Ποια έργα τέχνης {LF}θα μείνουν «αιώνια»

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά εκείνα που κάνουν ένα έργο τέχνης αλησμόνητο; Τα συναισθήματα που προκαλεί στον θεατή, το θέμα του, ή ο τρόπος που έχει διαχειριστεί τα χρώματα ο καλλιτέχνης; Κανένα από τα παραπάνω είναι η απάντηση που δίνει ένα νέο υπολογιστικό μοντέλο, το οποίο σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη διαπίστωσε ότι το αξιομνημόνευτο ενός έργου τέχνης είναι προβλέψιμο αλλά δεν εξαρτάται από τους προαναφερθέντες παράγοντες.

Πίσω από την έρευνα βρίσκεται το ResMem, ένα νευρωνικό δίκτυο που αναπτύχθηκε για την πρόβλεψη της μνήμης των ανθρώπων όταν αντικρίζουν εικόνες. «Βασίζεται σε ένα μοντέλο παρόμοιο με το ανθρώπινο οπτικό σύστημα, χωρίς όμως να έχει ενσωματωθεί κάποιο σύστημα που να προσομοιάζει με την ανθρώπινη μνήμη», εξηγεί στο advancedsciencenews.com η επίκουρη καθηγήτρια ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Σικάγο, Βίλμα Μπέινμπριντζ, η οποία μαζί με την ομάδα της προχώρησαν σε σειρά πειραμάτων για να αξιολογήσουν κατά πόσο μπορούν να παραμείνουν αλησμόνητα τα έργα τέχνης του Ινστιτούτου Τέχνης του Σικάγο, τόσο μέσω της διαδικτυακής παρουσίασής τους όσο και ύστερα από μια διά ζώσης περιήγηση στον εκθεσιακό χώρο. «Το ResMem διαθέτει τεχνητούς “νευρώνες” και μαθαίνει μια αντιστοίχιση μεταξύ μιας εικόνας και του σκορ απομνημόνευσής της μέσω της προβολής δεκάδων χιλιάδων παραδειγμάτων. Στη συνέχεια μπορεί να εφαρμόσει αυτές τις αντιστοιχίσεις σε νέες εικόνες που δεν έχει δει ποτέ πριν».

Τι έδειξε λοιπόν η μελέτη; «Δεν είναι ακόμη σαφές» απαντούν οι επιστήμονες και παραδέχονται ότι παρά την επιτυχία του μοντέλου στην πρόβλεψη των αποτελεσμάτων, δεν μπορεί ακόμη να προσδιορίσει τους παράγοντες που οδηγούν στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα. «Πρόκειται για ένα ακόμη ανοιχτό ερώτημα που εργαζόμαστε για να το απαντήσουμε, αλλά το θεωρούμε συναρπαστικό καθώς μας προσφέρει πολλές ακόμη δυνατότητες προς δοκιμή».

Η απάντηση αυτή δεν συνεπάγεται πως η επιστημονική ομάδα ερευνά στο σκοτάδι. Αντιθέτως. «Πιστεύουμε», λένε «ότι η απομνημόνευση αξιοποιεί κάτι πιο πολύπλοκο από έναν απλό συνδυασμό χαρακτηριστικών μετρήσιμων δεδομένων ενός πίνακα. Δεν μπορούμε να θυμόμαστε όλα όσα βλέπουμε. Ετσι, πιστεύουμε ότι η “απομνημόνευση” μπορεί να αξιοποιεί τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας δίνει προτεραιότητα στο τι πρέπει να θυμόμαστε από όσα βλέπουμε». Η εισαγωγή αυτού του είδους της ποσοτικοποιήσιμης αξιολόγησης στον κόσμο της τέχνης θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη δημιουργικότητα;

«Νομίζω ότι τα αποτελέσματα θέτουν ένα πραγματικά ενδιαφέρον ερώτημα σχετικά με τις αλλαγές που συμβαίνουν στο τοπίο της τέχνης. Υπάρχει μια αυξανόμενη “ινσταγκραμοποίηση” των έργων τέχνης και των μουσείων και αυτού του είδους η τεχνολογία θα ήταν ελκυστική για αυτές τις εφαρμογές», επισημαίνει η Βίλμα Μπέινμπριντζ.