Ο Μίλαν Κούντερα {LF}και το σινεμά

Η σχέση του Μίλαν Κούντερα με τον κινηματογράφο είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στη ζωή του. Αν και ο ίδιος μετά την αποφοίτησή του από το τμήμα λογοτεχνικών και αισθητικών επιστημών της Σχολής Καλών Τεχνών της Πράγας εντάχθηκε στις τάξεις των καθηγητών Ακαδημίας Κινηματογράφου της Πράγας, ενθάρρυνε τους φοιτητές του να μη γράφουν σενάρια και να αφοσιωθούν στη λογοτεχνία. Η γαλλική εφημερίδα «Liberation» υπογραμμίζει ότι σε αντίθεση με τη διαδεδομένη αντίληψη δεν συναναστρεφόταν τον μαθητή του Μίλος Φόρμαν, αλλά ούτε τους άλλους σκηνοθέτες του τσεχικού Νέου Κύματος, παρόλο που τους γνώριζε. Ακόμη και αν ο Γιάρομιλ Γέρες σκηνοθέτησε τη διασκευή του πρώτου του μυθιστορήματος «Το αστείο» αμέσως μόλις εκδόθηκε (1967).

Η ανάλυση των σπουδαιότερων έργων του δείχνει τον βαθμό στον οποίο ο μυθιστοριογράφος έχει ενσωματώσει τις κινηματογραφικές τεχνικές του μοντάζ, της έλλειψης και της εστίασης. Ωστόσο συχνά έδειχνε απρόθυμος στην αλληλεπίδραση των δύο τεχνών. Για τον Κούντερα η διασκευή ενός λογοτεχνικού έργου είναι προδοσία. Οπως το θέτει στο θεατρικό του έργο – φόρο τιμής στον Ντιντερό «Ο Ιάκωβος και ο αφέντης του»: «Περιφρονημένοι να είναι οι προσαρμογείς!». Το διαβάζουμε επίσης στον «Πέπλο»: «Επειδή για να μετατρέψεις ένα μυθιστόρημα σε θεατρικό έργο ή σε ταινία πρέπει πρώτα να διασπάσεις τη σύνθεσή του. […] Οι άνθρωποι νομίζουν ότι παρατείνουν τη ζωή ενός μεγάλου μυθιστορήματος διασκευάζοντάς το, αλλά το μόνο που κάνουν είναι να χτίζουν ένα μαυσωλείο όπου μια μικρή επιγραφή στο μάρμαρο θυμίζει το όνομα κάποιου που δεν υπάρχει εκεί».

Στις «Προδομένες διαθήκες» καταφέρεται εναντίον της κινηματογραφικής εκδοχής της «Δίκης» του Κάφκα που υπέγραψε ο Ορσον Ουέλς αφού απλοποίησε τα θέματα σε σημείο να τα κάνει αγώνα ενός αντιήρωα εναντίον μιας παράλογης εξουσίας που είναι ο αποδέκτης της βίας. «Ενα μειωτικό όραμα», κατά την άποψή του.

Ωστόσο, το 1979, ο ίδιος συμμετείχε στη διασκευή του μυθιστορήματος «Η λάμψη μιας γυναίκας» του Ρομέν Γκαρί από τον Κώστα Γαβρά. Στη συνέχεια, όταν ο Ζαν-Κλοντ Καριέρ ξεκίνησε την «αποσύνθεση» – επισημαίνει η «Liberation» – της «Αβάσταχτης ελαφρότητας του είναι» παραδίδοντας το σενάριο στον αμερικανό σκηνοθέτη Φίλιπ Κάουφμαν, ο μυθιστοριογράφος ήταν δεκτικός και συνεργάσιμος. Σε συνέντευξή του αρκετά χρόνια μετά την κυκλοφορία της ταινίας, ο Καριέρ ανέφερε: «Οι ζωντανοί συγγραφείς είναι πάντα έξαλλοι όταν το κείμενό τους κόβεται, το βιώνουν ως λογοκρισία. Η συνεργασία μου με τον Κούντερα πήγε τέλεια. […] Οταν διάβασε την πρώτη εκδοχή της διασκευής μου, του άρεσε πολύ και μου έγραψε πολλές επιστολές για να τη σχολιάσει – τις κράτησα».

Η εμπειρία από την ταινία που βγήκε το 1988 δεν ήταν σαφώς ευνοϊκή για τον ίδιο τον Κούντερα, ο οποίος απαγόρευσε έκτοτε άλλες διασκευές. Υπάρχει άλλωστε και μία ακόμη ιστορία που σχετίζεται με την αποστροφή του. Ο Μαρκ Γκρούνεμπαουμ με την έγκριση του Κούντερα δούλευε επί χρόνια πάνω σε μια κινηματογραφική μεταγραφή του «Βαλς του αποχαιρετισμού», στην οποία θα έπαιζαν ο Μπαρτ Λάνκαστερ, ο Αλέν Ντελόν και η Ιζαμπέλ Ιπέρ. Ομως, λίγες εβδομάδες πριν από την έναρξη των γυρισμάτων, όλα τα σχέδιά του κατέρρευσαν. Ο Κούντερα, είτε τρομάζοντας είτε απαιτώντας μεγαλύτερο ποσό για τα δικαιώματα, λέγεται ότι επικοινώνησε με την παραγωγή για να μπλοκάρει τα πάντα.