«Αυτός, ο αδιόρατος σεξισμός»

Οι μαθητές και μαθήτριες που πέρασαν τη δοκιμασία των Πανελλαδικών Εξετάσεων κλήθηκαν να διαχειριστούν ένα δύσκολο θέμα, ειδικά το δεύτερο κείμενο που αναφέρεται στις διαφορές του κλασικού ορισμού του φεμινισμού με τον νεοφεμινισμό και μεταφεμινισμό. Είναι ένα κείμενο στο οποίο θα ήταν δύσκολο να συμφωνήσουν ή να διατυπώσουν με σαφήνεια την άποψή τους άνθρωποι που ασχολούμαστε με τα κινήματα εδώ και πολλά χρόνια, πολύ δε περισσότερο τα παιδιά που, κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας, σπάνια έχουν την ευκαιρία να εκτεθούν ή να κατανοήσουν ακόμη και τις βασικές παραδοχές της ισότητας και της συμπερίληψης ως αναφαίρετα ανθρώπινα δικαιώματα.

Δηλαδή, αντί να μαθαίνουμε στα παιδιά ποιος είναι ο σωστός επιθετικός προσδιορισμός που συνοδεύει τον φεμινισμό, σε όποια ερμηνεία του και αν τον ασπαζόμαστε, ας τα μάθουμε τι σημαίνει, ποιες ιστορίες κρύβονται πίσω από τον όρο αυτό, ποιες ανάγκες μη εκφρασμένες, ποια δικαιώματα αγνοούνται και πώς θα τα αλλάξουμε. Ας αναφερθούμε στον φεμινισμό ως ιδέα και ως κοινωνική απαίτηση. Να τα μάθουμε τον φεμινισμό ως ένα κίνημα που στόχο έχει την εξάλειψη του σεξισμού, των ασυνείδητων και συνειδητών προκαταλήψεων που τον συνοδεύουν, των ανισοτήτων και των εμποδίων που δημιουργούν στην καθημερινότητα εκατομμυρίων γυναικών σε όλον τον κόσμο.

Είναι πολλοί και πολλές που πιστεύουν ότι τα εμπόδια αυτά είναι ένας μύθος, ότι δεν  υφίστανται πια στις σύγχρονες κοινωνίες, ότι οι γυναίκες έχουν κατακτήσει πια τη θέση τους στην κοινωνία. Μα αν αυτό είχε συμβεί, δεν θα υπήρχε κανένας απολύτως λόγος να διαμαρτύρεται καμία από εμάς. Στην οργάνωση την οποία έχω την τιμή να εκπροσωπώ, το δίκτυο «Lean In» στην Ελλάδα, συμμετέχουν εθελοντικά περισσότερες από δύο χιλιάδες γυναίκες από κάθε σημείο της Ελλάδας. Ολες αυτές οι γυναίκες δεν διεκδικούν τίποτα περισσότερο από ίσες ευκαιρίες στη ζωή, στην εργασία, στην κοινωνία.

Τα στατιστικά στοιχεία από τις έρευνες που έχουμε στη διάθεσή μας και οι αναφορές των διεθνών και ευρωπαϊκών οργανισμών που κατατάσσουν την Ελλάδα στις τελευταίες θέσεις των χωρών της ΕΕ είναι αδιάσειστες αποδείξεις του ελλείμματος ισότητας. Και οι αριθμοί δεν ψεύδονται. Το ποσοστό εκπροσώπησης των γυναικών στο ελληνικό Κοινοβούλιο μετά βίας ξεπερνά την αναγκαιότητα των απαρχαιωμένων ποσοστώσεων, το ίδιο και στην κυβέρνηση, στις επιχειρήσεις μόλις 15% των γυναικών αναλαμβάνουν θέσεις ευθύνης, στο 20% βρίσκεται η γυναικεία επιχειρηματικότητα και ας μη μιλήσουμε για start up επιχειρηματικότητα, ενώ μόλις 7% βρίσκονται στα ΔΣ των εταιρειών – γεγονός που ανάγκασε την ΕΕ να επιβάλει ποσόστωση, με αρχή τις εισηγμένες. Ο νέος εργασιακός νόμος Χατζηδάκη περιλαμβάνει μία σειρά κομβικών αλλαγών για την προστασία της μητρότητας και της γονεϊκότητας, αυστηροποιεί το πλαίσιο για τις περιπτώσεις παρενοχλήσεων, υποχρεώνει τις εταιρείες να καταθέσουν πολιτικές ισότητας. Αν λοιπόν δεν υπήρχε πρόβλημα, δεν θα υπήρχε και η αναγκαιότητα αυτών των παρεμβάσεων. Μήπως άραγε δεν έχουμε παρατηρήσει όλοι και όλες την αύξηση της ενδοοικογενειακής βίας, των σεξουαλικών κακοποιήσεων και βιασμών, των γυναικοκτονιών – είτε ως αποκύημα της πανδημίας είτε γιατί οι γυναίκες, παίρνοντας θάρρος από τη συλλογική δράση, τα καταγγέλλουν περισσότερο;

Μήπως άλλωστε δεν είμαστε όλοι και όλες μάρτυρες, τις τελευταίες ημέρες, των απίθανα σεξιστικών σχολίων για την εμφάνιση των βουλευτριών μας, τις φωτογραφίες από «τα καλλίγραμμα πόδια» και τα «υπέροχα μπούστα», σχόλια που σε καμία περίπτωση δεν έχουμε δει να γίνονται για άντρες βουλευτές; Αυτός είναι ο αδιόρατος σεξισμός και είναι εξίσου επικίνδυνος με τον ορατό σεξισμό όπως αυτόν που πρεσβεύει ξεκάθαρα στη Βουλή το νέο κόμμα Νίκη, που θέλει να ανοίξει και πάλι τον διάλογο από το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του γυναικείου σώματος και των αμβλώσεων, μέχρι το αν πρέπει να φοράμε παντελόνια ή όχι.

Η Τσιμαμάντα Νιγκόζι Αντίτσι στο βιβλίο της «We should all be feminists» είχε διατυπώσει την πεποίθηση ότι για να έχουμε έναν πραγματικά ευτυχισμένο κόσμο πρέπει να έχουμε πραγματικά «έναν  κόσμο πιο ευτυχισμένων ανδρών και πιο ευτυχισμένων γυναικών, που θα είναι πιο πιστοί στον πραγματικό τους εαυτό. Και να πώς να ξεκινήσουμε: πρέπει να αναθρέψουμε τις κόρες μας αλλιώς. Και πρέπει να αναθρέψουμε και τους γιους μας αλλιώς». Πώς αλλιώς; Να μάθουμε στα παιδιά έναν διαφορετικό τρόπο κατανόησης του κόσμου, όπου θα εξαφανιστεί η κυριαρχία και η εξουσία του ενός φύλου στο άλλο. Σε κάθε άλλο φύλο χωρίς να αγνοούμε τις βιολογικές, κοινωνικές και ταυτοτικές μας διαφορές «δεν θα προκαλεί πόνο το ένα φύλο στο άλλο αλλά χαρά, και θα συνεργάζεται δημιουργικά», όπως το έθεσε η Σούλαμιθ Φάιρστοουν το 1970.

Πρέπει δηλαδή, να επανεξετάσουμε συνολικά τις εκφράσεις της πατριαρχίας, τον τρόπο με τον οποίο μας μεγάλωσαν να σκεφτόμαστε τον εαυτό μας, τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα τα οποία μας εμποδίζουν να δούμε καθαρά και μας αναγκάζουν να διαιωνίζουμε τους ίδιους και τους ίδιους ρόλους περασμένων εποχών στη δική μας. Ο αιώνας άλλαξε, οι ρόλοι άλλαξαν και πρέπει πια να αποδεχθούμε ότι κρινόμαστε για την αξία και τις ικανότητές μας και όχι για το φύλο μας. Μία γυναίκα μπορεί πια να είναι μία εξαιρετική αστροναύτισσα, καπετάνισσα, Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Μία γυναίκα μπορεί πια να είναι εξίσου καλή επαγγελματίας και καλή μητέρα. Για να φτάσουμε όμως εκεί χρειαζόμαστε α) πολιτικές που δείχνουν τον δρόμο β) προσωπική διάθεση να αναγνωρίζουμε και να περιθωριοποιούμε τη σεξιστική συμπεριφορά στο σχολείο, στη δουλειά, στη γειτονιά μας.

Η Αρετή Γεωργιλή είναι  συνεπικεφαλής της οργάνωσης  Lean In Network Greece (Athens), διαχειρίστρια του ακτιβιστικού βιβλιοπωλείου Free Thinking Zone