Αθήνα και Χανιά καλούν {LF}Λατινική Αμερική

Ανα Μαρία Σούα

«Οι συγγραφείς είναι κυνηγοί λέξεων στη ζούγκλα της λογοτεχνίας»

Η βραβευμένη αργεντινή συγγραφέας, που ειδικεύεται στο είδος του μικροδιηγήματος (ή μικρομυθοπλασίας), μιλάει στις 19/6 (17.00) στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος και στα Χανιά στις 23/6 (20.00). Από τις εκδόσεις «Βακχικό» κυκλοφορεί η συλλογή «Σκυλίσια ζωή» (μτφ. Άννα Βερροιοπούλου).

Πότε συνειδητοποιήσατε ότι μπορεί να γίνετε συγγραφέας; Και πώς ήταν οι συνθήκες στην Αργεντινή εκείνη την περίοδο όσον αφορά την ελευθερία της έκφρασης;

Ημουν στο γυμνάσιο όταν έγραψα τα πρώτα ποιήματά μου. Αλλά συγγραφέας ένιωσα όταν κυκλοφόρησε το πρώτο μυθιστόρημά μου με τίτλο «Ο ασθενής». Μια καφκική ιστορία του παραλόγου – αρκετά αστεία την ίδια στιγμή – για έναν άνδρα που μπαίνει στο νοσοκομείο για να μελετήσει κάποια πράγματα και βρίσκεται παγιδευμένος στο εξωφρενικό σύστημα. Στην αρχή προσπαθεί να δραπετεύσει, αλλά καταλήγει να μείνει εκεί για πάντα ως ασθενής. Το έγραψα όταν η Αργεντινή είχε φυσικά την πιο φρικτή δικτατορία. Η «ελευθερία της έκφρασης» ήταν κακό αστείο. Εγώ η ίδια ένιωθα τρομοκρατημένη, ήξερα πολλούς ανθρώπους που εξαφανίζονταν ή δολοφονούνταν, ένιωθα ότι αυτό ήταν το μόνο για το οποίο έπρεπε κανείς να γράφει κι όμως φοβόμουν. Λειτουργούσα σαν να βρισκόμουν στην άκρη μιας μαύρης τρύπας. Ημουν σίγουρη ότι έγραφα ένα μυθιστόρημα για κάτι που δεν είχε καμία σχέση με την πραγματικότητα. Ενιωσα, λοιπόν, μεγάλη έκπληξη όταν μετά την επιστροφή της δημοκρατίας το μυθιστόρημά μου άρχισε να μελετάται σαν μια αλληγορία της δικτατορίας.

Ποιες ήταν οι λογοτεχνικές αναφορές σας από την Αργεντινή και άλλους διεθνείς συγγραφείς;

Πολλές. Ορισμένοι συγγραφείς έχουν σαφείς αναφορές, αλλά όχι εγώ. Εκτός από το πρώτο μυθιστόρημά μου, που είχε εμφανή επιρροή από τον Κάφκα, τα υπόλοιπα δεν συσχετίζονται με κάποιον συγκεκριμένο συγγραφέα. Είναι γεγονός ότι τα βιβλία γεννιούνται από βιβλία, η λογοτεχνία από την προηγούμενη «σοδειά» και η δική μου γραφή από μια ολόκληρη βιβλιοθήκη. Οι μικρές ιστορίες ήταν το είδος στο οποίο ξεχώρισαν οι μεγάλοι συγγραφείς μας – φυσικά και έχω επηρεαστεί από τον Μπόρχες και τον Κορτάσαρ, όπως και άλλους. Θα ήθελα να πω, για παράδειγμα, από τον Ευριπίδη έως τη Λίντια Ντέιβις. Θα ήθελα να έχω διαβάσει περισσότερους σύγχρονους έλληνες δημιουργούς, καθώς δεν μεταφράζονται τόσο συχνά όσο συγγραφείς άλλων γλωσσών που έγραψαν στα αγγλικά. Τη γλώσσα της αυτοκρατορίας, ας μην ξεχνιόμαστε.

Τι έρχεται στο μυαλό σας όταν ακούτε την έκφραση «το κυνήγι μιας λέξης»;

Κατ’ αρχάς να σας πω ότι «Κυνηγοί λέξεων» ονομάζεται ένα από τα βιβλία μου με μικρο-ιστορίες. Και προέκυψε ακριβώς από μια ιστορία όπου κάποιος φωνάζει: «Βοήθεια! Οι λεξοκυνηγοί είναι κιόλας εδώ». Αισθάνομαι ότι με έναν τρόπο όλοι οι συγγραφείς είναι, ναι, κυνηγοί της λέξης. Μπαίνουμε στη ζούγκλα της γλώσσας και το χάος της πραγματικότητας με μια απόχη προσπαθώντας να βρούμε τις λέξεις για να εκφράσουμε αυτό που δεν μπορεί να ειπωθεί. Η αποτυχία και οι συμβιβασμοί είναι κομμάτι της δουλειάς μας, δεν είμαστε ποτέ ικανοποιημένοι με το αποτέλεσμα και ελπίζουμε πάντοτε ότι ο αναγνώστης δεν συνειδητοποιεί τι ακριβώς συνέβη.

Πώς φτάσατε στη φόρμα του «μικροδιηγήματος»;

Οταν έγραψα το πρώτο βιβλίο με μικροδιηγήματα, την «Ονειροπαγίδα» (σ.σ.: εκδ. Απόπειρα, 2015, μτφ. Αννα Βεροιοπούλου), η λέξη δεν υπήρχε καν. Ολα ονομάζονται «σύντομες ιστορίες». Και όλοι οι μεγάλοι μας δημιουργοί είχαν γράψει τέτοιες: ο Μπόρχες, ο Κορτάσαρ, ο Μπιόι Κασάρες και άλλοι λιγότερο γνωστοί στο εξωτερικό. Ο Μόρχες και ο Μπιόι Κασάρες είχαν εκδώσει ήδη το 1955 την πρώτη ανθολογία σε ολόκληρη την ήπειρο. Προσωπικά τρελαινόμουν να διαβάζω αυτές τις μικρές παραξενιές τους! Το 1975 ανακάλυψα το μεξικανικό περιοδικό «El» που δημοσίευε μόνο μικρά αφηγήματα γραμμένα από σύγχρονους τότε Λατινοαμερικανούς. Διοργάνωναν μάλιστα έναν μόνιμο διαγωνισμό και εκεί έστειλα τα πρώτα μου κομμάτια για να συμμετάσχω. Υστερα από πολλά χρόνια, όταν συνάντησα κριτικούς και καθηγητές που ήταν αφοσωμένοι στο είδος, έμαθα ότι εκείνα τα πεζά μπορούσαν να χαρακτηριστούν «μικροδιηγήματα».

Η «Σκυλίσια ζωή» βασίζεται στον μύθο του λυκανθρώπου. Πώς έχει περάσει στην αργεντίνικη κουλτούρα;

Είναι όντως απίστευτα σημαντικός στην Αργεντινή. Σύμφωνα με τον θρύλο, το έβδομο αρσενικό αδέρφι μπορούσε να μεταμορφωθεί σε λυκάνθρωπο την πανσέληνο μιας παρασκευιάτικης νύχτας. Σκεφτείτε ότι το 1994 περάσαμε έναν νόμο που υποχρεώνει τον πρόεδρό μας να γίνεται νονός ενός τέτοιου αγοριού για να καταπολεμηθεί ο θρύλος και να το βοηθήσει να μεγαλώσει με λιγότερη καχυποψία και φόβο. Είχα έναν τέτοιο θείο-«λυκάνθρωπο» με το όνομα ενός από τους πρώην προέδρους μας, του νονού του! Δεν έχουμε λύκους στην Αργεντινή, οπότε στην πραγματικότητα οι «λυκάνθρωποι» είναι μεταμορφωμένα μεγάλα μαύρια σκυλιά. Η ψυχανάλυση είναι κομμάτι των θρύλων μας και των παραδόσεών μας και παίζει ρόλο στην ιστορία μου.

Αισθανθήκατε ποτέ ότι ο ρόλος σας ως συγγραφέα έπρεπε να αλλάξει όσο άλλαζε η χώρα σας;

Δεν είμαι καν σίγουρη ότι οι συγγραφείς έχουν οποιονδήποτε άλλο ρόλο πέρα από το να προσφέρουν την καλύτερη δυνατή λογοτεχνία. Οταν ήμουν νεότερη, βέβαια, αισθανόμασταν όλοι ότι ανήκαμε σε ένα κίνημα που θα άλλαζε τον κόσμο. Σήμερα είμαστε πιο «προσγειωμένοι». Γράφουμε ακόμη, όπως οι αντιγραφείς στον Μεσαίωμα, και ελπίζουμε ότι στο μέλλον το έργο μας θα είναι ξανά σημαντικό για την ανθρωπότητα.

Εάν ο Τσέχοφ έχει να διδάξει κάτι διαφορετικό σε κάθε συγγραφέα σύντομων ιστοριών, τι κρατάτε εσείς;

Οτι δεν υπάρχουν ασήμαντα γεγονότα, ούτε «μικροί» χαρακτήρες, όλοι και όλα γύρω μας έχουν σημασία.