Στο εκλεπτυσμένο χάος του Γουές Aντερσον

Το «Asteroid city» (ΗΠΑ, 2023) είναι σαφώς «καλοκαιρινή» ταινία, ηλιόλουστη, πολύχρωμη, χιουμοριστική. Αλλά και αποτυχημένη. Γνωστός για τη μοναδική αισθητική και κινηματογραφική ματιά του, ο δημιουργός επιτυχιών όπως «Ξενοδοχείο Grand Budapest» και «Οικογένεια», αυτή τη φορά μας μεταφέρει σε μια αμερικανική έρημο στη δεκαετία του 1950, όπου για μερικές μέρες κάποιοι άνθρωποι θα χρειαστεί να παραμείνουν, για λόγους που δείχνουν να σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ. Ετσι δημιουργείται ζωή στην Asteroid city, μόνο που όλο αυτό μοιάζει με μέρος σόου, ίσως όχι και τόσο διαφορετικού από τις παραγωγές της τηλεόρασης εκείνης της εποχής. Εξάλλου, την ίδια ώρα που βλέπουμε όλα αυτά να συμβαίνουν, παρεμβάλλονται σκηνές παρουσιαστών της τηλεόρασης που δηλώνουν ότι αυτό που βλέπουμε είναι, ουσιαστικά, ένα θέατρο. Το πού βρίσκεται η αλήθεια και το πού η φαντασία δεν γίνεται ποτέ απολύτως κατανοητό μέσα στο εκλεπτυσμένο χάος που χτίζει ο Αντερσον και εκεί ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα μιας πραγματικά υπέροχης στην όψη ταινίας, η οποία εμφανέστατα «χάνει» στο σενάριο καθώς πολύ δύσκολα (αν όχι καθόλου) μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί της. Προφανώς υπάρχει μια διάθεση σάτιρας για την εποχή του Ψυχρού Πολέμου και της φοβίας των Αμερικανών για τους εξωγήινους, όμως τίποτα σε αυτή την ταινία από πλευράς ιστορίας δεν φαίνεται να έχει γερά θεμέλια. Και πολύ πιθανό αυτό να έγινε σκόπιμα από τον Αντερσον που είναι και ο σεναριογράφος της (μαζί με τον Ρόμαν Κόπολα). Το όλο εγχείρημα μοιάζει να αφορά τον ίδιο ο οποίος επαναπαυμένος στη φήμη του, απλώς «ζωγραφίζει» ντεκόρ που «κλέβουν» την παράσταση. Είναι σαν να βλέπεις μια βιτρίνα με τα πιο όμορφα γλυκά του κόσμου, τα οποία όμως είναι πλαστικά (παίζουν Σκάρλετ Τζοχάνσον, Τζέισον Σουάρτζμαν, Λιβ Σράιμπερ, Εντριαν Μπρόντι, Τίλντα Σουίντον κ.ά.).

Ρετρό επιστροφή

Στις μέρες μας μια ρετρό επιστροφή του ιδιωτικού ντετέκτιβ Φίλιπ Μάρλοου στη μεγάλη οθόνη δεν μπορεί παρά να αποτελεί ευχάριστη έκπληξη και όντως, μέχρι ενός σημείου αυτή την αίσθηση σου αφήνει η ταινία του Νιλ Τζόρνταν «Ντετέκτιβ Μάρλοου» (Marlowe, Αγγλία, 2022) που δεν στηρίζεται σε μυθιστόρημα του «πατέρα» του ντετέκτιβ, Ρέιμοντ Τσάντλερ αλλά στο «The Black – Eyed Blonde» του Τζον Μπάνβιλ που έδωσε συνέχεια στον ήρωα. Ο Λίαμ Νίσον είναι μαγνητικός στον ρόλο του κυνικού, κουρασμένου αλλά πεισματάρη και ηθικού ντετέκτιβ που αναλαμβάνει την εύρεση ενός εξαφανισμένου «λαμογιού» έχοντας προσληφθεί από τη γοητευτική γυναίκα του (Νταϊάν Κρούγκερ). Θα μπορούσες να πεις ότι ακόμα και ως μορφή, ο Νίσον «φέρνει» λίγο στον Ρόμπερτ Μίτσαμ που υποδύθηκε τον ήρωα του Τσάντλερ σε μια κλασική νεονουάρ ταινία των seventies, την «13 φόνοι για τον επιθεωρητή Μάρλοου». Το μόνο πρόβλημα σε αυτή την κατά τα άλλα ευπρόσδεκτη nostalgia είναι ότι γοητευμένος από την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της ιστορίας, το προπολεμικό Λος Αντζελες, ο σκηνοθέτης φαίνεται να ενδιαφέρεται περισσότερο για το οπτικό στυλ της αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα την ίδια την πλοκή που είναι αρκετά μπερδεμένη σε σημείο να αφήνει κενά. Ωστόσο, από την άλλη πλευρά αυτές οι νουάρ ιστορίες πάντα μπερδεμένες ήταν, επομένως του το χαρίζεις…

Σφίξιμο στο στομάχι

Μετά την τραγωδία στα ανοιχτά της Πύλου η οποία κατακλύζει αυτή την περίοδο την παγκόσμια ειδησεογραφία, η ισπανοελληνική συμπαραγωγή «Mediterráneo : Ο νόμος της θάλασσας» (Mediterráneo, 2021) δείχνει απολύτως ταιριαστή για την εποχή (με την προϋπόθεση βέβαια ότι ο κόσμος θα θελήσει να ξαναδεί στην οθόνη του κινηματογράφου αυτά που βλέπει καθημερινά στην τηλεόραση). Σε κάθε περίπτωση, αν και παραγωγή του 2021, τα γεγονότα που η ταινία περιγράφει δεν απέχουν καθόλου από την πραγματικότητα γιατί το επίμαχο ζήτημα της μετανάστευσης με φόντο το «καυτό» Αιγαίο είναι το θέμα της και η προσπάθεια δύο ισπανών ναυαγοσωστών (Εντουαρντ Φερνάντες, Ντάνι Ροβίρα) να προσφέρουν εθελοντικά βοήθεια στη Λέσβο, ο καμβάς της δραματουργίας της. Ο σκηνοθέτης Μαρσέλ Μπαρένα δημιούργησε δύο ήρωες που μοιάζουν με Δον Κιχώτες· οδηγούνται στην αποτυχία αλλά δεν το βάζουν κάτω. Ισως μόνον έτσι μπορεί να αλλάξει κάτι. Επιμένουν πεισματικά παρά τις σφαλιάρες που δέχονται από όλους. Οι σκηνές του σαμποτάζ που δέχονται όχι μόνο από τις ελληνικές αρχές αλλά από σχεδόν όλη την τοπική κοινωνία του νησιού είναι ανατριχιαστικά ειλικρινείς και ιδιαίτερα ντροπιαστικές για τη χώρα μας. Ηθοποιοί όπως ο Βασίλης Μπισμπίκης και ο Στάθης Σταμουλακάτος υποδύονται έλληνες ρατσιστές που θαρρείς ότι έχουν βάλει στόχο στη ζωή τους να κάνουν τη ζωή μαρτύριο όχι μόνο στους ίδιους τους μετανάστες αλλά και σε όσους προσπαθούν να προσφέρουν χείρα βοηθείας. Η ωμή κινηματογράφηση του Μπαρένα που λέει τα πράγματα απλώς με το όνομά τους, σε αφήνει με ένα σφίξιμο στο στομάχι, κυρίως επειδή καταλαβαίνεις ότι με την εξαίρεση μεμονωμένων περιστατικών που αφήνουν ζωντανή μια κάποια ελπίδα για καλυτέρευση, η πραγματική λύση του προβλήματος βρίσκεται πολλά χρόνια μακριά μας – αν υπάρχει κιόλας.

Κωμικές στιγμές

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ταινίας του Τζιν Στουπνίτσκι «Μαθήματα αποπλάνησης» (No hard feelings, ΗΠΑ, 2023) είναι ότι μας θυμίζει πως στη «στείρα» ιντερνετική εποχή μας πολλοί νέοι είναι όντως σαν τον Πέρσι (Αντριου Φέλντμαν) έναν έφηβο που δεν γνωρίζει τίποτα για τον κόσμο, μένει κλεισμένος στον εαυτό του και παίρνει τα πάντα τοις μετρητοίς (π.χ. θεωρεί ότι το τραγούδι Maneater σχετίζεται με τον… κανιβαλισμό). Το ερώτημα είναι αν η λίγο loser αλλά πανέξυπνη και πανέμορφη κοπέλα που προσλαμβάνεται από τους (εξίσου αλλόκοτους) γονείς του για να τον «ξυπνήσει» θα καταφέρει τον στόχο της.

Βέβαια, εφόσον την κοπέλα την υποδύεται η τσαούσα, τσαχπίνα και με τσαγανό Τζένιφερ Λόρενς, η εξέλιξη είναι κάπως προβλέψιμη. Ομως το «ταξίδι» της ταινίας είναι αρκετά ευχάριστο και με μερικές πραγματικά κωμικές σκηνές, όπως μια επικίνδυνη οδήγηση με τον Πέρσι ξαπλωμένο γυμνό στο καπό του αυτοκινήτου, ή η εμφάνιση ενός σκύλου που κάποτε, όταν «εργαζόταν» για την αστυνομία εθίστηκε στην… κοκαΐνη και πλέον λυσσά στο άκουσμα και μόνο της λέξης!

Πράκτορας στο γηροκομείο

Χαριτωμένος, ευαίσθητος, ανθρώπινος, ενίοτε αστείος αλλά χωρίς να αποτελεί κάτι κινηματογραφικά το ιδιαίτερο, ο «Μυστικός πράκτορας» (El Agente Topo, διεθνής συμπαραγωγή με βάση τη Χιλή, 2020) παρακολουθεί την προσπάθεια ενός ηλικιωμένου Χιλιανού (Σέρτζιο Τσάμι) να λειτουργήσει ως μυστικός πράκτορας ιδιωτικού ντετέκτιβ στους χώρους ενός οίκου ευγηρίας για τους οποίους υπάρχει η υποψία ότι κάτι δεν πάει καλά. Στην επαφή του κεντρικού ήρωα με τους συνομηλίκους του οι οποίοι ζουν εκεί, βρίσκεται η ψυχή της ταινίας του Μάιτε Αλμπέρντι που ξεφεύγοντας από το καθαρά κωμικό κομμάτι της ιστορίας, δείχνει να αναζητεί και έναν διδακτικό χαρακτήρα, στο στυλ περίπου της γαλλικής «Η πανσιόν» που είδαμε πέρσι αλλά που έπεται αυτής. Ευπρόσωπη πάντως και αρκετά συγκινητική ταινία.

Εξαντλητικοί διάλογοι

Κατέβαλα προσπάθεια ώστε να επικοινωνήσω με την ταινία του Εμανουέλ Μουρέ «Το χρονικό ενός εφήμερου έρωτα» (Chronique d’une liaison passagère, Γαλλία, 2022) και ειλικρινά δεν τα κατάφερα. Φυσικά το θέμα υπάρχει και μπορεί να προκαλέσει περιέργεια όπως εξάλλου το περιμένεις αφού πραγματεύεται την παράνομη σχέση ενός παντρεμένου με μια ανύπαντρη μητέρα. Οι δύο άνθρωποι θέλουν τη σχέση να μείνει περιορισμένη στο καθαρά βιολογικό κομμάτι αλλά τελικά κάτι τέτοιο δεν μπορεί να συμβεί όπως με πολύ πιο αξιόλογο τρόπο είχε επισημάνει η ταινία «Μια πορνογραφική σχέση» με τους Ναταλί Μπάι και Σερζί Λόπεζ. Στους ρόλους του ζεύγους στο «Χρονικό» οι Σαντρίν Κιμπερλέν, Βενσάν Μακέν μιλούν επί δύο ώρες ασταμάτητα πυρπολώντας την οθόνη με παχύρρευστους διαλόγους που ενίοτε γίνονται εξαντλητικοί επαναλαμβάνοντας τα ίδια πράγματα.

Θρησκευτικό θρίλερ

Μοναστηριακά τάγματα στα Χάιλαντς της Σκωτίας, τελετές καθαγιασμού από φρενοβλαβείς ιερείς, ένας μυστηριώδης θάνατος και η αδελφή του νεκρού, μια οφθαλμίατρος του Λονδίνου (Τζίνα Μαλόουν) που θα προσπαθήσει να λειτουργήσει ως ντετέκτιβ για να βρει την αλήθεια, είναι τα βασικά συστατικά του άχαρου, «φωνακλάδικου» και εντελώς ενοχλητικού θρησκευτικού θρίλερ «Καθαγιασμός» (Consecration, Αγγλία / ΗΠΑ, 2023) του Κρίστοφερ Σμιθ, το οποίο πολύ δύσκολα βλέπεις και πολύ εύκολα το ξεχνάς.

Επανεκδόσεις

Στην αριστουργηματική κοινωνική ταινία του Αλεξάντερ Μακ Κέντρικ «Sweet smell of success» (ΗΠΑ, 1955) – που μεταφράζεται ως «Η γλυκιά γεύση της επιτυχίας» και πρωτοπαίχτηκε στην Ελλάδα ως «Σκοτεινοί δολοφόνοι» – ο Τόνι Κέρτις υποδύεται το τσιράκι ενός διάσημου δημοσιογράφου σκανδαλοθηρικών ειδήσεων (Μπαρτ Λάνκαστερ), τον οποίο υπηρετεί προσφέροντας πληροφορίες για να έχει την εύνοιά του, αν και το μόνο που κερδίζει είναι ο εξευτελισμός και η ταπείνωση. Γυρισμένη μέσα στα νοτισμένα από τον καπνό και το αλκοόλ νυχτερινά κέντρα όπου ο δημοσιογράφος κάνει τις «δουλειές» του, η ταινία ανήκει στις καλύτερες κινηματογραφικές παραγωγές που έχουν γυριστεί ποτέ πάνω στο καυτό ζήτημα της «κίτρινης» δημοσιογραφίας.

Ενα καυστικό και ειλικρινές σχόλιο για την παρασκηνιακή λειτουργία και ακλόνητη εξουσία του σκανδαλοθηρικού Τύπου, με τον Λάνκαστερ σε πραγματικά μεγάλη στιγμή υποκριτικής καθώς ο ρόλος του είναι πέρα για πέρα αρνητικός.

Γυρισμένη τέσσερα χρόνια μετά τον μνημειώδη «Κλέφτη ποδηλάτων», η ταινία «Umberto D. Ο,τι μου αρνήθηκαν οι άνθρωποι» (Ιταλία, 1952) του Βιτόριο Ντε Σίκα παρακολουθεί σε απόσταση αναπνοής έναν ηλικιωμένο πρώην δημόσιο υπάλληλο (Κάρλο Μπατίστι) ο οποίος αν και σε όλη του ζωή υπήρξε συνεπής και αξιοπρεπής, τώρα πια είναι αναγκασμένος να ζει στη φτώχεια με μοναδική του παρέα το μικρό πανέξυπνο σκυλάκι του, τον Φλάικ. Σπαρακτικό μελόδραμα με την υπογραφή ενός από τους θεμελιωτές του ιταλικού νεορεαλισμού οι οποίοι χάραξαν τομές στην ιστορία της Τέχνης ανοίγοντας – χωρίς απαραιτήτως να το καταλαβαίνουν – δρόμους στους νεότερους δημιουργούς.