Πνιγμένοι από την κοινωνική αδικία

Κοιτάζοντάς την από μακριά, η Γαλλία μοιάζει με παράδοξο. Η οικονομική της κατάσταση δεν είναι κακή, αν εξαιρέσει κανείς το βάρος του δημόσιου χρέους της, που ξεπέρασε μόλις το συμβολικό όριο των τριών τρισεκατομμυρίων ευρώ. Η ανάπτυξη, σε κάθε περίπτωση, διατηρείται, η ανεργία υποχωρεί, οι ξένοι επενδυτές επιστρέφουν – όπως είχε διαβεβαιώσει τον Μάιο ο ίδιος ο γάλλος πρόεδρος. Κι εντούτοις βιώνει τη μια κοινωνική έκρηξη μετά την άλλη. Τέλη Μαρτίου, ο βασιλιάς Κάρολος Γ’ είχε αναγκαστεί να ματαιώσει επίσημη επίσκεψή του, την πρώτη σε ξένη χώρα μετά την ενθρόνισή του, λόγω των μεγάλων εντάσεων που προκάλεσε η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση την οποία επέβαλε η γαλλική κυβέρνηση. Και το περασμένο Σάββατο ο Εμανουέλ Μακρόν αναγκάστηκε να αναβάλει την επίσημη, τριήμερη επίσκεψη που θα ξεκινούσε κανονικά το βράδυ της Κυριακής στη Γερμανία λόγω των εκτεταμένων ταραχών που πυροδότησε ο θάνατος ενός 17χρονου στη Ναντέρ από αστυνομικά πυρά. Για τη χώρα του Διαφωτισμού, τα πλήγματα είναι βαριά και αλλεπάλληλα.

Με μια πρώτη ματιά, οι τρεις μεγάλοι σεισμοί που έχουν συγκλονίσει τη θητεία του Μακρόν δεν μοιάζουν να έχουν μεγάλη σχέση μεταξύ τους. Η κρίση των Κίτρινων Γιλέκων, τον χειμώνα του 2018-2019, γεννήθηκε από μια αντίδραση μέρους του πληθυσμού στην (εγκαταλελειμμένη πια) αύξηση του φόρου άνθρακα: παραπέμπει στη δύσκολη εφαρμογή της οικολογικής μετάβασης. Από την πλευρά του, το κίνημα κατά της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης, που σημάδεψε τους πέντε πρώτους μήνες του 2023, προέκυψε από μια λαϊκή αντίσταση στην απώλεια ενός δικαιώματος: παραπέμπει στη δυσκολία χρηματοδότησης του γαλλικού κοινωνικού μοντέλου. Οσο για την εβδομάδα των ταραχών που συγκλόνισαν τη Γαλλία μετά τον θάνατο του Ναέλ Μερζούκ – πυρπολήθηκαν συνολικά 12.031 αυτοκίνητα, άναψαν στους δρόμους, σε κάδους απορριμμάτων ή αλλού 23.878 φωτιές, υπέστησαν φθορές 2.508 κτίρια, δέχθηκαν επίθεση 168 σχολεία, 105 δημαρχεία και 17 δήμαρχοι, λεηλατήθηκαν εκατοντάδες καταστήματα, από καπνοπωλεία μέχρι ταχυφαγεία και καταστήματα ειδών ρουχισμού, τραυματίστηκαν 700 αστυνομικοί, συνελήφθησαν σχεδόν 4.000 άνθρωποι, το ένα τρίτο ανήλικοι, ακόμα και 11-12 χρόνων -, αυτή παραπέμπει στα λάθη και τις αυθαιρεσίες μιας αστυνομίας που έχει και ελλιπή εκπαίδευση και υπερβάλλοντα φόρτο εργασίας αυτά τα τελευταία χρόνια λόγω του κύματος τρομοκρατικών επιθέσεων και του εύρους των κοινωνικών κινημάτων. Αποκαλύπτει επίσης την κρίση της ενσωμάτωσης, η οποία αντιστέκεται στα δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ που έχουν επενδυθεί για «αστική ανάπλαση» στα υποβαθμισμένα μπανλιέ της Γαλλίας.

Με μια πιο προσεκτική ματιά, όμως, και οι τρεις αυτές κρίσεις έχουν μια κοινή αφετηρία: ένα αίσθημα κοινωνικής αδικίας. Που τείνει να καταλήξει, προσθέτοντας στην εικόνα τους πυρομανείς της Ακροαριστεράς και της Ακροδεξιάς, αλλά και τον ρόλο επιταχυντή που διαδραματίζουν στην εποχή μας τα σόσιαλ μίντια, σε μια «κοινοτοποίηση της βίας». Αντίθετα με ό,τι συνέβη στην «εξέγερση των μπανλιέ» του 2005, αυτή τη φορά οι ταραχές κατάπιαν και κοινότητες οι οποίες υπερηφανεύονται για την ποιότητα ζωής που προσφέρουν, ενώ συμμετείχαν και νέοι που δεν ανήκουν στους «συνήθεις ύποπτους», τα παιδιά μεταναστών. Από τη μια πλευρά, λοιπόν, είναι λογικό να διεκδικεί χρόνο ο Μακρόν ώστε «να καταλάβει». Λιγότερο λογικό φαίνεται το να προτάσσει, στο μεταξύ, μέτρα προερχόμενα από τη Δεξιά ή και την Ακροδεξιά – δίκες-εξπρές και βαριές ποινές για τους «ταραξίες», πρόστιμα για τους γονείς, σκέψεις για αναστολή πρόσβασης, σε ανάλογη μελλοντική περίπτωση, σε κοινωνικά δίκτυα… Αλλά, από την άλλη, θα είχε κανένα νόημα να επαναλάβει 18 χρόνια μετά, γνωρίζοντας πως έμειναν στα χαρτιά, εκείνα τα ωραία λόγια που είχε πει ο Ζακ Σιράκ ώστε να σβήσει η εξέγερση του 2005, μιλώντας για «γενναιοδωρία», «σεβασμό» και «αδελφοσύνη»;