Δεκαεννιά χρόνια μετά μόνο θλίψη

Χθες συμπληρώθηκαν δεκαεννιά χρόνια από τη βραδιά της κατάκτησης του Euro 2004. Σκεφτόμουν πως ένα παιδί 35 χρονών που αγαπάει το ποδόσφαιρο και ασχολείται με αυτό δεν θυμάται τίποτα από εκείνες τις μέρες. Ευτυχώς κάθε φορά που έχουμε τη συγκεκριμένη επέτειο γίνονται διάφορα αφιερώματα που υπενθυμίζουν το πώς συνέβησαν όλα – σε γενικές γραμμές δίνεται μια εξήγηση για το θαύμα κι όποιος δεν το έζησε μπορεί περίπου να καταλάβει τι συνέβη. Αν στις πολλές ποδοσφαιρικές εξηγήσεις κάποιος προσθέσει και λίγο από την απαραίτητη μεταφυσική μπορεί να έχει μια εικόνα πλήρη. Οντως η Εθνική μας σε εκείνο το τουρνουά έπαιξε καταπληκτική άμυνα. Βεβαίως βοήθησε το γεγονός ότι πολλοί από τους βασικούς της αγωνίζονταν σε πρωταθλήματα του εξωτερικού κι όπως ωραία είχε εξηγήσει κάποτε ο Γιώργος Καραγκούνης είχαν απομυθοποιήσει τους σπουδαίους αντιπάλους τους πριν τους συναντήσουν στην Πορτογαλία γιατί είχαν ήδη παίξει σκληρά ματς μαζί τους στα πρωταθλήματα και στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις όπου έπαιρναν μέρος. Αυτό, το να έχουν δηλαδή οι έλληνες παίκτες ευρωπαϊκή πείρα, ήταν πρωτόγνωρο εκείνη την εποχή. Σίγουρα ήταν καταλυτική η παρουσία του Οθωνα Ρεχάγκελ που έφτιαξε την πρώτη ίσως εθνική ομάδα που θύμιζε ομάδα που αγωνιζόταν σε εθνικό πρωτάθλημα – είχε δηλαδή ομοιογένεια, ιεραρχία και ευδιάκριτη αγωνιστική ταυτότητα. Και είναι δεδομένο πως τότε η Εθνική μας ήταν τυχερή.

Τύχη

Ξέρετε ποια ήταν η πιο μεγάλη τύχη της; Οτι μια απίθανη συγκυρία (για να μην πω συναστρία) θέλησε να βρεθούν τότε στην ομοσπονδία και να δουλέψουν για αυτό το θαύμα πολλοί νέοι – τότε – ποδοσφαιροπαράγοντες, που καμία σχέση δεν είχαν με τους συνηθισμένους ανθρώπους που συναντάς στην ομοσπονδία του ελληνικού ποδόσφαιρου. Μετά το Euro της Πορτογαλίας ο Θόδωρος Θεοδωρίδης έγινε γενικός γραμματέας της UEFA. Από την UEFA πέρασε κι ο Πατρίκ Κομνηνός που σήμερα δουλεύει στη FIBA. Ενας από τους αφανείς ήρωες εκείνου του θαύματος, ο τότε διαιτητής Κύρος Βασσάρας, που με τη σοβαρότητά του ήταν ένας καταπληκτικός εκπρόσωπος της χώρας μας στα διεθνή τουρνουά, όταν σταμάτησε τη διαιτησία, έγινε μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των ρέφερι. Σε εκείνη την όχι και τόσο μακρινή εποχή η ΕΠΟ είχε Επιτροπή Διεθνών Σχέσεων που την αποτελούσαν παράγοντες που κατά τα άλλα δούλευαν στις επαγγελματικές ομάδες. Αν θυμάμαι καλά το 2004 πρόεδρός της ήταν ο μετέπειτα πρόεδρος της ομοσπονδίας Σοφοκλής Πιλάβιος – τότε υπεύθυνος διεθνών σχέσεων και του ΠΑΟ. Παρά τους καβγάδες μεταξύ των ομάδων, υπήρχαν στην ομοσπονδία άνθρωποι ικανοί πρώτα από όλα να συνεννοηθούν μεταξύ τους με στόχο έναν μεγάλο σκοπό. Οχι φυσικά την κατάκτηση του Euro: αυτό δεν θα μπορούσε να προγραμματιστεί. Ο σκοπός ήταν να δημιουργηθεί μια ομάδα με αγωνιστική σοβαρότητα, να στηριχθεί ένας προπονητής, να σταματήσει η Εθνική να είναι κέντρο διερχομένων και πεδίο καβγάδων. Οταν όλα αυτά συνέβησαν ήρθε και το αποτέλεσμα. Μεγαλύτερο από κάθε προσδοκία. Αλλά όχι ανεξήγητο.

Αβατο

Είχε δουλέψει τότε υποδειγματικά η ομοσπονδία; Δεν θα το έλεγα. Είχε συμβεί κάτι ολότελα διαφορετικό. Ο Θόδωρος Θεοδωρίδης (κυρίως) είχε καταφέρει να αποσπάσει την Εθνική από όλο το εγχώριο καρκατσουλιό και να τη μετατρέψει σε ένα είδος άβατου: οι σύμβουλοι της ομοσπονδίας δεν τολμούσαν καν να μείνουν στο ξενοδοχείο της ομάδας και άτομα όπως ο τότε γενικός αρχηγός Γιώργος Παπαλάνης μπορούσε να τσακωθεί ακόμα και με τον πρόεδρο της ομοσπονδίας, αν πίστευε πως μια απόφασή του δεν ήταν η πρέπουσα για την Εθνική. Με τον καιρό δημιουργήθηκε η εντύπωση πως στην ομάδα εκείνη υπήρξαν, ως εκ θαύματος, κάποιες φοβερές ποδοσφαιρικές προσωπικότητες – η αλήθεια είναι ότι υπήρχαν χαρισματικά παιδιά, αλλά τα παιδιά είναι πάντα παιδιά. Δύο χρόνια πριν από το θαύμα της Πορτογαλίας ο Ντέμης Νικολαΐδης κι ο Γρηγόρης Γεωργάτος είχαν τσακωθεί για το ποιος θα φοράει τη φανέλα με το 11. Πηγαίνοντας στην Πορτογαλία διάφοροι σταρ της εποχής είχαν ζητήσει να έχουν προνομιακή μεταχείριση και να μένουν μόνοι σε δωμάτιο. Η πίστη των παικτών στο θαύμα ήταν μια μάλλον δημοσιογραφική υπερβολή, που προέκυψε, εκ των υστέρων, ως εξήγηση για ό,τι μαγικό συνέβη. «Επειτα από μια βαριά ήττα από την Ολλανδία ο στόχος ήταν στην Πορτογαλία να μην εξευτελιστούμε» έλεγε ο Τραϊανός Δέλλας. «Μία νίκη, αυτό θέλαμε» έχει πει ο πάντα σοβαρός Αντώνης Νικοπολίδης. «Ενας μεγάλος στόχος ήταν να μείνουμε έναν μήνα όλοι μαζί και να μην τσακωθούμε» μου ‘χε πει ένα βράδυ ο Θοδωρής Ζαγοράκης. Τα παιδιά είναι πάντα παιδιά. Το θέμα είναι πώς θα τα μεγαλώσεις. Εκείνα κάποιοι φρόντισαν να μεγαλώσουν σωστά.

Καθόλου

Αυτό που σε κάθε επέτειο της κατάκτησης του Euro αναρωτιέμαι είναι πόσο δύσκολο είναι να καταλάβει όποιος δεν το έζησε όχι το πώς η επιτυχία προέκυψε, αλλά το πώς κατάφερε το ελληνικό ποδόσφαιρο να μην την εκμεταλλευτεί σχεδόν καθόλου. Η Εθνική, όσο ακόμα λειτουργούσε η θύμηση της αξίας της απομόνωσής της, είχε έναν κύκλο καλών αποτελεσμάτων που σταμάτησε, όταν μια σειρά από έλληνες παράγοντες τη χρησιμοποίησαν ως την Ιφιγένεια της εξυγίανσης της ομοσπονδίας. Το ελληνικό ποδόσφαιρο, από την άλλη, την επιτυχία δεν την εξαργύρωσε ποτέ. Υπάρχει μια χαρακτηριστική δήλωση του Ντέμη Νικολαΐδη επί τούτου. «Κανένας δεν ασχολήθηκε με το ποδόσφαιρο και ούτε πρόκειται γιατί αυτό θέλει άτομα ν’ αγαπάνε το άθλημα κι εγώ δεν έχω δει πολλά. Για να φτιάξει το ποδόσφαιρο νομίζω ότι θέλει σωστό κρατικό έλεγχο και παρέμβαση σε πλήρη συνεργασία με την UEFA. Δεν είμαι καθόλου αισιόδοξος και είναι κρίμα γιατί συμφέρει μία χώρα να έχει προηγμένο πρωτάθλημα. Δεν ασχοληθήκανε. Απλά πήραμε το Euro, ανέβηκε η ψυχολογία και το ειδικό βάρος της εθνικής ομάδας. Μέχρι εκεί». To έχει πει στα δεκάχρονα της επετείου. Το ότι μοιάζει απολύτως επίκαιρο μαρτυρά το πρόβλημα.

Οδοιπορικά

Φέτος, συμβολικά, δύο ημέρες πριν από την επέτειο υπήρχε Γενική Συνέλευση της ομοσπονδίας. Το βασικό της θέμα ήταν αν ο πρόεδρός της Τάκης Μπαλτάκος θα αμείβεται με 8 χιλιάδες ευρώ τον μήνα – θα τα εισπράττει είπαν ως οδοιπορικά: προφανώς γιατί ισχύει το «ασθενής και οδοιπόρος αμαρτία ουκ έχει». Ο πρόεδρος της ομοσπονδίας βάσει του καταστατικού δεν επιτρέπεται να αμείβεται. Ο Μπαλτάκος όμως δεν είναι κορόιδο. Θέλει αμοιβή γνωρίζοντας πως βρίσκεται σε μια ομοσπονδία της οποίας οι διευθυντές παίρνουν μεγαλύτερο μηνιάτικο από την Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Θέλει λέει ο άνθρωπος και να παντρευτεί τον Σεπτέμβριο κι έχει ανάγκες. Κι αυτό να ξέρετε αποτελεί κληρονομιά του 2004: πριν από την κατάκτηση του Euro οι ποδοσφαιροπαράγοντες ντρέπονταν να κάνουν τέτοιες συζητήσεις σε Γενικές Συνελεύσεις. Μετά όχι. Ηταν όλοι τους πρωταθλητές Ευρώπης.