικών και κομματικών δυνάμεων του δημοκρατικού φάσματος, προκειμένου η χώρα να προσέλθει ενώπιον μιας τέτοιας θεσμικής διαδικασίας έχοντας διασφαλίσει ένα όσο το δυνατόν πιο συμφωνικό κλίμα στο εσωτερικό της. Κάτι τέτοιο είναι μεν δύσκολο να επιτευχθεί τόσο λόγω της προϋπάρχουσας διχαστικής πολιτικής κουλτούρας όσο και λόγω της καθιερωμένης συγκρουσιακής πολιτικής τακτικής, ωστόσο είναι αναγκαίο να επιδιωχθεί. Ενα τέτοιο βήμα αποτελεί ένα εγχείρημα που ξεπερνά την κυβερνητική ευθύνη, ακόμη κι αν η κυβέρνηση που έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων και αποφάσεων διαθέτει μια ευρεία, νωπή και πρόσφατη λαϊκή εντολή.

Η Βασιλική Γεωργιάδου είναι καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο