Η επίδραση της αποχής

Η συμμετοχή των πολιτών στη δεύτερη εθνική κάλπη που στήνεται σε διάστημα περίπου ενός μήνα αναδεικνύεται σε έναν από τους καθοριστικούς παράγοντες της επερχόμενης εκλογικής αναμέτρησης. Τα δημοσκοπικά στοιχεία δεν μπορούν να αποκρυπτογραφήσουν με σαφήνεια τη διάθεση συμμετοχής σε αυτή τη δεύτερη διαδικασία και για τον λόγο αυτόν είναι προτιμότερο να ανατρέξουμε στα ιστορικά εκλογικά δεδομένα προηγούμενων αναμετρήσεων που είχαν διεξαχθεί σε μικρή μεταξύ τους χρονική απόσταση για να έχουμε μια εικόνα της εκλογικής συμπεριφοράς των πολιτών.

Τον Ιούνιο του 2012 260.020 λιγότεροι ψηφοφόροι προσήλθαν στην κάλπη σε σχέση με τον Μάιο της ίδιας χρονιάς,  ενώ ο αντίστοιχος αριθμός μεταξύ των εκλογών του Σεπτεμβρίου του 2015 και του Ιανουαρίου ήταν 762.426 λιγότεροι εκλογείς. Ακόμη και μεταξύ της κάλπης των ευρωεκλογών του 2019 που παραδοσιακά είναι μια πιο χαλαρή εκλογική διαδικασία και των εθνικών εκλογών του Ιουλίου χάθηκαν περίπου 150.000 ψηφοφόροι. Σε εκείνη την περίπτωση βέβαια οι ευρωεκλογές διεξήχθησαν παράλληλα με τις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, ωστόσο έχουμε ένα μοτίβο εκλογικής συμπεριφοράς που θέλει τη συμμετοχή να είναι μικρότερη στις δεύτερες εκλογές όταν αυτές λαμβάνουν χώρα σε μικρό χρονικό διάστημα από τις προηγούμενες.

Στην περίπτωση των επικείμενων εκλογών εκτός από το ιστορικό προηγούμενο που συνηγορεί στην αύξηση της αποχής έχουμε και μία επιπλέον ιδιαιτερότητα που δημιουργεί το ξεκάθαρο αποτέλεσμα της 21ης Μαΐου και το γεγονός ότι ο νικητής έχει ήδη προεξοφληθεί. Αυτό δημιουργεί μια σοβαρή ανησυχία στα επιτελεία της Νέας Δημοκρατίας και του ΣΥΡΙΖΑ, αφού στη μεν πρώτη περίπτωση ελλοχεύει ο κίνδυνος του εφησυχασμού, στη δε δεύτερη η διάχυτη απογοήτευση και η έλλειψη ενός ρεαλιστικού εκλογικού στόχου.

Μεταξύ των δύο περιπτώσεων ωστόσο υπάρχει μία σημαντική ποιοτική διαφορά καθώς για τη ΝΔ υπάρχει εκλογικός στόχος που δεν είναι άλλος από την επίτευξη μιας καθαρής αυτοδυναμίας, ενώ στον ΣΥΡΙΖΑ το διακύβευμα για διατήρηση και αύξηση των ποσοστών δεν μπορεί να λειτουργήσει ως ένα βασικό κίνητρο. Οι ψηφοφόροι των κομμάτων που διεκδικούν την εξουσία δεν κινητοποιούνται με όρους επιβίωσης των κομμάτων τους αλλά με όρους επικράτησης. Οταν αυτό το ενδεχόμενο έχει πάψει να υφίσταται για τη μεγάλη πλειοψηφία των εκλογέων δεν έχει μεγάλη σημασία η άνοδος ή η πτώση μίας έως δύο ποσοστιαίων μονάδων. Αυτή είναι μία εκλογική συμπεριφορά που συναντάται κυρίως στους ψηφοφόρους των μικρότερων σχηματισμών εκεί όπου μερικές χιλιάδες ψήφοι μπορούν να κρίνουν την είσοδο ενός κόμματος στη Βουλή.

Η αύξηση της αποχής επομένως αναμένεται να πλήξει δυσανάλογα τα κόμματα, καθώς η Νέα Δημοκρατία μπορεί να προσδοκά ότι ο αέρας της νίκης θα οδηγήσει τελικά όσους την επέλεξαν την πρώτη φορά να το επαναλάβουν, ενώ ακόμη και στην περίπτωση που ο απόλυτος αριθμός των ψήφων που θα συγκεντρώσει θα είναι μικρότερος η συνολική αποχή θα ανεβάσει την ποσοστιαία επίδοσή της.
Το ΠΑΣΟΚ και το ΚΚΕ διαθέτουν παραδοσιακούς οργανωτικούς μηχανισμούς που μπορούν να φέρουν τον κόσμο τους στην κάλπη, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ φαίνεται να αντιμετωπίζει μάλλον το μεγαλύτερο πρόβλημα σε αυτή τη φάση.

Ο Αντώνης Παπαργύρης είναι διευθυντής Ερευνών GPO