«Η συνεργασία {LF}είναι το μέλλον»

Το διεπιστημονικό πρόγραμμα «Back to Earth» της Serpentine, στο οποίο είναι επιμελητής και δημιουργήθηκε με αφορμή τα 50 χρόνια λειτουργίας της γκαλερί, είναι το πεδίο δράσης του. Ο Κώστας Στασινόπουλος είναι επιμελητής και ιστορικός τέχνης και η δουλειά του επικεντρώνεται στη σύγκλιση της τέχνης, της οικολογίας και της ταυτότητας. Μαζί με τον Χανς Ούλριχ Ομπριστ, καλλιτεχνικό διευθυντή της Serpentine, είναι συνεπιμελητής της έκδοσης «140 Artists’ Ideas for Planet Earth». Πρόσφατα οι δύο συνεργάτες διοργάνωσαν το ταξίδι των μεγάλων χορηγών της Serpentine στην Αθήνα, όπου επισκέφθηκαν μουσεία, χώρους τέχνης, εργαστήρια καλλιτεχνών, συνδυάζοντας εκδρομικούς περιπάτους, performances και γευσιγνωσία. Στο βάθος αυτής της επίσκεψης υπήρχε ένας σκοπός πέρα από την ικανοποίηση της περιέργειας των ειδημόνων υψηλού κύρους. Η δυνατότητα συνεργασίας καλλιτεχνικών οργανισμών για τη συμπαραγωγή καλλιτεχνικού προγράμματος μεταξύ Αθήνας – Λονδίνου γίνεται πραγματικότητα. Αφού ο έλληνας επιμελητής έμαθε να συνδυάζει και να συσχετίζει ανθρώπους και καλλιτεχνικές επιδιώξεις σπουδάζοντας στην Αγγλία αρχικά βιοχημεία: «Σπούδασα στο Imperial. Ενα από τα πράγματα που κατάλαβα κατευθείαν όταν μπήκα στο πανεπιστήμιο ήταν ότι ο κόσμος της βιοχημείας και της επιστήμης είναι πάρα πολύ ενδιαφέρων, αλλά δεν με εκφράζει για να το κάνω στη ζωή μου. Γιατί πάντα ήθελα να ασχοληθώ με την τέχνη, απλά δεν είχα καταλάβει ότι ήθελα να το κάνω επαγγελματικά».

Στη βιοχημεία τι θα ήταν αυτό που θα έπρεπε να κάνεις;

Να είμαι στο εργαστήριο και να ασχολούμαι με την έρευνα, οπότε αυτό δεν ήταν για μένα. Είναι πολύ μοναχική δουλειά. Και αυτό που με ενδιέφερε ήταν η επαφή με τον κόσμο. Ο τρόπος ζωής του επιστήμονα δεν μου κολλάει. Παρ’ όλα αυτά, τα βρήκα εξαιρετικά ενδιαφέροντα αυτά τα χρόνια των πρώτων σπουδών μου. Το αγαπημένο μου μάθημα ήταν η Ανοσολογία και πολλές φορές έχω ακόμα φωτεινά σήματα από τις σπουδές αυτές. Στο Kings College έκανα μεταπτυχιακό στον τομέα διοίκησης τεχνών. Η πρώτη μου πρακτική άσκηση ήταν στο White Chapel, όπου μπήκα στον τομέα ανεύρεσης πόρων καθώς εκείνη την εποχή έκαναν ριζική ανακαίνιση της γκαλερί. Εκεί κατάλαβα ότι τα πρακτικά θέματα οργάνωσης και διοίκησης με ενδιαφέρουν. Οτι θα μου άρεσε πάρα πολύ να δουλεύω για έναν δημόσιο θεσμό όπως είναι ένα μουσείο. Είδα πόσο σημαντικό είναι όλο αυτό το πράγμα – αόρατο στον πολύ τον κόσμο -, καθώς δεν ξέρουν πώς «τρέχει», τι μέσα απαιτούνται, πόσοι άνθρωποι εργάζονται για τη λειτουργία του αλλά και τι χρειάζεται ώστε να γίνουν τα εκθεσιακά προγράμματα, αλλά και οι πληρωμές του βασικού προσωπικού ή του λογαριασμού για να ανοίξεις τα φώτα. Η δεύτερη πρακτική άσκηση που έκανα ήταν στο γραφείο του Χανς Ούλριχ Ομπριστ.

Ενας άνθρωπος – μουσείο από μόνος του.

Τότε ήμουνα 22. Πήγα να δώσω συνέντευξη στη βοηθό του. Δεν περίμενα να συναντήσω τον ίδιο τον Ομπριστ, ο οποίος βρισκόταν στον διπλανό χώρο. Με έπιασε αγωνία για το τι θα του έλεγα για τις σπουδές μου και φυσικά η πρώτη ερώτηση που μου κάνει βλέποντας το βιογραφικό μου είναι «πώς συνδυάζεται η επιστήμη με την τέχνη». Απάντησα ότι με έχει βοηθήσει πολύ ο επιστημονικός τρόπος σκέψης, παρόλο που δεν έχω κλασικό πτυχίο ιστορίας τέχνης ή επιμελητικής πρακτικής όπως θα έπρεπε για μια θέση σε γραφείο καλλιτεχνικού διευθυντή. Ο Ομπριστ απάντησε ότι αυτό είναι το δυνατό μου χαρτί. Και ότι δεν υπάρχουν όρια μεταξύ των επιστημονικών κλάδων. Μάλιστα μου έδωσε δώρο ένα βιβλίο του που είχε μόλις εκδώσει, το «Formulas to Now». Ηταν μία συλλογή με εξισώσεις τις οποίες είχε ζητήσει από 100 καλλιτέχνες και διάφορους δημιουργικούς ανθρώπους. Εμεινα κοντά του έναν χρόνο. Μετά έφυγα και συνέχισα σπουδές για ιστορία της τέχνης στο Courtauld Institute of Art. Πήγε τόσο καλά η πρακτική στον Ομπριστ ώστε το 2010, όταν εκείνος έρχεται στην Αθήνα για τη διοργάνωση με τη Νάντια Αργυροπούλου του μαραθωνίου συζητήσεων κάτω από την Ακρόπολη, με κάλεσε στην ομάδα για αυτό το πρότζεκτ. Και από το 2010 μέχρι και το 2017 επέστρεφα κάθε χρόνο, τον Οκτώβριο, στη Serpentine για να δουλέψω μαζί του το Marathon, τη μεγάλη εκδήλωση που κρατάει πολλές ώρες με πάρα πολλούς ομιλητές. Μέσα σε αυτά τα χρόνια έκανα και διδακτορικό. Με θέμα φεμινισμός, ψυχανάλυση και πόλεμος. Είναι οι τρεις πυλώνες μέσα από τους οποίους κοιτούσα πώς αποτυπώνεται η σιωπή ως μέθοδος πολιτικής αντίστασης σε έργα που αφορούν εμφύλιες διαμάχες αλλά και πόλεμο από το 1980 και μετά.

Πώς έκανες αυτό το βήμα προς τις φεμινιστικές σπουδές;

Στο Courtauld Institute είχα μία φωτεινή καθηγήτρια, τη Μίνιον Νίξον, η οποία ασχολείται με ψυχανάλυση και ιστορία της τέχνης με ειδίκευση στον φεμινισμό και στα θέματα ταυτότητας, και ο λόγος της, προφορικός και γραπτός, μου άνοιξε τα μάτια διάπλατα. Από τότε όλη μου η δουλειά, ακόμα και μέσα στη Serpentine, αφορά την ταυτότητα. Πιστεύω ότι ακόμα και σήμερα χωρίς τον φεμινισμό δεν θα γινόταν τίποτα από τα υπόλοιπα ζητήματα, είτε λέγονται queer πρακτικές, πολιτικά δικαιώματα, είτε intersectional politics που αφορούν το φύλο, τη φυλετική καταγωγή, τα δικαιώματα σε ένα πλαίσιο αγώνα. Ο φεμινισμός έχει βάλει τη βάση για όλα αυτά τα ζητήματα του παρόντος.

Ποιος είναι τώρα ο ρόλος σου στη Serpentine Gallery;

Είμαι επιμελητής του προγράμματος «Live». Η δουλειά που κάνω εγώ αφορά performance, μουσική, κινηματογράφο, φεστιβάλ, συμπόσια, εργαστήρια. Ο,τι έχει σχέση με την έννοια της ζωντανής εκδήλωσης. Την αγαπώ την τέχνη, θέλω όμως τον κόσμο.

Σου αρέσει να συγκεντρώνεις και να γνωρίζεις μεταξύ τους τους ανθρώπους;

Αυτή η ικανότητα να μπορείς να κάνεις σύνδεση με διαφορετικά ίσως πράγματα και να βγάζεις ένα άλλο νόημα είναι από τα πιο ελκυστικά στοιχεία της τέχνης. Στη Serpentine έχουμε ένα πολύ μεγάλο δώρο. Η δομή του θεσμού είναι τέτοια που δεν έχουμε συλλογή, επομένως δεν έχουμε την έγνοια της φροντίδας που έρχεται με μια συλλογή, γι’ αυτό και έχουμε την ευελιξία να κάνουμε εκθέσεις από το μηδέν. Και είναι πάντα δωρεάν οι εκθέσεις μας, ώστε να ανοίγουν οι πόρτες και να έρχεται ο κόσμος. Εξάλλου είναι πολύ συγκεκριμένος ο χώρος. Είμαστε μέσα στο Χάιντ Παρκ και ο κόσμος που έρχεται μπορεί να είναι ή απλά επισκέπτης στο Λονδίνο ή το αποκλειστικά για την τέχνη κοινό.

Σε αυτό το ελεύθερο πεδίο ποιος είναι ο σκοπός του δικού σου προγράμματος «Live»;

Να φύγει ο κόσμος με κάτι ώστε να μην του είναι αδιάφορο. Να είναι μιξαρισμένο το κοινό, να έρχονται άνθρωποι με πολλές καταβολές, να υπάρχει σεβασμός προφανώς στη δουλειά του καλλιτέχνη. Εχουμε την τύχη να έχουμε το καλοκαιρινό περίπτερο που ανοίγει κάθε χρόνο μπροστά από την γκαλερί. Είναι ένας χώρος ο οποίος είναι σχεδιασμένος έτσι ώστε οι επιμελητές των «Live» να κάνουμε πράγματα μέσα σε αυτόν. Οπότε υπάρχει ένας πολύ ωραίος διάλογος γιατί κάθε χρόνο περιμένουμε ποιος θα είναι ο αρχιτέκτονας που θα πάρει την ανάθεση, ποιο θα είναι το σκεπτικό του για να σκεφτούμε να φέρουμε καλλιτέχνες και να αρχίσουμε να κάνουμε performances, χορό, ομιλίες που θα συνδεθούν με την έμπνευση του αρχιτέκτονα. Τώρα έχουμε τη Λίνα Γκόντμε και το θέμα του περιπτέρου της είναι «Α Τable» – σχετίζεται με το φαγητό και τους τρόπους συνεύρεσης.

Στην ομάδα που δουλεύει τώρα με εμένα λέω ότι με ενδιαφέρει ο κόσμος που θα έρθει, είτε είναι το κοινό, είτε είναι επιμελητής, είτε συλλέκτης, είτε διευθυντής, είτε φωτιστής, είτε ο άνθρωπος που μας φέρνει τον πάγο για να είναι κρύο το κρασί, να φύγει και να πει «ήταν φανταστικά». Δηλαδή από τη στιγμή που θα μπεις μέχρι να βγεις να έχεις εισπράξει κάτι από όλη αυτή την εμπειρία.

Ο ίδιος τι αποκόμισες από αυτό
το περιβάλλον της τέχνης;

Η συνεργασία είναι το μέλλον, ειδικά τα τελευταία χρόνια που έχω αφιερώσει μεγάλο κομμάτι της δουλειάς μου στην οικολογία και το περιβάλλον βλέπω ότι μόνο μαζί θα πας μπροστά. Αυτός ο τρόπος λειτουργίας που ο καθένας έκανε το δικό του πρόγραμμα δεν λειτουργεί. Για παράδειγμα, κάναμε μια μεγάλη συνεργασία με τον Χριστόδουλο Παναγιώτου. Ηταν η performance του «Dying on Stage» – είχε την ατομική του έκθεση στο Camden Art Center. Είχαμε παρουσιάσει εμείς μια πρωταρχική μορφή αυτής της performance και αναβιώσαμε το έργο σε συνεργασία με το Camden Art Center. Αυτό βοηθά και τον ίδιο τον καλλιτέχνη γιατί έρχονται δύο οργανισμοί φέρνοντας διαφορετικά κοινά και διαφορετικούς προϋπολογισμούς. Αισθάνεσαι μια αγκαλιά και υπάρχει και ένας διάλογος ο οποίος λειτουργεί καταλυτικά και σε άλλα πράγματα.

Αυτή η τέχνη του διαλόγου αφορά και μελλοντικές ελληςνικές συνεργασίες;

Πάντα ήθελα να δουλέψω με τη Λενιώ Κακλέα. Το καινούργιο της έργο «Αγρίμι» είναι συμπαραγωγή της Serpentine και άλλων έξι θεσμών. Ενας από αυτούς είναι το Φεστιβάλ Αθηνών που τη φιλοξενεί στο φετινό πρόγραμμά του. Θα τη φέρουμε στο Λονδίνο τον χειμώνα. Υπάρχει και άλλη μία συνεργασία που συζητάμε εδώ στην Αθήνα με έναν επίσης μεγάλο θεσμό. Ακόμη όμως είναι μυστικό…