Το Ουκρανικό, το βέτο της Τουρκίας και η σχέση της Συμμαχίας με την Ασία

Οταν ο πυγμάχος Μάικ Τάισον ρωτήθηκε πριν από έναν αγώνα αν τον απασχολούσε το σχέδιο του αντιπάλου του, απάντησε ωμά: «Ολοι έχουν ένα σχέδιο μέχρι να τους ρίξουν μια γροθιά στο στόμα». Με το ΝΑΤΟ συνέβη το αντίθετο, παρατηρεί το «Economist». Επί 42 χρόνια η Συμμαχία προετοιμαζόταν σχολαστικά για συμβατικό και πυρηνικό πόλεμο με τη Σοβιετική Ενωση και τους συμμάχους της. Το 1991 το Σύμφωνο της Βαρσοβίας διαλύθηκε και τα σχέδια μπήκαν σε αδράνεια. Τώρα η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία υπογράμμισε την ανάγκη για νέες στρατηγικές.

Χθες και σήμερα στο Βίλνιους, την πρωτεύουσα της Λιθουανίας, διεξάγεται η ετήσια Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ. Οι ηγέτες των χωρών – μελών αναμένεται να εγκρίνουν τα πρώτα ολοκληρωμένα αμυντικά σχέδια της Συμμαχίας μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. «Είναι η πιο δραματική αλλαγή… από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου», παρατηρεί ο Μάθιου βαν Βάγκενεν, αμερικανός στρατηγός στο Ανώτατο Στρατηγείο Συμμαχικών Δυνάμεων Ευρώπης. Το ερώτημα είναι αν οι σύμμαχοι μπορούν να ανταποκριθούν στις φιλοδοξίες τους.

Υπάρχουν πολλά να συζητηθούν στο Βίλνιους. Ο Γενς Στόλτενμπεργκ, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, αναμένεται να παρατείνει τη θητεία του (οι σύμμαχοι δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν σε έναν υποψήφιο για την αντικατάστασή του). Η Ουκρανία επιθυμεί πρόσκληση να ενταχθεί στη Συμμαχία μετά τον πόλεμο – στο μεταξύ αναμένει λεπτομερείς και ουσιαστικές εγγυήσεις για μακροπρόθεσμη βοήθεια. Σημείο εμπλοκής είναι το συνεχιζόμενο βέτο της Τουρκίας στην ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ. Ενα άλλο είναι η σχέση της Συμμαχίας με την Ασία. Οι σύμμαχοι συμφωνούν ότι η Κίνα έχει ολοένα και μεγαλύτερο αντίκτυπο στην ευρωπαϊκή ασφάλεια – και όχι μόνο μέσω της εμβάθυνσης της σχέσης της με τη Ρωσία -, αλλά η διαμάχη για το αν θα ανοίξει γραφείο του ΝΑΤΟ στο Τόκιο αποκαλύπτει διχογνωμίες σχετικά με το πώς να αντιδράσουν.

Περιφερειακά σχέδια

Παρ’ όλα αυτά, η σχεδιαζόμενη αναμόρφωση του στρατιωτικού μηχανισμού του ΝΑΤΟ είναι το πιο σημαντικό σημείο της ημερήσιας διάταξης. Ο αρχιτέκτονας των αμυντικών μεταρρυθμίσεων είναι ο Κρις Καβόλι, αμερικανός στρατηγός που υπηρετεί ως ανώτατος συμμαχικός διοικητής Ευρώπης – ρωσόφωνος, με σπουδές στο Πρίνστον και στο Γέιλ. Τα σχέδιά του φτάνουν τις 4.000 (απόρρητες) σελίδες.

Στο επίκεντρο βρίσκεται μια τριάδα περιφερειακών σχεδίων: ένα για τον Βορρά, που καλύπτει τον Ατλαντικό και την ευρωπαϊκή Αρκτική, ένα για το κέντρο, που αφορά τη Βαλτική και την Κεντρική Ευρώπη μέχρι τις Αλπεις, και ένα σχέδιο για τη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα. Υπάρχουν επιμέρους σχέδια για το Διάστημα, τις επιχειρήσεις στον κυβερνοχώρο και τις ειδικές δυνάμεις. Η Ρωσία, όπως είναι αναμενόμενο, βρίσκεται στο επίκεντρο, αλλά όχι αποκλειστικά: το νότιο σχέδιο, κατόπιν επιμονής της Τουρκίας, μοιράζει την προσοχή του εξίσου μεταξύ της απειλής από τη Ρωσία και των τρομοκρατικών ομάδων.

Ο πρώτος και σημαντικότερος σκοπός των εγγράφων είναι η αποτροπή. «Το κλειδί για τα πολεμικά σχέδια του ΝΑΤΟ ήταν πάντα ότι η Μόσχα γνωρίζει πως υπάρχουν πολεμικά σχέδια του ΝΑΤΟ», λέει ο Τιμ Σέιλ, ιστορικός της Συμμαχίας στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο.

Τα σχέδια παρέχουν επίσης σαφείς οδηγίες για κάθε ένοπλη δύναμη στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική σχετικά με το πώς να δράσουν σε περίπτωση που ξεσπάσει σύγκρουση. «Ως νεαρός υπολοχαγός, ήξερα ακριβώς πού θα πήγαινε η πυροβολαρχία μου, σε ποια πόλη», λέει ο στρατηγός Ντάριλ Ουίλιαμς, διοικητής του στρατού των ΗΠΑ στην Ευρώπη, αναλογιζόμενος την ανάπτυξή του στη Δυτική Γερμανία το 1983. Τα τάγματα και οι ταξιαρχίες θα μπορούν να γνωρίζουν εκ των προτέρων την τοποθέτησή τους – είτε είναι νορβηγικό νησί είτε έκταση στα Καρπάθια.

Και βέβαια υπάρχει ο κατάλογος του στρατηγού Καβόλι για το τι είναι απαραίτητο για τη στρατιωτική στρατηγική του. Οι άμεσες προτεραιότητες είναι πέντε: ικανές για μάχη χερσαίες δυνάμεις, ιδίως βαριές τεθωρακισμένες ταξιαρχίες – ολοκληρωμένα συστήματα αεράμυνας και πυραυλικής άμυνας ικανά να προστατεύουν τις μονάδες εν κινήσει – δύναμη πυρός μεγάλου βεληνεκούς, όπως πυροβολικό και εκτοξευτές πυραύλων – ψηφιακά δίκτυα που επιτρέπουν τη γρήγορη και ασφαλή μετακίνηση δεδομένων στο πεδίο της μάχης και την επιστροφή τους στο αρχηγείο – διοικητική μέριμνα για τη μετακίνηση μεγάλων στρατών σε όλη την Ευρώπη, διατηρώντας παράλληλα τον ανεφοδιασμό τους.