«Η λογοτεχνία διευρύνει {LF}την έννοια {LF}του δυνατού»

Ο συγγραφέας από την Κολομβία εμφανίζεται στις 22/6 στο Ινστιτούτο Θερβάντες, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ ΛΕΑ, και στα Χανιά στις 23/6. Πρόσφατα κυκλοφόρησε από τη Διόπτρα το μυθιστόρημά του «Η νύχτα θα είναι μεγάλη» (μτφ. Δήμητρα Σταυρίδου).

Τι προσδιορίζει την ιστορία της Κολομβίας όσον αφορά τη διακυβέρνηση και τη συμμετοχή του λαού στην πολιτική;

Οι χώρες, όπως και οι άνθρωποι, είναι το αποτέλεσμα της ιστορίας τους: των λαθών και των αδικιών, της βίας και της πολυπλοκότητας, των αποτυχημένων προσπαθειών τους να κατανοήσουν τη ζωή και τον κόσμο. Αλλά και των επιτυχιών και της κουλτούρας τους, που είναι η προσπάθεια του ανθρώπου να μετατρέψει τα λάθη σε ομορφιά και γνώση. Γι’ αυτό και οι κοινωνίες που υποφέρουν βγάζουν πολλούς καλλιτέχνες. Η Κολομβία είναι σαν ένας τραγικός ποιητής που προχωράει από ήττα σε ήττα. Η ιστορία μας δεν είναι εκείνη μιας θριαμβεύτριας χώρας. Η Κολομβία είναι μια νεαρή μετα-αποικιακή δημοκρατία, μόλις 200 ετών, που έχει υποφέρει από αδικία, οικονομικές ανισότητες, πολιτική βία και αυτοσχεδιασμούς και ελπίζει να λύσει τα προβλήματά της πιο γρήγορα και με λιγότερο αίμα απ’ ό,τι άλλες χώρες, όπως η Γαλλία και η Αγγλία, που τους πήρε περίπου χίλια χρόνια να αποκτήσουν την ειρήνη.

Ο πάστορας Φριτζ είναι ένας μυστηριώδης άνθρωπος στο βιβλίο – «ουσιαστικά γεννημένος στα 38» γράφετε, όπως πολλοί που άλλαξαν το όνομά τους για να ξεφύγουν απ΄ το παρελθόν. Πόσο επώδυνο είναι να στοιχειώνει συνεχώς τη ζωή σας – πιθανότατα και το έργο σας – η εθνική μνήμη;

Ο πάστορας Φριτζ είναι ένα ορφανό, θύμα της σκληρότητας της ιστορίας μας. Αλλά μέσα από αυτόν μπορούμε να δούμε τη φοβερή επιρροή των ευαγγελικών εκκλησιών στις χώρες μας, στη Λατινική Αμερική: τόσο στην κοινωνία όσο και στην πολιτική. Είδαμε ήδη την επιρροή που άσκησαν επιδιώκοντας να καταψηφιστεί η ειρηνευτική διαδικασία στην Κολομβία το 2016. Και στη Βραζιλία, την υποστήριξή τους σε έναν φασίστα όπως ο Μπολσονάρο. Και στον Τραμπ. Στις ΗΠΑ οι ευαγγελικοί πάστορες είναι επικίνδυνοι. Δεν είναι όλες αυτές οι εκκλησίες ίδιες, αλλά στην πλειονότητά τους είναι επιχειρήσεις που νοιάζονται για το κέρδος, και πουλάνε ή ανταλλάσσουν τις ψήφους τους με διεφθαρμένους πολιτικούς. Είναι η απονέκρωση της δημοκρατίας.

«Ολα όσα γίνονται καθημερινά στη χώρα μας είναι ύποπτα και θα μπορούσαν να αποτελούν όλα στοιχεία της ίδιας υπόθεσης» γράφετε στο βιβλίο. Αυτό είναι και ένα μήνυμα ότι η πρόσφατη Ιστορία της Κολομβίας διαπερνά όλες τις όψεις της κοινωνίας;

Από μια ψυχολογική σκοπιά, η Κολομβία είναι μια χώρα ορφανών που λαχταρούν την προστασία και την αγάπη του πατέρα. Μια χώρα ανήμπορων ανθρώπων, που ακούν οποιαδήποτε φωνή με ανακούφιση. Ακόμη κι αν είναι μια αυταρχική. Γι’ αυτό έχουμε τόσους οπλαρχηγούς και πολεμιστές. Είναι ένα από τα θέματα του μυθιστορήματός μου. Γράφουμε για να γνωρίσουμε καλύτερα το περιβάλλον μας και για να βρούμε μια θέση στον κόσμο. Η λογοτεχνία διευρύνει την έννοια του δυνατού. Η πραγματικότητα της Κολομβίας είναι πλούσια σε θέματα για έναν συγγραφέα, γιατί είναι αντιφατική, χαοτική, βίαιη, και κάποιες στιγμές έχει μια εύθραυστη ομορφιά. Από την κοινωνική πλευρά είναι σκέτη καταστροφή, αλλά για έναν συγγραφέα είναι χρυσωρυχείο.

Τι σημαίνει να κινείσαι ως κολομβιανός συγγραφέας μέσα σε ένα παγκοσμιοποιημένο σύστημα βιβλιοπαραγωγής; Και πώς λειτουργεί η «βιομηχανία των βραβείων» μέσα σ’ αυτό;

Ο διεθνής λογοτεχνικός κόσμος, όπως κι αυτός των καλών τεχνών, κυριαρχείται από το αγγλοσαξονικό σύμπαν. Οι συγγραφείς από τις ΗΠΑ γίνονται είδωλα, ανεξάρτητα από το ταλέντο τους, όμως αυτό που στηρίζει και δικαιολογεί αυτή την υπεροχή δεν είναι η λογοτεχνική παράδοση του Χέμινγγουεϊ ή της Πατρίσια Χάισμιθ, αλλά η δύναμη της Wall Street, η στρατιωτική κυριαρχία της σημαίας τους και η επικράτηση του Netflix και του Holywood. Αν σε αυτά προσθέσουμε την παγκόσμια εξάπλωση του Facebook ή του Google, θα καταλάβουμε γιατί φαίνεται σαν όλους να πρέπει να μας ενδιαφέρει η κουλτούρα τους. Ενας συγγραφέας όπως ο Jonathan Franzen προωθείται σε όλο τον κόσμο με τη φράση: «Η πιο ακριβής περιγραφή της μεσαίας τάξης της Βόρειας Αμερικής». Αν ένας συγγραφέας από την Κολομβία δηλώσει ότι κάνει «την πιο ακριβή περιγραφή της μεσαίας τάξης της Κολομβίας» θα του δώσουν μια κλωτσιά στα πισινά. Οσο για τα βραβεία, πιστεύω ότι καλλιεργούν μια κενή φήμη, και πολλές φορές σηματοδοτούν τη νίκη όχι της λογοτεχνίας αλλά των δημοσίων σχέσεων ενός συγγραφέα και του εκδοτικού του οίκου.

Η χώρα σας συνδέεται στην επικαιρότητα με τη διακίνηση ναρκωτικών και τη βία. Πρόκειται μόνο για στερεότυπα ή υπάρχουν ψήγματα της αληθινής Κολομβίας;

Το εμπόριο των ναρκωτικών είναι προϊόν των ανισοτήτων και της έλλειψης ευκαιριών. Το ίδιο και η βία των παραστρατιωτικών. Εχει να κάνει με φτωχούς αγρότες και ιθαγενείς που μάχονται άλλους φτωχούς για να προστατεύουν τα συμφέροντα των μεγάλων καπιταλιστών, μια «κληρονομιά» από την εποχή της αποικιοκρατίας. Ομως η Κολομβία μπαίνει σιγά-σιγά στον 21ο αιώνα. Η νόμιμη οικονομία αναπτύσσεται. Και βέβαια υπάρχουν κακοί που δικαιολογούν όλα αυτά τα στερεότυπα, αλλά οι καλοί είναι περισσότεροι. Και το πιο τρομακτικό είναι ότι όταν κοιτάξεις πιο προσεκτικά τους «κακούς», βλέπεις ότι μας μοιάζουν πάρα πολύ. Είναι Κολομβιανοί που θεωρούν αξία την πονηριά, ονειρεύονται την ασφάλεια που δεν τους παρέχει το κράτος και κάποιες φορές χρειάζονται παρηγοριά, γιατί αισθάνονται προδομένοι και ηττημένοι. Αλλά όλες αυτές οι εμπειρίες έχουν δημιουργήσει μια στιβαρή λογοτεχνία και μια μεγάλη ανθρώπινη δύναμη που σιγά-σιγά ξυπνά.

Τι σημαίνει για εσάς προσωπικά η λογοτεχνική περιπέτεια;

Τα μυθιστορήματα ενισχύουν την υπέροχη αίσθηση του να είσαι ζωντανός. Αυτά που προτιμώ είναι όσα ζω – πιο πολύ κι απ’ το να τα διαβάζω – και όταν τελειώσουν ενσωματώνονται στη βιογραφία και τη μνήμη μου. Θα μπορούσα να αναφέρω κάποια, από αυτά που με έμαθαν τα περισσότερα: «Ο ήσυχος Αμερικανός» του Γκράχαμ Γκριν μου έδειξε τη σημασία τού να έχεις σαφείς χαρακτήρες, κάπως μοναχικούς και εντελώς αντισυμβατικούς. Το «Kουβέντα στον Kαθεδρικό» του Βάργκας Λιόσα, το πού πρέπει να κόβεις τα κεφάλαια για να διαχειριστείς την περιέργεια του αναγνώστη. Και στο αστυνομικό είδος, η πενταλογία του Τομ Ρίπλεϊ της Πατρίτσια Χάισμιθ ότι δεν πρέπει να κρίνεις τους χαρακτήρες σου ούτε να τοποθετείσαι ηθικά στο ζήτημα.